Babalar úni qaıta jańǵyrdy

Rasynda da, kesh múldem ózge­she sıpatta uıymdastyrylǵan. Qansha ýaqyt ótse de, halyq áýe­nin súıetinder azaımaıdy. Klas­sıkalyq mýzykanyń da talǵam­paz tyńdarman úshin óz orny bar.

Keshte Turan etnofolk­lor­lyq ansambli «Orteke», «Qazaq eli» syndy kópshiliktiń kóńili­nen oryn alǵan shyǵarmalarmen qatar, Aqtoty Raıymqulova­nyń «Shabyt», «Tolǵaý» kúıle­rin, «Uly Turan – máńgilik» (sózi – Baqyt Bedelhan), «Er Turan» (Israıl Saparbaı) syndy janǵa rýh syılaıtyn týyndylardy oryndap shyqty. Halyqara­lyq baıqaýlardyń jeńimpazdary – Rasýl Jarmaǵambetov pen Naz­erke Abraly klassıkalyq mýzy­kamen keshtiń shyraıyn kel­tire tústi. «Rýsalka», «Djý­dıt­ta», «Vesela ıa vdova» sekildi ha­lyqqa tanymal operadan úzin­diler shyrqalyp, Ahmet Juba­novtyń «Arııasy» men Abaı Qu­nanbaevtyń «Aıttym sálem, Qalamqasy» júrekti terbetti.

Konserttiń sharyqtaý shegi – etnofolklorlyq jáne klas­sı­kalyq, zamanaýı áýenniń toǵy­sýy. Venesııadaǵy Bazılıka dı San-Marko kitaphanasynan tabyl­ǵan qypshaq tilindegi duǵalar, baba­lar urany jazylǵan kóne qoljaz­ba – «Kodeks Kýmanıkýs» kita­by. Osy kitaptaǵy qupııa notalardy kompozıtor Aqtoty Raıymqulova men túrkitanýshy, ǵalym Aleksandr Garkoves birlese zerttep, baǵzy zamannan jetken babalar únin qaıta jańǵyrtty. Qypshaq urany aldymen Eýropa sahnasynda oryn­dalǵandyqtan, kompozıtor shy­ǵarmaǵa «Reminiscens beati sanguinis» («Qypshaq urany») degen ataý bergen kórinedi. Týyndyny Turan etnofolk­lorlyq ansambli, Eldar Aıt­bekov (vıolonchel), Aqtoty Raıym­qulova (fortepıano), Dına Mır­manova (fortepıano), solıs­ter – Nazerke Abraly, Rústem Jarmaǵambetov syndy maıtalmandar bastaǵan shyǵarmashylyq ujym joǵary deńgeıde oryndap shyqty.

Konsertten keıin A.Raıym­qu­lovany Halyqaralyq túr­ki mádenıeti men murasy qory­nyń prezıdenti bolyp taǵaıyn­da­lýy­men quttyqtap, Almaty keshinde alǵash ret oryndalǵan týyn­dylaryna qatysty az-kem sózge tart­tyq.

– Álemniń, jer sharynyń kish­kentaı ekenin sezip turmyz. Jal­py, búkil adamzattyń oıy – beı­bit ómir súrýdi, tynyshtyqty ańsaý. Sondyqtan da shyǵarmamyzdyń atyn «Crossroads» dep qoıdyq. Mýzykalyq tilimiz arqyly adam­zattyń ortaq oıyn, ǵalamdaǵy túrli qaqtyǵys-qıyndyqty, ha­lyq zaryn da qobyz ben vıolon­chel únimen tyńdarman júre­gi­ne jetkizýge tyrystyq. Týyndy aldymen Eýropa sahnala­ryn­da oryndalǵandyqtan, atyn kóp­shilikke túsinikti etip qoıýdy jón sanadyq, – deıdi A.Raıymqulova.

Kompozıtordyń aıtýynsha, XII-XIII ǵasyrda ejelgi qyp­shaq tilinde jazylǵan uran kú­ni búginge deıin ártúrli nus­qa­da, sımfonııalyq orkestrde de, folklorlyq ansamblde de oryndalǵan. Al mundaı shyǵar­mashylyq eksperıment alǵashqy jobalardyń biri sanalady.

Aqtoty Raıymqulova 2014 jyly bul shyǵarmany ataqty pıa­nıst Marta Argerıhtiń halyq­aralyq mýzyka festıvaline arnap jazǵan. Ol kezde eýro­palyq aspaptarǵa basym kóńil bólgen eken. Degenmen de halyq kúıin, qazaqtyń ulttyq ónerin dáriptep kórsetkendikten, she­tel­dik jurtshylyq asa qyzy­ǵý­shylyqpen, ystyq yqylaspen qabyldady. Bul joly kompozıtor Turan etnofolklorlyq ansamblin basty orynǵa shyǵa­ryp, vıolonchel men fortepıano aspabyn ǵana qosqan.

– Biz jańa qurammen, jańa baǵytta óńdep shyǵardyq. Bir ereksheligi, shyǵarma kóne qyp­shaq tilinde jazylǵanymen, jetki­zer oıy búginginiń ańsaý-tilegi­men astasyp, úndesip jatyr. El tilegi beıbitshilik pen aýyzbirlik­ke shaqyrýymen qundy, mundaı shyǵarmany oryndaý paryzy­myz dep bilemin. Ulttyq óner­diń túbine jete almaısyń, al­da da túrli shyǵarmashylyq táji­rıbe jasamaq nıettemiz, – deıdi óner ıesi.

Vıolonchel men qobyzdyń úni kezek-kezek estilgen tus­ta eki kókjaldyń tistesip aıqasqa­nyndaı, deneńdi dir etkizetin, aıtyp jetkize almas sezimde bola­syń. Qypshaq uranyn zer sala tyńdasańyz, eki jyrtqyshtyń emes, jaqsylyq pen jaman­dyq ataýlynyń kúresi, meıirim men jaýyzdyqtyń aıqasy ekenin ańǵa­rasyz...

Aısulý SEZHAN,

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń shtattan

tys tilshisi

ALMATY