4 jeltoqsanda Qazaqstannyń Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogyna tóraǵalyǵy genderlik zorlyq-zombylyqpen kúres máselelerin talqylaýmen aıaqtaldy. Májilis spıkeri Erlan Qoshanov Astana qalasynda Birikken Ulttar Uıymynyń qoldaýymen uıymdastyrylǵan halyqaralyq konferensııany qorytyndylaı kele, forýmnyń 2023 jylǵy jemisti jumysyn atap ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Osy jyldyń qorytyndy konferensııasy «О́ńirdegi genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl: tıimdi jáne ornyqty birlesken sheshimder izdeý» taqyrybyna arnaldy. Talqylaýǵa Qazaqstan jáne О́zbekstan parlamentteriniń spıkerleri, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń músheleri, Qyrǵyzstan, Tájikstan,Túrkimenstan parlamentshileri, memlekettik organdardyń basshylary, sondaı-aq úkimettik emes jáne halyqaralyq uıymdardyń, dıplomatııalyq korpýstyń ókilderi qatysty.
Erlan Qoshanov Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq Azııa elderi áıelderiniń dıalogyna 2023 jylǵy tóraǵalyǵyn qorytyndylaı kele, osy ýaqyt ishinde dıalog alańynda ınnovasııalar men tehnologııalardy, jahandyq aspektidegi beıbitshilik pen qaýipsizdikti damytý, klımattyń ózgerýi, terrorızm men ekstremızmge qarsy kúreste áıelder men jastardyń róli sııaqty ózekti máseleler kóterilgenin atap ótti. Sondaı-aq ol osy otyrystyń kún tártibiniń ózektiligine toqtaldy.
– Qazaqstan adam quqyqtary, áıelder quqyǵy, genderlik teńdik jáne basqa da kóptegen halyqaralyq konvensııalardy ratıfıkasııalady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen bıyl turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Biz ótinish berý tártibinen anyqtaý tártibine kóshtik. Búginde zań shyǵarýshy retinde jumysty tereńdete tústik. Depýtattar osy saladaǵy zańnamalyq túzetýlerdiń jańa paketin ázirleýge kiristi. Eń áýeli biz turmystyq zorlyq-zombylyq úshin qylmystyq jaýapkershilikti belgileýdi josparlap otyrmyz, – dedi Májilis spıkeri.
Erlan Qoshanov bul máselede ıdeologııalyq jumysty durys júrgizý qajettigin de atap ótti.
– Otbasyndaǵy erlerdiń tolyq ústemdigi týraly burmalanǵan ıdeıa ótkenniń enshisinde qalýy kerek. Mektep qabyrǵasynan bastap jas urpaqtyń sanasyna durys qundylyqtardy sińirý qajet. Halyq arasynda quqyqtyq mádenıet qalyptastyryp, turmystyq vandalızmniń kez kelgen túrine tózbeýshilik tanytqan jón. Memleket basshysy aıtqandaı, ádildikti jáne zań ústemdigin qatań ustanýǵa tıispiz, – dedi Erlan Qoshanov.
Májilis tóraǵasynyń orynbasary Danııa Espaeva bıylǵy konferensııanyń «Genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy belsendiliktiń 16 kúni» aıasynda ótip jatqanyn, bul Ortalyq Azııada zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrinen azat aýmaq qurýǵa degen umtylysty aıqyn kórsetetinine nazar aýdardy.
О́z kezeginde О́zbekstan Respýblıkasy Olıı Májilisi Senatynyń tóraǵasy Tanzıla Narbaeva genderlik zorlyq-zombylyqpen kúrestegi О́zbekstannyń tájirıbesimen bólisti. Bıyl onda ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik kúsheıtilip, turmystyq zorlyq-zombylyq salasyndaǵy zańnama qaıta qaralǵan.
Al Ortalyq Azııadaǵy genderlik zorlyq-zombylyqty zańnamalyq deńgeıde qylmys dep tanyǵan birinshi el Qyrǵyzstan boldy. Bul týraly Qyrǵyzstannyń Jogorký Kenesh tóraǵasynyń orynbasary Jámılıa Isaeva aıtty.
Forým sońynda delegattar Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogy konferensııasyna qatysýshylardyń «О́ńirdegi genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl: tıimdi jáne ornyqty birlesken sheshimder izdeý» atty málimdeme qabyldady. Dıalog músheleri óz málimdemesinde áıelderge qatysty zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrin aıyptaıdy jáne áıelderdi qorǵaý men qoldaýdyń tıimdi zańnamalyq jáne quqyqtyq tetikterin qurýdy qoldaıdy.
Qazaqstannyń 2023 jylǵy Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogyndaǵy tóraǵalyǵynyń qorytyndylary:
Danııa Espaeva Qazaqstannyń Dıalogqa tóraǵalyǵy kezinde osy óńirlik alańdy ınstıtýsıonaldyq turǵydan nyǵaıtý boıynsha aýqymdy jumys atqarylǵanyn atap ótti. Ol Dıalogqa qatysýshy barlyq elderge, BUU Ortalyq Azııadaǵy preventıvti dıplomatııa jónindegi óńirlik ortalyǵyna, «BUU–Áıelder» uıymyna, BUU Damý baǵdarlamasyna jáne Eýropalyq Odaqtyń bólimshelerine belsendi jumysy úshin alǵysyn bildirdi.
Jyl boıy birqatar is-shara ótti. 2023 jyldyń maýsym aıynda Astanada ótken «Innovasııalar men tehnologııalardy damytýdaǵy áıelderdiń róli» konferensııasynda áıelderdiń ınnovasııalyq jobalary men jańa tehnologııalary tanystyryldy. «TechnoWomen Ortalyq Azııa» áıelder qaýymdastyǵyn qurý bastamasy qoldaý tapty, nátıjesinde Teńdik urpaǵy forýmy aıasynda Qazaqstan «Genderlik teńdikke arnalǵan tehnologııalar men ınnovasııalar» is-áreket koalısııasyna qosyldy.
2023 jyldyń qazan aıynda Almatyda azamattyq qoǵamnyń, belsendilerdiń, halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen ótken «Áıelder, beıbitshilik jáne qaýipsizdik» halyqaralyq konferensııasynda BUU Qaýipsizdik Keńesi qararlarynyń qaǵıdattaryn iske asyrý máseleleri talqylandy. Dıalog músheleri men Ortalyq Azııa elderiniń azamattyq qoǵam ókilderiniń Eýroparlament qurylymdarynyń jumysymen tanysý úshin 2023 jylǵy qarashadaǵy Brıýsselge sapary joǵary baǵalandy.
Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogyna tóraǵalyq Qyrǵyz Respýblıkasyna ótti.
Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogy aımaqtaǵy áıelder arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý men nyǵaıtýdyń ózekti máselelerin talqylaýǵa arnalǵan beıresmı alań bolyp tabylady. Dıalog 2020 jyldyń jeltoqsanynda bastaldy. О́tken jyldary Dıalogqa О́zbekstan (2021) jáne Túrkimenstan (2022) tóraǵalyq etti. Dıalog «BUU-áıelder» uıymynyń, BUU Ortalyq Azııadaǵy preventıvti dıplomatııa jónindegi óńirlik ortalyǵynyń (UNRCCA) jáne BUU Damý baǵdarlamasynyń (BUUDB) qoldaýymen quryldy jáne jumys isteıdi.