Kelesi jyldan bastap elimizde biryńǵaı ýaqyt beldeýi engiziledi. Uzaq talqylaý men zertteýdiń nátıjesinen keıin mamandar osyndaı sheshim qabyldaýdyń tıimdi ekenin aıtyp otyr. Bizde qazir eki ýaqyt beldeýi boıynsha baǵamdalady. Batys Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý, Qyzylorda oblystarynda basqa oblystarǵa qaraǵanda 1 saǵat ýaqytqa artta. Kelesi jyldan bastap Qazaqstannyń barlyq aımaǵynda biryńǵaı ýaqyt beldeýi engiziledi. Iаǵnı Batys aımaqtaǵy tórt oblys jáne Qyzylorda oblysy sekildi 12 oblysta da saǵat tili 60 mınýtqa keri shegeriledi. Bul qanshalyqty tıimdi bolmaq? Májilis depýtaty Erkin Ábilden surap, tildestik.
– Erkin Amanjoluly, bul qanshalyqty tıimdi? Mysaly tabıǵı ýaqytpen bezbendegende utarymyz kóp pe?
– Qazirgi qys mezgilinde ózińiz baǵamdap kórińiz, Astana qalasynda mektep oqýshylary tańǵy saǵat 8:00-de sabaq oqýdy bastaıdy. Bul ýaqytta tań raýandap ata ma, joq qarańǵylyq áli de basyp tura ma? Árıne qarańǵy bolady. Saǵat tili syrǵyp tańǵy 9:00-ge kelgende ǵana kún uıasynan kóteriledi. Astana qalasyndaǵy jaǵdaıdy aıtyp otyrmyn.
– Iá, solaı.
– Endi biz kelesi jyldan bastap biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóship, batys oblystardaǵydaı saǵat tilin 60 mınýtqa keri shegersek, balalarymyz azanda sabaqqa alaqarańǵyda emes, tań atyp, kún shyǵa bastaǵanda barady, uıqysy da qanady. О́ıtkeni tabıǵı ýaqyt ólshemine saı oıanady.
– Basqa qandaı artyqshylyqtary bolady?
–Ekonomıkalyq turǵydan da tıimdi. Poıyzdardyń júrý kestesi, ushaqtardyń ushý ýaqyty da árqıly. Sonyń bárin biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshirsek, tabıǵı ýaqytyna saı keledi. Mańǵystaý nemese Atyraý ıa bolmasa Aqtóbe oblystarynda keshki saǵat 17:00-de jumys ýaqyty júrip jatyr. Al basqa qalalarda, 18:00-den ótip barady, jumys ýaqyty aıaqtaldy. Osy qanshalyqty tıimdi? Batysta otyryp bas qalaǵa qujat joldasań, jumys ýaqyty aıaqtalǵandyqtan, jumysta eshkim bolmaýy sebepti qabyldamaıdy degendeı. Qarapaıym qısynǵa salǵanda osylaı. Bul tek ekonomıkalyq turǵydan saralaǵandaǵy jaıt. Al endi densaýlyq máselesine keler bolsaq, sońǵy 10 jyldyń bederinde júrgizilgen zertteýdiń nátıjesine zer salsaq, tabıǵı ýaqytpen biryńǵaı saǵat beldeýiniń qabysýy densaýlyqqa da qolaıly ekeni naqtylanyp otyr. Qazirgi bizdiń ýaqyt beldeýi balalardyń da aǵzasyna keri áserin tıgizedi. О́zińiz oılańyz, 6-7 jastaǵy 1-synyp oqıtyn balany tańǵy segizde bastalatyn sabaǵyna aparý úshin keminde 7:00-de uıqysynan oıatasyz, dala bul kezde tas qarańǵy bolyp turady. Onyń uıqysy qanbaǵandyqtan ári tabıǵı mezet boıynsha tań atpaǵandyqtan áreń oıanady. Bul birte-birte densaýlyqqa da zııan keltiredi. Al endi táýliktiń ólshemi saǵat tilin 60 mınýtqa keri shegersek, tańǵy segizdegi sabaqqa baratyn balańyz oıanǵanda tabıǵı mezet boıynsha burynǵy ýaqyt beldeýindegi toǵyzdyń kezi bolady. Bala taǵy da bir saǵat uıyqtaıdy.
– Erterekte jazǵy jáne qysqy ýaqyt dep saǵat tilin kóktemde bir saǵatqa alǵa, kúzdiń basynda bir saǵatqa keri shegerýshi edik. 2005 jyldan bastap bul úrdis toqtady.
– Biz qalpyna keltirsek dep otyrǵan UTC+5 ýaqyty óte tıimdi bolady. Munyń ońtaıly ekeni osy ýaqytqa deıin uzaq zertteldi, saralandy. Biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshýdiń tıimdiligin zerttegen ǵalymdarǵa tipti 2017 jyly Nobel syılyǵy berilgenin de bilemiz. Elimizdiń ár aımaǵy terrıtorııalyq ornalasýy boıynsha tabıǵı ýaqyttan 30 mınýt aıyrmasy bolýy kerek. Álemdik konsensýs baılamyna salsaq, árbir terrıtorııa óziniń tabıǵı ýaqytyna jaqyn bolýy tıis. Al bizde Shyǵys Qazaqstan oblysynan basqa aımaqtyń eshqaısy da tabıǵı ýaqytqa jaqyn emes. Biz kelesi jyldan bastap UTC+5 júıesine kóshetin bolsaq, onda tek batystaǵy tórt oblysta ǵana ýaqyt aıyrmashylyǵy tabıǵı mezetten jarty saǵattan artyq bolady. Al 13 oblysta aıyrmashylyq 30 mınýttan da tómendeıdi.
Kelesi jyldyń 29 aqpanynda túngi saǵat 00:00-de Úkimettiń qaýlysy boıynsha 13 oblysta saǵat tili 60 mınýtqa keri shegerilip, batys oblystardaǵy ýaqytpen teńestiriledi. Mundaı qadamǵa barýdyń tıimdi ekenine kelesi jyly kóz jetkizemiz.