Týrızm berekeli sala bolsa da, jahandyq indet kezinde orasan shyǵynǵa ushyrady. Alaıda álemdi sharlaǵandy, saıahatty súıetin jurt alys jolǵa qaıta qamdandy. Eger týrızm salasy qaıtadan óristeı bastady desek, «memleketimizdiń týrıstik bıigine umtylǵan Almatyda bıyl qandaı jumystar atqaryldy?» degen saýal týmaq. Sebebi Qazaqstanǵa kelgen árbir ekinshi týrıst osy megapolısti aınalyp ótpeıdi.
Shetten keletin týrıster kóp
Bıyl Almatyǵa joly túsken sheteldik týrısterdiń 70%-ǵa jýyǵy Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymyna (ShYU) múshe elderden ekenin aıta ketken jón. Osy jyly qarashada Úrimjide ShYU aıasynda «Týrızm jyly – 2023» forýmy ótkeni belgili. Oǵan qosa ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń bıylǵy otyrysynda 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan tóraǵalyq Úndistannan Qazaqstanǵa aýysyp, Almaty qalasyna mádenı jáne týrıstik astana mártebesi berildi. Munyń alǵysharttary jetkilikti, Almaty kórikti mekenge baı, taý klasterine 20 mınýtta jetip baratyn ereksheligimen qosa iskerlik, mádenı jáne sporttyq týrızmdi damytýda úlken áleýetke ıe. Búginde Almatynyń 77 elmen 45 tikeleı áýe qatynasy men vızasyz rejimi bar.
Qazirgi tańda Almatyda týrızm salasy pandemııaǵa deıingi deńgeıge jaqyndady. 2023 jyldyń 1 jartyjyldyǵynda qalaǵa 261,6 myń sheteldik týrıst kelse, bul 2018 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 62,8%-ǵa artyq. Qazaqstan men Qytaı arasyna vızasyz rejimdi engizý, ShYU-nyń mádenı jáne týrıstik astanasyn Almaty dep jarııalaý, 2024 jyldy Qytaıdaǵy Qazaqstannyń týrızm jyly dep jarııalaý syndy birqatar halyqaralyq oqıǵa týrızmdi damytýǵa serpin beredi degen senim bar.
Sonymen, 2023 jyldyń toǵyz aıynda megapolıstegi týrıster sany 17,5%-ǵa ósip, 1,5 mıllıonnan asty. Sheteldik týrıster 51,5% bolsa, bul shamamen – 410 myń adam. Sondaı-aq ishki týrıster sany 8,4%-ǵa ulǵaıǵan. 2023 jyly qala bıliginiń týrıster sany 2 mıllıonǵa deıin, sheteldik týrıster sany 500 myń adamǵa deıin jetedi degen boljam bolǵan.
«Týrıster kóptep keletin maýsymǵa oraı, bıyl 16 glempıngke arnalǵan eko-qonaqúı men 112 bólmeli qonaqúı ashyldy. 847 orynǵa eseptelingen 5 nysannyń qurylysy, sondaı-aq 1 420 nómirden turatyn 10 nysannyń jobasy júrgizilip jatyr», deıdi Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Álisher Ábdiqadyrov.
Alaıda aldaǵy jyly óz mártebesine saı Almatyny munan da aýqymdy jaýapkershilik kútip tur. Megapolıs ishki jáne syrtqy týrızmdi damytýmen qatar, tartymdy, básekege qabiletti týrıstik baǵyt retinde qalanyń oń ımıdjin qalyptastyrýdy jalǵastyrýǵa tıis. Osy oraıda 2024 jyly Almatyda sheteldik týrıst 520 myńnan asady, 2030 jylǵa qaraı mıllıonǵa jetedi degen jospar bar.
ShYU forýmy aıasynda da turaqty týrızmdi ilgeriletýge qatysty máselelerdi talqyǵa salǵan eken. Bul ornyqty týrızm, ekologııalyq turaqty nemese jaýapty týrızm retinde belgili. Týrızmniń qorshaǵan ortaǵa keri áserin azaıtý, bıoártúrlilik pen mádenı muralardy saqtaýda sharalar qabyldaý, áleýmettik qatynastar men jergilikti halyqtyń ál-aýqatyn damytý qarastyrylǵan.
