Muǵalimdikti tańdaǵandardy Úkimet qoldaıdy

Eldegi tranzıttik tasymal 5 esege ulǵaıady

Kólik vıse-mınıstri Sátjan Ablalıev baıandaǵandaı, bıylǵy 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha respýblıkada júk tasymalynyń kólemi 5,5 mln tonnany qurady. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 22%-ǵa artyq. Tasymaldaǵy otandyq operatorlardyń úlesi 42%-dy qurap otyr.

Tranzıttik tasymaldarda da oń úrdis baıqalady. О́tken jylmen salys­tyrǵanda 44% deńgeıinde – 2,5 mln tonnadan 3,6 mln tonnaǵa deıin ósim bar. Negiz­gi júk kólemi Qytaı eline tıesili. Atal­ǵan baǵyt boıynsha júk tasymaly 2 esege, ıaǵnı 1,5 mln tonnaǵa deıin kóbeıdi. Sony­men qatar Qytaıdan Eýropaǵa bara­tyn tranzıttik júkterdiń kólemin odan ári arttyrýdyń úlken áleýeti bar. Oń serpi­listi saqtaı otyryp, Qazaqstan aýmaǵy ar­qy­ly ótetin tranzıt deńgeıin 2029 jylǵa qaraı 5 esege ulǵaıtý kózdelgen. Bul el eko­no­mı­kasynyń damýyna oń áser eteri anyq.

Teńiz arqyly jetkiziletin júkterdi avtokólikke tıeý jáne tasymaldaýda otandyq operatorlardyń úlesin ulǵaıtý úshin bond qoımalaryn uıymdastyrý, ótkizý beketteriniń qýatyn arttyrý, ishki avtoparkti keńeıtý, sondaı-aq ruqsat berý qujattaryn bólýdiń tıimdi júıesin engizý jóninde tıisti sharalar qabyldanatyn bolady. Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev «Qorǵas» kólik torabyn keńeıtý jumystary týraly, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev Balqash qalasynyń aınalma jolynda jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý nysandary úshin ýchaskelerdi bólý rásimderin jedeldetý jóninde aıtty. Sondaı-aq Qyzylorda oblysynyń ákimi Nurlybek Nálibaev jol boıyndaǵy qyzmet kór­setý nysandaryn Ulttyq standartqa sáıkes­tendirý týraly baıandady.

Úkimet basshysy avtomobıl kóligi­men júk tasymaldaý salasynyń damýy eko­no­mı­kanyń barlyq sektoryna oń áserin tıgizetinin atap ótti. Qazirgi tańda Qazaqstan arqyly 8 halyqaralyq avto­mobıl dálizi ótedi. Olardyń jalpy uzyn­dyǵy shamamen 13 myń km-di qu­raıdy. Negizgi kúre joldardyń qatarynda Batys Eýropa-Batys Qytaı, Soltústik-Ońtústik, TRASEKA jáne basqalaryn aıtýǵa bolady.

«Atalǵan baǵyttar boıynsha júk tasymalyn ulǵaıtý jáne júkterdiń jyldam ótýin qamtamasyz etý úshin bul saladaǵy kedergilerdi barynsha qysqartý qajet. Olardyń qataryna shekaradaǵy keptelis­ter men qujattardyń uzaq resim­delýin, ınfraqurylym sapasyn, uıym­dastyrý jumystarynyń nasharlyǵyn jáne kóptegen basqa da jaıtty jat­qyzýǵa bolady. Kólik ıelerinen kelip túse­tin shaǵymdar kóbine osy máse­leler­ge qatysty», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, júkter men qujat­tardyń tym uzaq tekserilýi de nara­zylyq týǵyzady. Bul rette sıfrlyq tehnologııa­lar men aqparattyq júıelerdiń ıntegrasııasy arqyly mundaı olqylyqtardy osy ýaqytqa deıin bir júıege keltirýge bolatyn edi. Sonymen qatar júkterdi bólip taratýdyń asa mańyzdy ınfra­qury­lymdyq býyny bolyp tabylatyn bond qoımalaryn damytý qajet. «Mundaı álemdik tájirıbe bizdegi ótkizý pýnktterdiń júktemesin azaıtyp, tasymal kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi», dep atap ótti ol.

