Oqýshylar arasynda ótetin ádettegi olımpıada, baıqaýlardyń qorytyndysy jarııalanǵan soń, keıbir balanyń ata-anasy men jetekshileri tarapynan oryndy-orynsyz renishter týyndaıtyny úırenshikti nárse. Biraq taıaýda Qostanaıda ótken respýblıkalyq olımpıadanyń qalalyq kezeńinde kórinis bergen óreskel jaǵdaıdy balaǵa kópe-kórineý jasalǵan qııanat demeske laj joq. Uıymdastyrýshylardan ketken qateliktiń kesirinen barlyq tapsyrmasyn qatesiz oryndaǵan talapty balanyń taýy shaǵylyp, kelesi kezeńge óte almaı qaldy. Balanyń anasy ádildik izdep sharq uryp álek.
Ásirese, jyl boıy kitap kemirip, janyn salyp jarysqa daıyndalǵan balaǵa obal-aq. Bilimi laıyqty baǵalanbaǵan shákirttiń asqa da, sabaqqa da zaýqy joq. Tomaǵa-tuıyq kúızeliske túsken. Ata-anasy balamyzdyń júıkesine júk túsip, densaýlyǵyna zııan kelmese eken dep alańdap otyr.
Máseleniń mánisi bylaı, ótken jyldyń jeltoqsan aıynda oblystyq bilim basqarmasy men «Daryn» ǵylymı praktıkalyq ortalyǵy aǵylshyn tili páninen ótkizgen respýblıkalyq olımpıadaǵa Qostanaıdaǵy «Qazbilim» ulttyq lıseıiniń 10-synyp oqýshysy Aqbota Túkenova da qatysqan. Bilim jarysynda ár balaǵa bir-birine qystyrylǵan 4 paraq, ár paraqta bir tapsyrmadan berilgen. Al Aqbotaǵa 3-aq paraq, ıaǵnı bir tapsyrma kem beriledi. Sońǵy tapsyrma boıynsha oqýshy esse jazýy kerek. Úsh tapsyrmany oryndap, birneshe ret qaıta tekserip bolǵan soń, biraz ýaqyt bos otyryp qalǵan bala aınalasyndaǵy oqýshylardyń «sen, esse jazdyń ba?» dep ózara sybyrlasyp jatqanyn qulaǵy shalyp qalady. О́zine jaqyn otyrǵan baladan tapsyrma úsheý emes, tórteý ekenin, tórtinshi tapsyrma boıynsha esse jazý kerek ekenin surap bilgen Aqbota kýratordy shaqyryp, ózine esse jazý týraly tapsyrma berilmegenin aıtady. «Znachıt oshıbka proızoshla» degen kýrator basqa balanyń tórtinshi paraǵyn julyp alyp, Aqbotanyń aldyna tastaı salǵan. Ýaqyttyń aıaqtalýyna otyz mınýttaı qalǵan. Bala qosymsha ýaqyt suraıdy. Biraq kýrator barlyǵyna talap birdeı, sen úshin qosymsha ýaqyt berilmeıdi dep qysqa qaıyrǵan. Osylaısha, tapsyrmany bárinen kesh alǵan oqýshy jantalasyp esse jazýǵa kirisedi.
Balanyń bilimine baǵa beretindeı pán mamany emespiz, biraq jetekshi muǵalim men ata-ananyń aıtýynsha, Aqbota osy olımpıadaǵa óte jaqsy daıyndyqpen kelgen.
– Balam soǵan qaramastan, 90 upaımen 3-orynǵa ıe boldy. Biraq kelesi kezeńge óte almady. 1-oryndy 92 upaı jınaǵan orys mektebiniń oqýshysy alǵan. 2-oryndy da 91 upaımen orys mektebiniń oqýshysy ıelenip otyr. Árqaısynyń arasy – 1-aq upaı. Al 86, 87, 88 upaı jınaǵan orys synybynyń oqýshylary meniń balammen birge 3-orynