Jol salasyn sıfrlandyrý jobalary

«KazRoadLab» jobasy qatysýshy­lardyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Bul ınnovasııalyq júıeni Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy synaq zerthanasynyń jumysyn avtomattandyrý jáne sıfrlandyrý úshin jasaǵan. Bul jol-qurylys materıaldarynyń zerthanalyq synaqtarynyń nátıjesin elektrondy formatta kórsetýge múm­kindik beredi.

Qazirgi tańda atalǵan ulttyq orta­lyq barlyq salany avtomattandyrý­dy keshendi túrde júrgizip jatyr. Zerthanashylarda qalam, dápter, jýrnal ornyna planshet paıdalanylady. Bıtým, kern jáne basqa jol qurylys materıaldaryn synaý nátıjesiniń de­rekteri «KazRoadLab» elektrondyq bazasyna engizilgen. Barlyq synaq esebi osy derekqorda saqtalady eken. Júıeniń artyqshylyǵy, test nátıjesine adamı faktor yqpalyn boldyrmaý men sybaılas jemqorlyq táýekelin múlde azaıtý ekeni málim.

Aıtpaǵymyz – halyqaralyq kórmede Kólik mınıstrliginiń «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK sıfrlandyrý jobalary nazarǵa usy­nyldy. Olardyń qatarynda zerthana qyzmetkerlerine jańa ádisterdi, tehnologııalardy meńgerýge kómektesetin, joldy zertteý jáne tehnıkalyq saraptama daǵdylaryn jetildiretin vırtýaldy trenajer bar.

«Álemde avtomobıl joldary sala­syndaǵy vırtýaldy trenajerdiń balamasy joq. Bul – kompanııanyń noý-haýy. Jobanyń máni – qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý, joldyń, sondaı-aq materıal sapasyn jáne qaýipsizdik sharalaryn tekserý bilimderin synaý. Bul tásil qyzmetkerdiń kásibı deńgeıin jáne jol jumysynyń sapasyn arttyrady. Sondyqtan bolashaqta vırtýaldy trenajerdi paıdalanyp, jas mamandardy sertıfıkattaý ortalyǵyn uıymdasty­rýdy josparlap otyrmyz», dedi Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy bas dırektorynyń orynbasary Arman Qaıyrbekov.

Is-sharaǵa О́zbekstannan kel­gen Tashkent memlekettik kólik ýnıver­sı­te­tiniń professory Zýhrıtdın Erga­shev te kórmeniń joǵary deńgeıde uıym­­das­tyrylyp otyrǵanyna tánti boldy. «Biz bul halyqaralyq is-sharaǵa birneshe ­jyldan beri qatysyp júrmiz. О́ıtkeni munda jańa tehnıkalar men tehnologııalardy kórip, tanysamyz. Tyń aqparattarmen qatar, óz bilimimizdi de tolyqtyryp, erteńgi kúni ol bilimdi ýnıversıtet stýdentterine jetkizemiz», dedi.

«Bul halyqaralyq kórme elimizdegi avtomobıl joldarynyń sapasyn jaq­sartýǵa orasan zor úlesin qosyp jatyr deýge negiz bar. Kórmege óz ónimi men jańa tehnologııalaryn usynyp jatqan damyǵan elderdiń úzdik kompanııalary turaqty túrde qatysyp júr. Olarmen tanysyp, bilisken otandyq kásiporyndar biliktiligin arttyryp, tájirıbe almasyp, qajet jerinde olardyń tehnologııalaryn satyp alyp, jol salasynda jaqsy jetistikterge jetip jatqandary belgili. Mysaly, qazir bir degennen 8 metr asfaltty bir-aq tósep kete bere­tin tehnologııalar Eýropa kompanııa­la­ry tarapynan usynylyp jatyr. Mun­daı ıgiliktiń kóp úlgisi osy kórmede sam­sap tur. Qajet dúnıeńdi al da, keregińe jarata ber», dedi «Qazaqstannyń avtojolaýshylar zańdy tulǵalar birlestigi» qaýymdastyǵynyń prezıdenti Baǵlan Baımaǵanbetov.

