Almaty oblysy: Ekonomıkany órkendetý tájirıbesi

Oblys ákiminiń aıtýynsha, Almaty óńiri ekonomıkanyń ne­gizgi salalarynda oń dınamı­kasyn saqtaı aldy. Búgingi tań­da 981 ózekti máseleni sheshý ju­mystary atqarylyp jatyr. Bu­lardyń oryndalýy týraly aq­parat ár aýyl ákimdigindegi stend­te, resmı saıtynda or­na­las­­qan. Ár azamat óz usyny­syn osy tizbege engizýine bolady. Bul – bıliktiń halyqpen tikeleı baı­lanysynyń bir túri.

О́ńirdiń iri 5 aýdany Almaty qalasyn aınala ornalasqan. Son­dyqtan maıatnıktik mıgrasııa, kólik ınfraqurylymyna, áleýmettik nysandarǵa salmaq artýy syndy suraqtar kún tárti­binde erekshe oryn alady.

«Aldymen osyndaı júıeli máselelerdi sheshetin iri jo­ba­larǵa toqtalsam deımin. Bi­rinshi, Qonaev pen Almaty arasynda «G4 City» jobasyn júzege asyrý qaıta qolǵa alyndy. «G4 City» arnaıy ekonomıkalyq aı­maǵynyń qurylýymen tamaq ónimde­rin, toqyma, bylǵary, qaǵaz buıym­daryn, qurylys materıaldaryn óndirý, logıstıkalyq jobalar iske asady. Nátıjesinde, quny 3,7 trln teńge kóleminde ınves­tısııa tartylyp, 3,2 trln teńge salyq túsimderi, sondaı-aq 34 myń jumys orny qurylady. Arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýmaǵy 30-dan 96 myń gektarǵa deıin ulǵaıtylady. «G4 City» qalasynyń jobasy Ile, Talǵar aýdandary men Qonaev qalasy aýmaǵyn qamtýy ınvestorlarǵa qolaısyzdyq týǵyzyp tur. Son­dyqtan «G4 City» qalasyn je­ke ákimshilik birlik retinde qurýǵa bekindik. Onyń aýmaǵy 88 myń gektardy quraıtyn 4 aı­maqqa bólinedi: iskerlik jáne qarjy ortalyǵy, ónerkásip jáne logıstıkalyq haby, ǵylym jáne medısına haby, týrızm jáne oıyn-saýyq ortalyǵy. Onda 2050 jylǵa qaraı 2 mln-nan asa adam turady dep boljadyq.

Ekinshi, maıatnıktik mıgra­sııa máselesin sheshý úshin eńbek resýrstaryn bólýdi qolǵa al­dyq. Eksportqa baǵyttalǵan ón­diristerdi ornalastyrý maqsa­tynda aýmaǵy 1,3 myń gektar bolatyn 4 ındýstrııaldyq aımaq quryp jatyrmyz. Jambyl («Qaz­bek bek»), Ile («Bereke»), Talǵar («Kaırat»), Eńbekshiqazaq («Shelek») aýdandaryndaǵy bul aımaqtarda 130-ǵa jýyq kásip­oryn ashyp, 10 myńnan asa adamdy jumyspen qamtý kózdeldi. Infraqurylymy da­ıyn jerlerde zaýyttar ashý bas­talyp ketti. Onyń árbiri týraly naqty aqparatty saıttan kórýge bolady.

Úshinshi, Almaty aglomera­sııa­syn damytýda 66 kılometrlik Úlken Almaty aınalma avtomobıl jolyn aıtaıyq. Kólik keptelisin azaıtqan joba ınves­tısııa tartýǵa da múmkindik berdi. Qazir 5 iri halyqaralyq kompanııa jalpy quny 695 mln dollar bolatyn óndiris oryndaryn ashpaqshy. Atap aıtqanda, «PepsiCo» kompanııasy (AQSh) – «Lay’s» chıpsilerin shyǵarý óndirisi, quny – 200 mln dollar. «Focus Logistics» kompanııasy «OZON» kompanııasymen birge – A sanatyndaǵy qoımalar, baǵasy – 151 mln dollar. «Stroıtel 98» kompanııasy – A sanatyndaǵy logıstıkalyq keshen, quny – 100 mln dollar. «KT&G» (Ońtústik Koreıa) kompanııasy – temeki ónimderin óndirý, baǵasy – 204 mln dollar. «Outlet Center» – kıim-keshek pen turmystyq zattardy satý ortalyǵy, quny – 40 mln dollar. Bul jobalar – bizdiń aımaq ınvestısııalyq tartymdy óńir ekeniniń naqty dáleli. Tek birinshi jartyjyldyqta tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kólemi 484,2 mln dollarǵa jetti. Quıylǵan qarjynyń 45%-y óńdeý ónerkásibine jumsalǵan. Jalpy, 10 aıda 519 mlrd teńgeden asa ınvestısııa keldi. 2030 jylǵa deıin eseptelgen ınvestısııalyq qorjynda 24,6 myń jumys ornyn ashýdy kózdeıtin, quny 3 trln teńgeden asatyn 209 joba bar», dedi M.Sultanǵazıev.

