Eńbek adamyna – aıryqsha kóńil

Kóp uzamaı el Úkimeti zııandy eń­bek jaǵdaıynda uzaq ýaqyt jumys istep júrgen azamattardy áleýmettik qoldaý tetikterin ázirledi. Sodan salada jyldar boıy tabandy eńbek etken jumysshylarǵa zeınet jasyna deıin áleýmettik tólem tólenetinin bildik. Iаǵnı bul tólem zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin 55 jasqa tolǵan azamattarǵa usynylady eken. Taǵy bir mańyzdy másele, Prezıdent Joldaýda Úkimetke 2030 jylǵa deıingi qaýipsiz eńbek tujyrymdamasyn qabyldaýdy tapsyrǵan-dy.

Jaqynda ótken Úkimet otyrysynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova 2030 jylǵa deıingi qaýipsiz eńbek tujyrymdamasy jóninde baıandady. Bul qujatta jumysshylardyń eńbek sapasyn arttyrý jáne eńbek resýrs­taryn únemdeý sharalary kózdelgen. Munda eńbekti qorǵaýdy bas­qarý salasyndaǵy jaǵdaı jáne álem­dik tájirıbe eskerilip, ju­mys­shy­lardyń eńbek jaǵdaılaryn jú­ıeli jaqsartýdyń jańa tásilderi usy­nylǵan. Tujyrymdamada eńbekti qor­ǵaýdy basqarý júıesin damytý­dyń tórt negizgi baǵyty qamtylypty. Onyń ishinde eńbekti qorǵaýdyń ult­tyq júıesin jańǵyrtý, jumys orynda­rynda kásiptik táýekeldi tómendetý sharalaryn ekonomıkalyq yntalan­dyrý, kásibı quzyretter men ǵylymı áleýetti damytý, eńbekti qorǵaý sala­syndaǵy baqylaý men monıtorıng tıim­diligin arttyrý syndy tarmaqta­ry bar. Munyń barlyǵy derlik jumys­shylardyń qaýipsizdigi men qu­qyn qor­ǵaýǵa negizdelgen. Mysaly, bú­ginde eń­bek jaǵdaılarynyń jaı-kúıi tý­raly senimdi statıstıkalyq aqparat joq. Kásiporyndardyń memlekettik já­ne qoǵamdyq baqylaýmen qam­ty­lýy tómen. Endi eńbekti qor­ǵaý sa­la­syndaǵy baqylaý men monı­to­rıng­tiń tıimdiligin arttyrýǵa ar­nal­ǵan avtomattandyrylǵan aqpa­rat­tyq júıeler sıfrlyq platfor­ma jáne kásiptik táýekelderdi ba­ǵa­laý­dyń mobıldi qosymshasy ar­qy­ly júzege asyrylady. Bul úshin eń­bek jaǵdaılarynyń jaı-kúıi­niń kór­set­kishteri jańartylady. Derekterdi jınaý júıesi ońtaılanyp, eńbekti qorǵaý jónindegi memlekettik jáne vedomstvolyq statıstıkanyń nysandary qaıta qarastyrylady eken. 2030 jylǵa deıingi qaýipsiz eńbek tujyrymdamasynyń baǵyt-baǵdary túsinikti bolar. Endeshe Memleket basshysynyń tapsyrmasymen zııan­dy óndiristerde jumys isteıtin qyz­metkerlerdi áleýmettik qorǵaý maq­satynda tólenetin tólemder týraly tarqatyp aıtalyq.