Bıyl týrısterge jaıly bolýy úshin Aqbulaq, ÚAK jáne Myńjylqyda 3 kempıng aımaǵy quryldy. Shatyrlar, tóbesi jabyq sákiler, ústel-oryndyqtar qoıylyp, «Altybaqan» stılindegi átkenshekter ornatyldy. Buǵan qosa Kishi, Úlken Almaty, Prohodnoe, Býtakovka shatqaldaryn abattandyrý jumystary aıaqtalyp, Qarǵaly shatqaly qolǵa alyndy. Marshrýt boıynda navıgasııalyq kórsetkishter, aqparattyq qabyrǵalar, qalqandar, tirekter, túrli tústi nusqaýshy belgiler, áınektelgen sákiler, oryndyqtar, demalys alańdary, kópirler men qorshaýlar ornatylyp bitti.
«Jalpy, dınamıka týrıster sanynyń 25,5%-ǵa óskenin kórsetedi. Kelýshilerdiń eń kóbi, ıaǵnı 39,2%-y – Reseıden, 9,2%-y – Qytaıdan, 7%-y –Úndistannan, 6,6%-y – Túrkııadan, 3,4%-y – AQSh-tan, 3,2%-y – Ońtústik Koreıadan, 2,9%-y – О́zbekstannan, 2,8%-y – Qyrǵyzstannan, 2,5%-y Germanııadan kelgen», delingen qalalyq týrızm basqarmasynyń habarlamasynda.
Almaty PASS bıleti men týrıstik pasport
Bıyl «Recommended by Visit Almaty» óńirlik standartyn engizý josparlanǵan edi. «Almaty Tourism Bureau» basshysy Kamıla Luqpanova bul bastama qyzmetter sapasyn jaqsartyp, sala sýbektilerin biriktirýdi kózdeıtinin aıtady.
Sonymen qatar PASS týrısiniń biryńǵaı bıleti iske qosyldy. Bul baǵdarlamaǵa engen kórikti jerler men ekskýrsııalarǵa, mádenı jáne oıyn-saýyq nysandaryna barǵan kezde ýaqyt pen qarajatty 50%-ǵa deıin únemdeýge múmkindik beredi.
Sýretterde: «Medeý» muz aıdyny; «Visit Almaty» aqparattyq pýnktterinde kez kelgen týrıst sýretke túse alatyn sándi shapandar paıda boldy
Taǵy bir bastama – týrıstiń tólqujaty. Ony «Visit Almaty» aqparattyq ortalyqtarynan alýǵa bolady. Pasporttyń kómegimen týrıster ońaı júredi ári qalanyń negizgi jerlerine qalaı barý kerektigin biledi.
Sol sııaqty Almaty meıramhanalary, dámhanalar, kofehanalar anyqtamalyǵynyń baspa nusqasy – gastrogıd qurý jolǵa qoıylyp keledi. Osy qarasha aıynda «WHERETOEAT Kazakhstan» atty alǵashqy meıramhana syılyǵy uıymdastyryldy.
Týrıstik kórmeler men festıvaldardyń da týrıster legin arttyrýǵa ózindik úles qosqanyna toqtala ketken jón. Máselen, bıyl sáýir aıynda qalada Ortalyq Azııadaǵy eń iri KITF-2023 «Týrızm jáne saıahat» týrıstik kórmesine osy salanyń 2 myńǵa jýyq ókili, álemniń 22 elinen 200 kompanııa qatysty. Al 29 qyrkúıek 2 qazan aralyǵynda «Mount-Fest» taý týrızmi festıvali ótkizilip, oǵan da 1 800-deı adam qatysyp, ekijaqty mámileler júrgizdi. 10 qazanda halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen «Turaqty qonaqúıler – týrıstik brendtiń negizi» taqyrybynda VI qonaqúı forýmy ótti. 4-5 qarashada halyqaralyq deńgeıdegi aspazdar, food-blogerlerdiń qatysýymen gastronomııalyq týrıstik festıval uıymdastyrylyp, oǵan 15 myńdaı adam keldi.
