Múlikti satyp alý men satý onlaın formatqa kóshedi

Darbaza-Maqtaaral temirjol qurylysy bastalady

Kólik mınıstri Marat Qarabaev baıan­damasynda 10 aıda temirjol kóligimen júk tasymaldaý kólemi 246 mln tonnaǵa jetkenin aıtty. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńi­men salystyrǵanda 3%-ǵa joǵary. Jyl so­ńyna deıin bul kórsetkish 300 mln ton­naǵa deıin jetedi degen úmit bar. Qazirgi ýaqyt­ta temirjol el ekonomıkasynyń eks­port­tyq baǵyttaǵy qajettilikterin to­lyq qamta­ma­syz etedi. Jyl basynan beri eks­port­tyq tas­ymaldaý 8,5%-ǵa artyp, 70,7 mln ton­naǵa jet­ti. Tranzıttik tasymaldar da bel­sendi qar­qynmen damyp keledi. 10 aıdyń qory­tyn­dysy boıynsha tranzıttik júk tasymal­daý kólemi 19%-ǵa ulǵaıyp, 22,5 mln tonnany qurady. Bul rette konteınerlik tasymaldar 15%-ǵa ósken. Esepti kezeńde jolaýshylar tasymalynyń kólemi 2,5%-ǵa kóbeıip, 16,6 myń jolaýshyǵa deıin jetip otyr.

Memleket basshysynyń tapsyrma­laryn oryndaý sheńberinde qazirgi ýaqyt­ta respýblıkanyń kólik-logıstı­ka­lyq áleýetin odan ári damytý boıyn­sha jumys­tar júrgizilip jatyr. Bul jańa temirjol jelilerin salýǵa jáne qoldanys­taǵy­laryn jóndeýge, toraptyq stansalardy jańǵyrtýǵa, jyljymaly quramdy jańar­týǵa, shekaralyq beketterdiń ótkizý qabiletin arttyrýǵa qatysty. Mundaǵy eń iri jobalar – «Dostyq – Moıynty» (836 km), «Baqty – Aıagóz» (272 km), «Darbaza – Maqtaaral» (152 km) jańa temirjol jelileri jáne Almaty mańyn aınalyp ótetin jol (73 km). Jalpy, 2029 jylǵa qaraı Qazaqstan arqyly tranzıttik júk tasymaldaý kólemin 35 mln tonnaǵa deıin jetkizý, sondaı-aq jańa jobalardy eskere otyryp, otandyq ekonomıkanyń qajet­tilikterin tolyq qam­tamasyz etý jos­parlanyp otyr.

Premer-mınıstr temirjol kólik sala­sy­­nyń jáne jalpy el ekonomıkasynyń kú­re­ta­­myry ekenin atap ótti. «Elimiz kópte­gen ha­lyq­aralyq baǵyt toǵysatyn, to­ǵyz jol­dyń torabynda ornalasqan. Azııa men Eý­ropa arasynda elimiz arqyly óte­tin tran­zıttik tasymal kólemi jyl sa­ıyn ósip keledi. Qazaqstan men Qy­­­taı ara­­syndaǵy temirjolmen júk tasy­mal­­­­daý ót­k­en jyly 23 mln tonnadan asty. Bıyl bul kór­setkish taǵy 22%-ǵa ósti», dedi ol.