О́ńir agrarly sanalǵanymen Almaty oblysynda ónimdi qaı­ta óńdeý óndirisi de órken­dep jatyr. Respýblıkada shy­ryn­dardyń 85%-y, sýsyndar men bal­muzdaqtyń 60%-y, sha­rap­tyń jartysynan astamy son­da shyǵarylady. Qurylys mate­rıal­daryn óndirýde tany­mal «Knaýf» kompanııasy eldegi gıp­sokartonnyń 81%-yn óndi­redi. Sendvıch-panelderdiń 48%-y, bolat qubyrlar men pro­fıl­derdiń 27%-y da atalǵan aımaq­ta jasalady. Transulttyq «Tehnonıkol» kompanııa­sy quny 100 mln dollardy quraıtyn jylý oqshaýlaǵysh materıaldar shyǵaratyn zaýytyn salyp jatyr. 217 jańa jumys or­ny qurylyp, óndiriletin ónim ish­ki naryqtyń 20% qajettiligin qamtamasyz etedi. Elimizde damyp jatqan farmasevtıka salasynda óndiriletin dári-dármek jáne medısınalyq buıymdardyń tórtten biri de sol óńirge tıesili. 7 zaýytta keıingi 5 jylda óndiris kólemi 1,3 esege artyp, 33 mlrd teń­gege jetipti. Nátıjesinde, 10 aıda ónerkásip óndirisi 7,7%-ǵa ósti. 34 joba iske asyrylyp, 1 087 jumys orny ashyldy. Aýyl­dy jerde turyp, eńbek etýge qo­laıly jaǵdaı jasaý ishki kóshi-qondy turaqtandyrady. Son­dyqtan aýyldy damytýǵa negiz­gi kúsh salyndy. Salada Alma­ty oblysy 9,6% úlespen elde 3-orynǵa ıe. О́ńir órik, alma, almurt, júgeri, júzim, kar­top, kókónis, soıa jáne kúrish ósirý­den alǵashqy úshtikke kiredi. Jyly­jaı keshenderi men saq­taý qoı­malary kóbeıtildi. Jalpy aýdany 85 ga 55 jylyjaı, qýa­ty 130 myń tonna 71 saqtaý qoı­masy bar. Egis alqaptary 3 myń gektarǵa ulǵaıyp, 457 myń gektar boldy.

«О́kinishtisi, 9,4 myń km sýarý júıeleri, gıdrotehnıkalyq ny­sandardyń 60-70%-y toz­ǵan. Sodan sýdyń jartysy joǵal­dy. Oblystaǵy sýarmaly jer­lerdiń kólemi – 263,8 myń ga. Byltyr bıýdjetten 8 mlrd teńge bólinip, 7 aýdanda tıisti jumys júrgizilip jatyr. 1,8 myń km je­lilerdi jóndeý nátıjesinde 107 myń ga sýarmaly jer sanatyna endi. Irrıgasııa máselesin túbegeıli sheshý maqsatynda qu­ny 106 mlrd teńge bolatyn 2024-2026 jyldarǵa jospar ázirlendi. Júıeleý úshin «Almaty­obl­vod­hoz» mekemesin qurdyq. Bul deldaldardan qutqaryp, sý­dy bekitilgen tarıfpen berýge múmkindik týǵyzdy. Mal sha­rýa­shylyǵynda oblys et, sút, jumyrtqa óndirýden kósh ilgeri, sondaı-aq qoı men eshki, iri qara jáne qus basynyń sany artyp jatyr. 7 qus fabrıkasy eldegi qus etiniń 27%-yn ón­diredi. Aýyl sharýashylyǵyna bıyl 36,6 mlrd teńge ınves­tısııa tartylyp, 8 joba iske asyryldy. 472 jumys orny ashyl­dy. «Asyl tuqymdy mal sharýa­shylyǵyn damytý» óńirlik baǵ­darlamasy aıasynda 6 mlrd teńge bólinip, 30 sharýashylyq 13 myń bas iri qara jáne usaq mal satyp aldy. 5 jylda asyl tuqymdy iri qara maldyń úlesin 22%-ǵa, qoıdyń úlesin 20%-ǵa jetkizý kózdeldi. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy úshin oblysqa 8,3 mlrd teńge kóleminde qarajat qarastyrylǵan. Búginde 9,5 mlrd teńgege 1 337 ótinim tústi. 369 óti­nimge 2,6 mlrd teńge nesıe be­rildi. Agrarlyq salaǵa 37 mlrd teńge memlekettik qoldaý kór­setildi», dedi óńir basshysy.