Bularmen birge halyqaralyq júk tasymalyn júzege asyrýǵa ruqsat beretin blankilerdi bólýde de problemalar bar ekenin aıtty. Qazaqstan mundaı ruq­sattardy kóptegen memleketpen tepe-teńdik negizde alyp otyr. Osyǵan baılanysty Úkimet basshysy otandyq júk tasymaldaýshylarǵa blank berý mehanızmin qaıta qarap, olarǵa artyq talap qoımaýdy tapsyrdy. Jol boıyndaǵy qyzmettiń sapasyna da nazar aýdardy. Máselen, Batys Eýropa-Batys Qytaı tran­zıttik dáliziniń iske qosylǵanyna 5 jyl­dan assa da, jol boıyndaǵy servısti áli kúnge deıin damyta almaı keledi.

«Halyqaralyq joldar men ishki marshrýttyń bárinde de osyndaı jaǵdaı. Qyzmet kórsetý nysandary úshin jol boıynan jer ýchaskesin berýdi ákimdikter sozyp jiberdi. Osyǵan baılanysty ınfraqurylymnyń damýy toqtap tur», dep eskertti ol.

Sondaı-aq jol boıyndaǵy servıs nysandary men kórsetiletin qyzmetterge qoıylatyn talaptar belgilengen Ulttyq standart baıaǵyda qabyldanyp qoıǵanyn eske saldy. Bul qosymsha tranzıt kólemin tartýǵa múmkindik beredi. Alaıda servıs obektisiniń kóbi bizdiń standartqa sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan jyl sońyna deıin ótkizý pýnktteriniń qabilettiligin ulǵaıtýdyń naqty sharalaryn ázirleýdi tapsyrdy. Atap aıtqanda, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen birlesip, ótkizý pýnktterin tolyq sıfrlandyryp, barlyq aqparattyq júıeni ıntegrasııalaý qajet. Oǵan qosa Kólik-logıstıka ortalyqtary men bond qoıma­laryn damytý jónindegi jol kartasyn ázirleý, ser­vıs nysandaryn salý úshin bıznes sýbek­tilerine jer ýchaskelerin berýge qatys­ty rásimderdi soza bermeı, 2 aı mer­zim­de júrgizý, sondaı-aq ınvestorlar tar­tý jáne jol boıyndaǵy servıs jobalaryn iske asyrý boıynsha jeńildetilgen meha­nızm­di pysyqtaý qajettigin qadap aıtty.

«Kólik mınıstrligi otandyq kompanııalar úshin sheteldik ruqsat blankilerin bólýdiń tıimdi mehanızmin ázirlep, normatıvtik quqyqtyq aktilerge tıisti ózgerister engizýi kerek», dedi Premer-mınıstr.

Ulaǵatty ustaz – ult uıytqysy

Otyrysta respýblıkadaǵy barlyq deńgeıdegi pedagog kadrlardy daıarlaý jónindegi sharalar da talqylandy. Onda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek búgingi tańda elimizde 49 JOO-nyń pedagogıkalyq baǵyttar bo­ıynsha lısenzııalary bar ekenin, bularda barlyǵy 186 myńnan astam adam bilim alatynyn málimdedi. Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryn akkredıtteý standarty jáne Joǵary bilim men ǵylymdy damytýdyń 2029 jylǵa deıingi tujyrymdamasy bekitildi.

Keıingi jyldary pedagogıkalyq ba­ǵyt­­tar boıynsha taǵaıyndalǵan grant­tar sany birneshe ese ósip,15 923-ke jetti. Olardyń quny da eki ese ósti. Stý­dentterdiń shákirtaqylary da kóterildi. Pedagogıkalyq mamandyqtarǵa qabyldaý talaptary kúsheıtildi. Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý boıynsha jumys jalǵasyp jatyr, búginde 72%-y jańartyldy. Jalpy, osy jáne basqa da ózgerister pedagog kadrlardy daıarlaý sapasyn arttyrýǵa jáne olardy zamanaýı talaptarǵa beıimdeýge baǵyttalǵan.

Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev qazirgi ýaqytta kolledjder bazasynda pedagogıkalyq mamandyqtar boıyn­sha 80 myńnan asa stýdent bilim ala­ty­nyn aıtty. Olardyń 43 myńy mem­lekettik tapsyrys boıynsha bilim alyp júr. Kolledjder balabaqsha tárbıeshilerin, bastaýysh synyptary jáne qosymsha bilim berýdegi, sondaı-aq eńbek pen mýzyka muǵalimderin daıarlaıdy. Mamandardy daıarlaý jáne ádistemelik qamtamasyz etý sapasyn arttyrý maqsatynda «Pedagog» kásibı standarty bekitildi. Onyń negizinde kolledjder jumys berýshilermen birlesip, 554 bilim berý baǵdarlamasyn jańartyp, iske asyryp jatyr. Bul rette 6 myńnan asa pedagogtiń biliktiligi arttyryldy.