Onyń aıtýynsha, jyldam ósip kele jatqan júk tasymalynyń áleýetin eskere otyryp, osy salada ınfraqurylymdy damy­tý jáne vagondar parkin jańartý baǵy­tynda josparly jumys júrgizý qajet. «Ol úshin aldaǵy 3 jylda jalpy uzyn­dyǵy 1 myń km-den asatyn jańa temir­jol tarmaqtary salynatyn bolady. Bul – «Dostyq – Moıynty», «Baqty – Aıagóz», «Alma­ty aınalma temirjol jelisi». Osy ap­ta­­da biz «Darbaza – Maqtaaral» ýchaskesiniń qury­­lysyn bastaımyz» dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy jyljymaly quramdy jańartý maqsatynda 550-den astam lokomo­tıv, sondaı-aq jolaýshylar jáne júk vagondary satyp alynatynyn aıtty. Sony­men qatar jalpy uzyndyǵy shamamen 5 myń km quraıtyn qoldanystaǵy magıstral­dy temirjol jelilerin jańǵyrtý júrgi­zilip jatyr. Sondaı-aq búginde jyljymaly quram men magıstraldyq jelilerdiń tozý deńgeıi shamamen 60%-ǵa jetip otyr. Mu­nyń bári poıyzdardyń júrisi men temir­joldyń ótkizý qabiletine kedergi kelti­redi. «Shekarada júkterdiń rásim­delýine qatys­ty problemalar bar. Ol tran­zıt, eks­port jáne ımport kólemine áser etedi. Son­dyqtan bıznes úshin qujattardy barynsha jyldam qarap, daıyndap beretin «bir tereze» júıesin qurý qajet. Barlyq qyz­met­ter jedel ári bir mezette, ıaǵnı sınhron­dy túrde jumys isteýge tıis», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, turǵyndar tarapynan QTJ qyzmetine qatysty kóp shaǵym bar. «Bul – poıyzdardyń únemi keshigip kelýi, servıstiń nasharlyǵy, eskirgen vagon­­darǵa qatysty. Al bıznes bolsa vagon­­dardyń ýaqytynda berilmeýin, uzyn­nan-uzaq kelisý rásimderin aıtyp, shaǵym­danady. Osynyń barlyǵy búkil ekono­mı­kanyń damýyna keri yqpal etedi», dep atap ótken ol, temirjol salasynda mashı­na jasaý, rels ónimderine jáne túrli jab­dyqtarǵa degen suranys únemi joǵa­­ry ekendigine toqtaldy. О́kinishtisi, otan­­dyq óndirýshiler bul suranysty qanaǵat­­tandyra almaı keledi. Degenmen respýb­lıkada qyzmeti temirjolmen baılanys­ty kóptegen mańyzdy kásiporyn bar. «Otan­dyq kásiporyndar óndiristi keńeıtip, qosym­sha jumys oryndaryn qurýyna, otan­dyq ekonomıkanyń ósýin qamtamasyz etýine bolatyn edi», dedi Á.Smaıylov.

Sóıtip, Kólik, Qarjy, Aýyl sharýashy­­lyǵy mınıstrlikterine, Shekara qyzmeti, «Qazaqstan temir joly» jáne «Samuryq-Qazyna» qoryna jyl sońyna deıin júkterdi rásimdeýdi ońaılatý máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy. «Qaraý merzimi kem degende 2 ese qysqarýǵa tıis»,  dedi ol.

Sonymen qatar jyljymaly quramdy jańartý jáne 2029 jylǵa qaraı tozý deńgeıin 40%-ǵa deıin tómendetý jónin­degi jumysty jandandyrý, sondaı-aq temir­jol salasynyń qajettilikteri negizin­de otandyq óndiristi damytý josparyn ázirleý qajettigin qadap aıtty. «Qazaq­stan temir jolyn» transformasııalaý kezin­­de servıstiń sapasyn arttyrý men qyz­met­terdiń ýaqytyly kórsetilýin kompanııa jumysynyń basymdyqtary retinde aıqyn­daýy qajet», dedi Á.Smaıylov.

Sondaı-aq kólik salasynyń tehnıkalyq mamandyqtary boıynsha qosymsha granttar bólý múmkindigin pysyqtaýdy jáne Kólik jáne logıstıkany damytý ınstıtýtyn qurý máselesin qaraýdy tapsyrdy.