Almatynyń týrıstik kompanııalary halyqaralyq beıindi kórmeler, roýd-shoý formatyndaǵy is-sharalardan qalmaıdy.
Týrıster qateligi
Alaıda týrızm taqyrybyn qozǵaǵan kezde aınalyp ótpeıtin másele bar. Onyń ústine Almaty – kóbinese belsendi demalǵandy, taý-tas kezip, shańǵy, konkı tebetinderdi tartatyn qala. Biraq aýa raıynyń kúrt sýytýy abaı bolýdy talap etip otyr. О́ıtkeni tek bıyldyń ózinde Almaty taýlary men oblys aýmaǵynda adasyp ketken 200-deı adam izdestirilse, onyń basym bóligi týrıster edi. Qysta qar kóshkininiń júrýine shańǵyshylar men snoýbordshylar de sebepker bolyp jatady. Sondyqtan keıingi kúnderi taýda demalǵan kezde qaýipsizdik erejelerin saqtaý burynǵydan da ózekti bolyp tur.
«Taýǵa shyǵýdy josparlamas buryn aldymen júrý baǵytyn anyqtap, adam sanyn esepteý kerek. Aldaǵy sapardyń erekshelikterin tolyq eskergen jón: shyǵatyn, qaıtatyn ýaqyt, marshrýttyń kúrdeliligi jáne t.b. Bul jerde jıi kezdesetin qatelik – jaqyndary men tanystarǵa eskertpeı, aıtpaı ketip qalý. Tótenshe oqıǵa oryn alǵan jaǵdaıda joǵalǵan adamdy tezirek tabý úshin marshrýtty, toqtaǵan oryndaryn anyqtaýǵa kóp ýaqyt ketedi», deıdi QR TJM Respýblıkalyq jedel-qutqarý jasaǵynyń bas qutqarýshysy Vadım Pak.
Odan keıingi eń mańyzdy jaıt – qajetti kerek-jaraqtardyń ázirligi. Qutqarýshylar árbir týrıstiń qorjynynda mindetti túrde tótenshe jaǵdaılarǵa arnalǵan alǵashqy kómek qobdıshasy, qosalqy batareıalary bar shamdar, qýattaǵyshtar, sý, jeńil taǵamdar bolýy kerektigin eskertedi. Taýdaǵy aýa raıy qubylmaly bolatyndyqtan, jyly kıim-keshek artyq bolmaıdy. Taýda aýa temperatýrasy qalaǵa qaraǵanda áldeqaıda tómen. Tájirıbesiz týrısterdiń kóp jiberetin qateligi – ózderimen birge jyly, aýystyrýǵa bolatyn kıimderdi alyp shyqpaıdy. Bıikke órmelegen adam qatty terleıdi, sodan keıin jel, sýyq tııýi ábden múmkin.
«Eger týrıst tótenshe jaǵdaıǵa tap bolsa, birden 112 nómirine qońyraý shalý kerek. Baılanys bolmasa, Almaty qalasynyń ákimdigi men TJD birlesip, qolaısyz aýa raıynda týrıster ýaqytsha panalaıtyn qutqarý lashyqtaryn salǵan. Sol jerde kómek kútedi, ıakı túneı alady. Kún shyqqanda adaspaıtyn bolsa, sol marshrýtpen keri qaıtqany durys. Qutqarýshylardy shaqyrý úshin lashyqtarda kórsetilgen telefon nómirlerin terýi kerek», deıdi mamandar.
Taǵy bir toqtala ketetin jaıt, Almaty qalalyq Kásipkerler palatasynyń janyndaǵy Týrızm keńesi qala áýejaıyndaǵy taksı qyzmetteriniń qunyna taldaý júrgizip, arany ashylǵan taksı júrgizýshileriniń máselesin retteýge umtylyp otyr. Salalyq komıtetter tarıfterin usynyp, áýejaı aýmaǵynda taksı baǵalary kórsetilgen tıisti stendter ilindi.
ALMATY