Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde shyqqan keń kólemdi suhbatyn oqyp, eldiń qazirgi jaǵdaıy men keleshegi jóninde kóp maǵlumatqa qanyqtyq. Ásirese Qazaqstanda energııa tapshylyǵy taqymdap turǵan sátte AES salý nemese salmaý máselesine qatysty ustanymy bizdiń oıdy dóp basty.
«Baıtaq» jasyldar partııasy energııa kózderin ártaraptandyrý jáne qorshaǵan ortaǵa tıgizetin keri áserdi barynsha azaıtý qajettiligin eskere otyryp, atom energetıkasyn damytýdy jaqtady. Ony el-jurt aldynda ashyq aıtyp júrmiz. Sondyqtan taqyryptyń kúrdeliligin sezine otyryp, biz atom energetıkasynyń artyqshylyqtaryn tereń zerdelep, mol aqparat berý úshin arnaıy tuǵyrnama ázirledik. Onda qurylǵan alańda saıasatkerler, sarapshylar jáne qarapaıym azamattar arasyndaǵy dıalogke jol ashyldy. El arasynda týǵan suraqtarǵa qaıtarylǵan saýatty jaýaptar túsinbeýshilik pen qorqynyshty joıady. Sóıtip, móldir taza aqparatqa negizdelgen energetıkalyq sheshimder qabyldaýǵa negiz bolady.
Biz elimizdiń bolashaǵy úshin atom energetıkasynyń strategııalyq mańyzyn túsindik. Aıtylǵan saıttaǵy ashyq alań bizdiń kózqarasymyzdy, halyqaralyq tájirıbeni jáne osy energııa kóziniń artyqshylyqtary týraly qoǵamdy belsendi túrde habardar etip otyrýdy qamtamasyz etti. Ár daıym dıalogti qoldaý men ıadrolyq energııanyń qaýipsizdigi jáne artyqshylyqtary týraly aqparatty taratýǵa daıynbyz. Partııanyń ıadrolyq energetıkaǵa basty nazar aýdarýy onyń negizgi artyqshylyqtaryna baılanysty. Ol senimdi, tıimdi jáne is júzinde shyǵaryndylary joqtyń qasy. Bul saıttyń qurylýy tek alǵa jasalǵan qadam ǵana emes, osy saladaǵy kadrlardy daıarlaýǵa baǵyttalǵan strategııalyq sheshim bolyp tabylady. Partııalyq bazadaǵy sarapshylar men mamandar atom energııasyn qaýipsiz, tıimdi jáne qorshaǵan ortaǵa áser etý turǵysynan paıdalaný aspektilerin zerdelep, tereń zertteýler júrgizedi.
COP 28 klımattyq konferensııasynyń mańyzdy sheshimderiniń biri, kómirtegi beıtaraptyǵyna jáne klımattyń ózgerýine qarsy kúreste progreske qol jetkizý úshin atom elektr stansalaryn salý boldy. Baıtaq delegasııasy Dýbaıda ótken bul konferensııaǵa qatysty. Sebebi 2015 jyly Parıj kelisimine qol qoıǵan Qazaqstan kómirtegi beıtaraptyǵynyń jolyna túsken. Dýbaı konferensııasynda oǵan qalaı jetýge bolatyny jer sharynyń túkpir-túkpirinen kelgen arnaıy mamandar arasynda talqylanǵan negizgi taqyryptyń biri boldy. Taza nólge jetý úshin jahandyq taza elektr qýatyn óndirý 7 esege artýy kerek. Dúnıe júzinde taza nólge qol jetkizý úshin qazirden bastap 2050 jylǵa deıin jan basyna shaqqanda jyl saıyn 200 kVt/saǵ taza elektr qýatyn qosý qajet.
Iаdrolyq energetıka taza elektr energııasyn jyldam jáne turaqty óndirýdiń negizi ekenin dáleldedi. 2050 jylǵa qaraı taza nólge jetý úshin kóptegen elder atom elektr stansalaryn kóbirek salýy kerek. Bolashaqqa kóz júgirtsek, atom energetıkasy taza elektr energııasyn óndirýdegi eń jaqsy dáleldengen áleýetke ıe. Geografııalyq turǵydan shekteýli sý elektr qýatyn qospaǵanda, atom energııasy álemdegi eń jyldam damyp kele jatqan 20 taza elektr jobasynyń 15-in quraıdy. Birikken Arab Ámirlikteri taza elektr qýatyn óndirý boıynsha álemde kósh bastap tur. Sońǵy bes jylda BAÁ jyl saıyn jan basyna shaqqanda 557 kVt/saǵ ıadrolyq jáne kún energııasyn qosty. Bul jan basyna shaqqanda 44 kVt/saǵ álemdik ortasha kórsetkishten 12 ese jyldam.
Keıingi 5 jylda 23 eldiń 16-sy atom elektr stansasyn salý, jańǵyrtý jáne jumysyn jaqsartý arqyly óz maqsatyn oryndady. Osy 16 elde atom elektr stansalary qosylǵan taza elektr energııasynyń 75%-yn qurady. Osyndaı mańyzdy aqparattardy tarazylaı bilgen el azamattary bolashaq referendýmda óz tańdaýlaryn durys jasaıdy dep úmittenemiz.
Azamathan ÁMIRTAEV,
«Baıtaq» jasyldar partııasynyń tóraǵasy