Qujattardy alý men berý jyldamdaıdy 

Úkimet otyrysynda memlekettik qyz­met kórsetý sapasyn jaqsartý jaıy da qaraldy. Onda Sıfrlyq damý, ınnovasııa­lar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mı­nıstri Baǵdat Mýsın búgingi tańda memle­kettik qyzmetterdiń shamamen 93%-y elektrondy túrde kórsetiletinin aıtty. О́tken jyl­men salystyrǵanda smartfon arqyly kór­setiletin qyzmetter sany 6 esege ósipti. Oǵan qosa azamattardyń memlekettik organ­darǵa júginýin qajet etpeıtin proak­tıvti qyzmetterdi engizý jalǵasyp keledi. Qazirgi ýaqytta olardyń sany 40-qa jetken. Barlyǵy 2 mln-nan astam qyzmet kórsetilipti. Bul baǵyttaǵy jumys azamattardan jasaqtalǵan fokýs-toptardyń qatysýymen jalǵasyp jatyr eken.

Mınıstr buǵan deıin azamattarǵa jyl saıyn 50 mln-ǵa jýyq qaǵaz anyqtama usyný qajet bolǵanyn aıtty. Alaıda zamanaýı tehnologııalar arqyly bul úrdisti sıfrlyq formatqa aýystyrý múmkin boldy. Oǵan qosa jumys berýshiler men mek­tep­terdiń burynǵysha anyqtamalardy talap etý faktileri bar. Bul máseleni keler jyly tolyǵymen sheshý josparlanǵan. Dese de, búginde azamattar jańa sıfr­lyq servısterdi jıi qoldanatyny atap ótildi. Olardyń qatarynda elektrondyq senimhattar berý, avtokólikti onlaın satyp alý-satý, ıpotekany onlaın rásimdeý jáne t.b. qyzmetter tur. Kelesi jyly zeınetaqy taǵaıyndaý úrdisi ózgeredi. Ol múlde jańa formatta júretin bolady. Jumysqa turý, ınternet qosý, deklarasııa tapsyrý, balabaqsha kezegi kezinde talap etiletin anyqtamalardyń 12 túrin joıý boıynsha jobalar ázirlenip jatyr.

Otyrys barysynda jyljymaıtyn múlik boıynsha onlaın mámileler platformasy tanystyryldy. Máselen, jyljymaıtyn múlik – úıdi, páterdi nemese keńseni satyp alý nemese satý kezinde burynǵydaı notarıýsqa nemese HQKO-ǵa júginýdiń qajeti bolmaıdy. Mundaı onlaın-servıs «Blockchain» tehnologııalaryn jáne bıometrııalyq sáıkestendirýdi paıdalana otyryp usynylatyn bolady. Ár nysan boıynsha jasalatyn barlyq is-áreketter men beınematerıaldar «elektrondyq úkimette» saqtalady. Osylaısha, birneshe kúnge sozylatyn úderis 1 saǵatqa deıin qysqarady. Taǵy bir joba – «I-Qala» tanys­tyryldy. Jańa páter alǵan azamat sý, jylýdy, t.b. qosýǵa kelisimsharttar jasaý úshin kommýnaldyq qyzmetterge barýǵa májbúr. Mundaı aýyrtpalyqqa jyl saıyn 700 myńnan astam adam tap bolady. Ony sheshýge azamattar 30 kúnge deıin ýaqyt jumsaǵan. Endi oǵan da laıyqty jańa format engizilip jatyr. Páter ıesine tıisti SMS jiberilip, kommýnaldyq shart onlaın rejimde jasalady. Nátıjesinde, tıisti kompanııalarǵa barý qajettigi joıyldy. Qazir elordada osylaı 80 myńnan astam shart jasaldy. Bul servıs Almatyda da iske qosylyp jatyr. Osyndaı jumys basqa óńirlerde de júrgiziledi.

Búginde memlekettik qyzmetterdiń kóbi elektrondyq formatta qoljetimdi. Olardy smartfondaǵy qosymshalardyń kómegimen alýǵa bolady. «Elektrondyq memlekettik qyzmet kórsetý – azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýdyń mańyzdy faktory. Úderisterdi sıfrlandyrý memlekettik organdarǵa ótinish berý, anyqtamalar alý sııaqty qaǵazbastylyqty barynsha azaıtý­ǵa múmkindik berdi. Bul – debıýrokratızasııa ǵana emes, sondaı-aq azamattardyń ýaqy­tyn únemdeý», dedi Á.Smaıylov.