Bárine málim, jol qozǵalysy – qaýip­sizdigi, jol-kólik oqıǵalarynan (JKO) bolatyn ólim-jitim jáne jaraqattaný máselesi – jahandyq problema. Álemde jyl saıyn jol apa­tynan 1,5 mıllıonǵa jýyq adam mert bolady, mıllıondaǵan adam mú­gedek bolyp qalady. Jol-kólik oqıǵa­larynan bolatyn ólim-jitim – dúnıe júzinde jastar arasyndaǵy ólim-jitim­niń basty sebepteriniń biri. Sondyqtan BUU turaqty damý maqsattarynyń biri retinde jol qozǵa­lysy qaýipsizdigin arttyrý týraly tarmaqtardy engizip, 2030 jylǵa qaraı ólim-jitim deńgeıin eki ese azaıtýdy maqsat etip qoıdy. Eýropalyq komıssııa jáne basqa da halyqaralyq uıymdar bul maqsattardy belsendi túrde qoldaıdy.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta eldegi jol-kólik oqı­ǵalary máselesine erekshe kóńil bólip, jaǵdaıdy jaqsartýdy basty mindet etip qoıyp otyr. Táýelsiz­dik alǵan jáne naryqtyq ekonomıkaǵa kósh­ken sátten bastap Qazaqstannyń avtomobıldenýi birneshe ese artty. «Batys Eýropa-Batys Qytaı», «Ortalyq-Soltústik», «Ortalyq-Ońtústik», «Orta­lyq-Shyǵys», «Aqtaý-Beıneý» sııaq­ty aýqymdy ınfraqurylymdyq jo­balar iske asyryldy. Alaıda ólim-jitim jaǵ­daıy ózekti másele bolyp qala be­redi. Qazaqstanda 1991-2021 jyldar ara­ly­ǵynda 460 myń JKO tirkelip, 87 myńnan asa adam qaza tapsa, 558 myńǵa jýyǵy ártúrli dárejede jaraqat aldy. JKO saldarynan elimizde jyl saıyn shamamen 2 jarym myń adam mert bolýda», dedi kórmede jasaǵan baıandamasynda Kólik mınıstrligi Avtojol komıtetiniń tóraǵasy Tólegen Abdýllın.

JKO saldarynyń adamı jáne gýma­nıtarlyq tragedııasy týraly aıtpa­ǵan­da, bul da orasan zor eko­no­mı­ka­lyq zalal eken. Ol keıingi 7 jyl­­da sha­­ma­men 15,4 mlrd dollarǵa baǵa­­­la­nyp­ty. Nátıjelerge qol jetkizý úshin kóp­tegen faktor mańyzdy, olar­dyń ne­gizgileri – saıası erik, adamı áleýet jáne qoǵamnyń máseleni túsinýi. Qaýipsizdikti arttyrý úshin aldyn alý sharalary qabyldanyp jatyr. Máselen, qozǵalys jolaqtaryn bólip jáne eldi mekenderdi aınalyp, 1 tehnıkalyq sanattaǵy avtojoldar salý, jyldamdyq rejimin bekitý kameralaryn, jol belgilerin, qorshaýlar jáne basqalaryn muqııat ornatý kerek.

«Keıingi jyldary Kólik mınıstrligi halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen seriktestikte jol qozǵalysy qaýipsizdigin arttyrý salasynda birneshe jobany júzege asyrdy. Mysaly, Dúnıejúzi­lik bank qarjylandyratyn jáne SweRoad (Shvesııa), Afry (Chehııa) jáne Qazaq jol qozǵalysy qaýipsizdigi ǵylymı-zertteý ınstıtýty júzege asyrǵan «Qazaq­standa IRAP engizý» jobasy men «Ulttyq EuroRAP platformasynyń» negizgi qujattaryna ázirleý júrgizildi. 6 200 shaqyrym joldy baǵalaý naqty baǵalaýdan ótti. 20 sarapshy bilikti­ligin arttyryp, qaıta oqytyldy, IRAP-ty zańnamaǵa engizý boıynsha egjeı-tegjeıli usynystar usynyldy», dedi komıtet tóraǵasy.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, qazirgi ýaqytta EQDB qarjylandyratyn jol qoz­ǵalysy qaýipsizdigi jónindegi taǵy bir joba iske asyrylyp jatyr. Joba sheńberinde IRAP jol ınfraqury­ly­mynyń qaýipsizdigin 5 myń shaqyrymyn baǵalaý júrgizildi jáne nátıjeleri boıynsha juldyzdy reıtıngtiń ınves­tısııalyq jospary daıyndaldy. IRAP sertıfıkattalǵan ulttyq sarapshyla­ryn oqytý jáne daıarlaý júrgizildi. Atal­ǵan joba aıasyndaǵy taǵy bir negizgi min­det – ozyq elderdiń tájirıbesi boıynsha ­JKO eseptilik júıesin jaqsartý. Jobany ­ Afry (Chehııa), DT Global (Ulybrıta­nııa), ­Qa­zaq jol qozǵalysy qaýipsizdigi ǵy­lymı-zert­teý ınstıtýty júzege asy­ryp jatyr. Sondaı-aq Vision Zero-ny ilgeriletý boıynsha BUU-men qar­jy­lan­dyry­la­tyn joba iske qosylǵan.

Halyqaralyq kórme qatysýshyla­ry­na qazaq avtojolshylarynyń taby­­sy men jetistigi týraly baıandaǵan Tólegen Abdýllın kórmeniń arqasynda jańarý men jań­ǵyrý áli de jalǵasa beretinin aıtty. «Búgingi is-shara Qazaqstannyń avto­­jol salasynyń damýyna jáne óz­ara tıim­di yntymaqtastyqqa oń áser ete­tinine senim­dimin», dep túıindedi ol.