Respýblıkadaǵy qajettilikterdi eskere otyryp, jyl saıyn pedagog kadrlardy daıarlaýǵa memlekettik tapsyrys ulǵaıyp keledi. Bıyldan bastap pedagogıkalyq mamandyqtardy ashý úshin kolledjderge qoıylatyn biliktilik talaptary kúsheıtildi. Ol úshin tıisti lısenzııalar bolýy jáne túlekterdiń kem degende 90%-y jumyspen qamtylýy kerek. Úkimet basshysynyń aıtýynsha, bilim berý úderisiniń jetistigi, eń aldymen, peda­gogtiń kásiptik sheberligine tikeleı baı­lanysty. Sondyqtan pedagog-kadr­lardy daıarlaý tásilderin qazirgi zamanǵa saı beıimdep otyrý – ýaqyt talaby.

«Búginde shamamen 5 myń pedagog jetispeıdi. Jyl saıyn 50 myńǵa jýyq jas maman ýnıversıtet bitirip shyǵady. Alaıda olardyń kópshiligi óz kásibi boıynsha jumys istemeıdi. Munyń sebebi ártúrli», degen Á.Smaıylov, respýblıkada pedagogtiń bedeli men mártebesin arttyrý úshin zańnamalyq turǵydan kóp jumys atqarylǵanyn aıtty. «Muǵalimderdiń jalaqysyn kóterdik, olardy qosymsha júktemelerden, artyq esep berýden bosattyq. Aǵartýshylyq salaǵa daryndy jastardy tartý bo­ıynsha sharalar kesheni qabyldandy. Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryna túsýge qoıylatyn talaptar kúsheıtildi. Munyń barlyǵy durys», dedi ol.

Onyń aıtýynsha, pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryna túsý baly qan­shalyqty joǵary bolsa, eń myqty talap­kerlerdi irikteý múmkindigi de sonshalyqty arta túsedi. Eger 5 jyl buryn osy mamandyqtarǵa 50 ball jınaǵan talapkerler ótse, qazir ortasha ball – 111. «Alaıda mektepterde oqytý úderisiniń kúrdeli bolýy, shamadan tys talap qoıý jáne qalyptasyp qalǵan «bárine muǵalim kináli» degen qoǵamdyq pikir osy mamandyqqa degen qyzyǵýshylyqty tómendetip jiberdi. Sondyqtan memleket muǵalim mamandyǵyn qalaıtyn jastardy odan ári qoldaıtyn bolady», dedi Úkimet basshysy. Sóıtip, pedagog mamandyǵy boıyn­sha oqıtyn stýdentterdiń stıpen­dııa­sy 2,5 esege ulǵaıtylǵanyn eske sal­dy. Bıyl memlekettik grant alýǵa úmitker­lerdiń árbir tórtinshisi jáne 1,5 myńnan asa «Altyn belgi» ıegeri muǵalim bolýǵa nıet bildirgenine nazar aýdardy.

«Endi oqytý sapasyn arttyryp, pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń stýdentterin oqytý ádistemesin qaıta qaraý qajet. Oqý baǵdarlamalaryn jańǵyrtyp, olarǵa suranysqa ıe quzyretterdi qosý kerek. Qazirgi zamanǵy talaptyń barlyǵy eskerilýge tıis», dedi Premer-mınıstr. Aldymen bilim berý uıymdaryndaǵy boljamdy suranysty aıqyndap alyp, pedagogterdi daıarlaýǵa memlekettik tapsyrysty sonyń negizinde qaıta qaraýdy tapsyrdy. «Jergilikti jerlerdegi kadr tapshylyǵyn azaıtýdyń tıisti óńirlik baǵdarlamalaryn ázirlep, 15 aqpanǵa deıin qabyldaý kerek», dedi.

Oǵan qosa jas muǵalimderdiń osy kásipke beıimdelip ketýiniń tıimdi meha­n­ızm­derin oılastyryp, tálimgerlik júıesin jáne jańa quzyretter boıyn­sha pedagogterdiń biliktiligin artty­rý júıesin jasaý qajet. «Úzdiksiz peda­go­gıkalyq bilim berý júıesin, oqytý baǵdarlamalary mazmunynyń balabaq­shadan ýnıversıtetke deıingi sabaqtas­tyǵyn qamtamasyz etken jón. Budan basqa mektepke deıingi, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdaryn ádistemelik qoldaý jumysyn kúsheıtken durys», dep túıindedi Á.Smaıylov.