Premerdiń pikirinshe, qabyldanǵan sharalar onlaın qyzmetter kórsetý boıynsha BUU reıtınginde elimizdiń 8-orynǵa kóteri­lýine sebepshi boldy. Bul – úlken jetis­tik. Kórsetiletin qyzmetter servısiniń deń­geıin únemi arttyrý, ásirese Halyqqa qyz­met kórsetý ortalyqtaryna qatysty. Úki­met basshysy kórsetiletin qyzmetterdi avto­mat­tandyrý turǵysynan «Azamattarǵa arnal­ǵan úkimet» memlekettik korporasııasy oflaın-servıstiń tolyqqandy draı­verine aınalýǵa tıis ekenin aıtty. «Mem­leket basshysy atap ótkendeı, adamnyń búkil ómirin qamtı otyryp, proaktıvti qyzmet kórsetý qajet. Ol úshin bıznes-úderisterdiń reınjınırıngi júrgizilip jatyr. Qajetti aqparattar derekter bazasynda bolǵan kezde ótinishter men rastaıtyn qujattardy jınaý tájirıbesinen alshaqtaýymyz qajet», dedi Á.Smaıylov.

Memlekettik organ qyzmetteri «ádepki qalpy boıynsha» kórsetiletin tásilderdi engizýge tıis. «Smart Data Ukimet» platfor­masynda iske asyrylǵan «Otbasynyń sıfr­lyq kartasy» jobasyn osyndaı mysal­dardyń biri retinde atap ótýge bolady. Áıtse de, «Elektrondyq úkimet» portalynda bilim týraly qujattardy taný, turǵyn úı kómegin taǵaıyndaý, jer ýchaskesin jaldaý merzimin uzartý sııaqty qyzmetterdiń 22 túrin alýǵa áli múmkindik joq. «Adamdar málimetter durys emes dep shaǵymdanady. Bıylǵy 10 aıda málimet túzetýge 56 myńnan astam ótinim túsken. Bul túrli derekqorlardy biriktirip, aqparatty sıfrlandyrǵan kezde jumystyń sapasyz bolǵanyn kórsetedi», dedi Úkimet basshysy.

HQKO-ǵa kelýshiler uzyn-sonar kezekke jáne ǵımarattarda qolaıly jaǵdaı­lardyń bolmaýyna narazy. Erekshe qajettiligi bar azamattar arnaıy pandýstar men kóter­gish­ter­diń joqtyǵynan keıbir HQKO-ǵa kire alm­aıdy. «Biryńǵaı baılanys ortalyǵyna qońy­raý shalý óte qıyn. Lısenzııalar men ruq­­sattar alýǵa ótinish berý kúrdeli. Aza­mat­­tar konsaltıngtik kompanııalar men jeke tul­ǵalarǵa júginýge májbúr. Atal­ǵan jaıt­tar atqarylyp jatqan jumys­tyń tıim­­dili­gin tómendetip jiberedi. Sondyq­tan shaǵym­dar men usynystardy birden nazar­ǵa alyp, shuǵyl sharalar qabyldaý qajet», de­gen Úkimet basshysy, 2024 jyl­ǵy naýryz aıy­nyń sońyna deıin elektron­dyq túrde bolady dep málimdelgen memleket­tik qyz­met­terdiń qalǵan túrlerin avtomattandyrý­dy, júıeli túrde proaktıvti kórsetiletin qyz­­met­ter tizbesin keńeıtip turýdy tapsyrdy.

«Árbir memlekettik qyzmettiń naqty jaı-kúıin turaqty tekserip turý qajet. Onyń ońaı alynýyna, derekterdiń durys­tyǵy­na jáne olardyń qaýipsiz saqta­lýy­na erekshe nazar aýdarý kerek. Jalpy, halyq­­tan suralatyn qujattardyń tizbesin ońtaı­landyrý qajet», dedi Á.Smaıylov.

Premer-mınıstr bıznes pen azamat­tarǵa, onyń ishinde erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa sapaly jáne ýaqytyly qyzmet kórsetýge basymdyq berilýge tıis ekenin taǵy bir márte shegelep turyp aıtty.