Qystyń yzǵary sezilip, kún sýyta bastaǵanda balalar arasynda tumaýdyń órshıtini belgili. Aýrýdyń asqynýyna ata-ananyń der kezinde saýatty em-shara júrgizbeýi de áser etedi. Bala aǵzasyn salqyn temperatýraǵa beıimdeý, sýyqqa qarsy ımmýnıtet qalyptastyrý mańyzdy. Qys kelse balany qabat-qabat kıimmen qymtap, úıde qamap ustaý ádeti qanǵa sińgen. Bul qanshalyqty durys? Balanyń tumaýǵa qarsy qalqanyn daıyndaýda beriletin bazalyq dárýmender jıyntyǵy qandaı? Bala aǵzasyn qysta órshıtin aýrýlarǵa qarsy qoıýda ata-ana eskeretin alǵashqy jadnamalardy jalpy tájirıbelik dáriger, pedıatr-massajıst, «Dáriger - ANA» kitabynyń avtory, onlaın arqyly myńdaǵan anaǵa oı salyp júrgen kásibı maman Ázıza Ábdirasilqyzynan surap bildik.
Dáriger Ázıza Ábdirasilqyzy qys mezgilinde tynys alý joldarynyń jedel vırýsty ınfeksııasymen qabynýy (JRVI) jıileıtinin aıtady. Balalardaǵy JRVI-diń kóbeıýi jylytý maýsymymen tikeleı baılanysty bolyp shyqty.
«Qys mezgilinde balalar arasyndaǵy jıi kezdesetin aýrý – tynys alý joldarynyń jedel vırýsty ınfeksııamen qabynýy (JRVI). Infeksııanyń birinshi kirý qaqpasy – muryn. Sondyqtan muryndy jıi shaıyp, ylǵaldandyryp otyrý kerek. Balalar qys mezgilinde nelikten JRVI-men jıi aýyrady? Sebebi jylytý naýqany bastalady. Úı ystyq, ystyq gradýsta aýa qurǵaıdy. Qurǵaq aýanyń áserinen murynnyń shyryshty qabaty keýip, shyrysh qoıýlanyp, ınfeksııa kóbeıe bastaıdy. Eger durys kútim jasalmasa, ınfeksııa tómendep, larıngıt, bronhıt, pnevmonııaǵa deıin ulasady. Sondyqtan qys aıynda bólmeniń aýa temperatýrasyn qatty kótermeý kerek. Ystyq bólmede balalar jeńil jazdyq kıimmen júrgenshe, qońyrsalqyn bólmede juqa shalbar, uzyn jeń kıimmen júrgeni tıimdirek. Iаǵnı, aýa qurǵaq bolmasa muryn shyryshty qabaty keppeıdi. Shyrysh qoıýlanbasa, ınfeksııa da kóbeımeıdi degen sóz», dedi dáriger.
Aýrý asqynǵanda ata-ana abdyrap qalady. Olar arnaıy dárigerge júginýden ǵalamtordaǵy keńeske qulaq túrýge qumar. Dáriger Ázıza Ábdirasilqyzy JRVI kezinde taǵaıyndalatyn arnaıy emniń joǵyn aıtyp, tıimdi em-sharany dáriger maman ǵana usyna alatynyn eskertedi.
«JRVI-de arnaıy em joq. Em sımptomdy júrgiziledi. Iаǵnı jyly suıyqtyq berip, muryndy jıi shaıý kerek. Balaǵa qosymsha D jáne S dárýmenderin berý qajet. Qyzýy kóterilse parasetamol, ıbýprofen dárilerin qoldanǵan durys», dedi pedıatr.
Beıqamdylyq saldary aýyr bolýy bek múmkin. Sondyqtan ata-ana aýrýdyń alǵashqy belgilerin baıqaǵannan áreketke kóshýi kerek. Eger aýrý alǵashqy satydan ótip, saldary salmaqtansa JRVI kezinde nazar aýdarýǵa tıis dabyl belgilerin este saqtaǵan jón.
«JRVI kezinde aýrý asqynyp, bala jaǵdaıy nasharlap, álsirep jatsa dereý dárigerdiń kómegine júginý kerek. Sonymen qatar myna tómendegi belgiler dabyl belgi bolyp tabylady:
- tynys alýdyń jıileýi, entigý;
- jóteldiń kúndegiden kúsheıýi;
- bala embeı, sý ishýden bas tartqan jaǵdaıda;
- 2 aptadan uzaqqa sozylǵan jótel».
Balalarda qys aılarynda órshıtin JRVI-diń jıileý sebebi qarapaıym qaǵıdalardy eskermeý. Al aýrýdy asqyndyrmaýdyń amaly saýatty kómek, aǵzadaǵy dabyl belgilerine der kezinde kóńil bólý, qajet em-sharany qabyldaý.