Sonymen áleýmettik tólemder qań­tardan bastap engiziletini belgili boldy. Eldegi demografııalyq jáne eńbek narǵyndaǵy ahýalǵa zer salsaq, osy áleýmettik tólemdi alatyn ju­mysshylardyń sany jyl saıyn­ kóbeıetin tárizdi. Zııandy eńbek jaǵ­daılarynda uzaq ýaqyt boıy jumys istegen azamattarǵa arnaıy áleýmet­tik tólem taǵaıyndaýdyń negizgi tásil­deri týraly osyǵan deıin S.Jaqypova da egjeı-tegjeıli baıan­daǵan edi. Mınıstr Memleket basshy­sy­nyń arnaıy áleýmettik tólemdi en­gizý jónindegi tapsyrmasy zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin aza­mattardy áleýmettik qorǵaýdyń taǵy bir tıimdi tetigi dep túsindirdi. So­dan byltyr jyl sońyna qaraı zań­namaǵa engizilgen túzetýlerdi Par­lament Senaty maquldaǵanyn da aıta ketkenimiz jón bolar.

– Prezıdent tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi jáne basqa da múddeli memlekettik organdardyń qatysýymen tıisti zań­namalyq ózgerister ázirlendi. О́zde­rińizge málim, ol zańnama qazir Senatta maquldanyp, Prezıdentke joldanǵaly jatyr. Negizi zań jobasy sheńberinde kóp ózgeris engizilip otyr. Bul tólemdi biz arnaıy áleýmettik tólem dep atasaq bolady. Ol úshin jyldar boıy salada eńbek etken maman 55 jasqa tolyp, keminde 7 jyl­ zeınetaqy jarnasy shotyna tús­ken bolýǵa tıis. Arnaıy áleýmettik tó­lem 4 kózden qaralady. Munda bi­rinshisi jumys berýshi tarapynan, ekinshisi saqtandyrý kompanııalarynan tólenedi. Zeınetaqy tólemi qordan jınalǵan jıyntyqtardan, kásibı jarnalar, mindetti zeınetaqy jarnalarynan jınalǵan jıyntyqtardan tólenedi, – degen edi S.Jaqypova.

Tólemderdiń ortasha mólsheri shamamen 208 myń teńgege deıin barady eken. Mundaı tólemder jumysshyǵa 55 jastan 63 jasqa deıin tólenedi. Tek zeınetke shyqqanda tólem toqtap, azamattarǵa bazalyq zeınetaqy tóle­minen, yntymaqtyq zeınetaqy jú­ıesinen zeınetaqy taǵaıyndalady. Zııan­dy eńbek jaǵdaıynda eńbek etip, áleý­mettik tólem alýdy kózdegen jan­darǵa taǵy da birli-ekili sharttar bar. Oraıly sátte muny da tarqatyp aıta kete­lik. Arnaıy áleýmettik tólem alý­dy kózdegen azamattar 55 jasqa tolǵanda zııandy eńbek jaǵdaıyndaǵy jumysyn toqtatyp, jumys berýshige ótinishin jazýǵa tıis. Sodan keıin kóp uzamaı arnaýly tólem taǵaıyndalady. Bul kezde bir salada uzaq jyl eńbek etken jumysshy jumyssyz qalmaıdy. Eńbek adamynyń qandaı da bir jeńil jumysqa ornalasýyn mınıstrlik qadaǵalaıdy. Osy kezde olar jalaqy men áleýmettik tólemin qatar alady. Tipti basqa jumysqa ornalasýdy oılastyrmaǵan kúnniń ózinde zeınetke shyqqanǵa deıin arnaıy áleýmettik tólemderin alyp otyrady.

– Tujyrymdamanyń iske asyry­lýy áleýmettik áriptestik taraptary­nyń barlyǵyna da oń nátıje beredi. Jumysshylar úshin ómir súrý sapasyn jaqsartý men densaýlyǵyn saqtaý mańyzdy. Al jumys berýshilerge qaýipsiz jumys oryndaryn qurý jáne eńbek ónimdiligin eselep ósirgen tıimdi. Memleket úshin eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men básekege qabilettiligin arttyrý mańyzdy, – dedi S.Jaqypova.

Demek, arnaýly áleýmettik tó­lem jumysshyǵa ǵana emes, jumys berý­shige de tıimdi bolyp tur.