Jalpy, ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy jetistikterdiń septigimen 54 myń jańa jumys orny ashyldy. 24 myń adamǵa arnaıy qoldaý kórsetildi. Ná­tıjesinde, jumyssyzdyq deńgeıi 4,7%-ǵa deıin tómendedi. О́ńir – mańyzdy týrıstik ólkelerdiń biri. Týrıstik kartadaǵy árbir onynshy nysan – Almaty oblysynda. Osy jyly 15 týrıstik aýmaqta 337 km taýly soqpaqtar men baǵyttardy abattandyrý júrgizildi. Kólsaı kólderiniń ınfraqurylymyn damytý, káriz júıeleri máselesin sheshýdi qolǵa alǵan. Bıyl demeýshilerdiń esebinen tegin Wi-Fi núktesi qosylyp, beınebaqylaý kameralary ornatyldy. Kólsaı janyndaǵy Saty aýyly jaqynda О́zbekstanda ótken Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń keńesinde «Eń úzdik týrıstik aýyldardyń» qataryna engizildi. Bul – týrızm­di damytý jumysyna berilgen joǵary baǵa. 2023-2026 jyldarǵa arnalǵan týrıstik master-jospary ázirlendi.

Turǵyndardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin ınfra­qurylymdy damytý mańyzdy. Ákimniń aıtýynsha, bıyl óńir­de elektrmen, sýmen, gazben qamtamasyz etýge, káriz júıe­sine, jylýmen jabdyqtaýǵa, ja­ryq­tandyrýǵa, abattandyrýǵa 55,1 mlrd teńge bólingen. Jol salýǵa jáne jóndeýge 50,4 mlrd teńge qarastyrylǵan. 384 eldi mekenniń 356-sy ortalyq sý júıesine qosylǵan. Osy jyly 477 shaqyrym sýmen jabdyqtaý jelileri salynyp, 3 aýylǵa bir ortalyqtan sý beriledi, 17 aýyl­da sýdyń sapasy jaqsarady. 156 eldi meken kógildir otynǵa qol jetkizgen. Oblysta turǵyn úı salý ósti. Josparlanǵan 811 myń sharshy metrdiń 10 aıda 808 myńy paıdalanýǵa berildi. Búginde úı kezeginde 40 myń adam tur. Bıyl 750 otbasy úımen qamtamasyz etilmek. 450 jaldamaly páter áleýmettik osal toptar sanattaryna arnalǵan. 300-i kezekte turǵandarǵa beriledi.

Jyldyń basynda 52 úsh aýysymdy mektep boldy. Bıyl 14,4 myń orynǵa 10 mektep tapsyryldy. Beseýi jyldyń sońyna deıin beriledi. Keler jyly úsh aýysymdy mektepter 39-ǵa deıin qysqarady. «Jaıly mektep» ulttyq jobasymen 2024-2025 jyldary 54,6 myń oryndyq 53 mektep salynady. «Bilim-ın­novasııa» jáne «Qazaqstan hal­qyna» qorlarymen birlesip «Ta­bysty 50 mektep» atty bi­regeı jobany júzege asyrýǵa bıýdjetten 756 mln teńge bólin­gen.

«Bıyl Qonaev qalasynyń Bas jos­pary bekitildi. Ákimshilik ǵı­marattar qalanyń qazirgi aýma­ǵynda salynady. 19 myń ga aýmaq­­ta ornalasatyn qala hal­qy­nyń sany 2050 jylǵa qaraı 200 myń adamdy quraıdy. 2-ke­zeńde «Jańa Ile» alańy ıgeriledi. Ja­qynda 5 jylǵa arnalǵan Qonaev qalasyn damytýdyń keshendi jospary qabyldanady», dedi M.Sul­tanǵazıev.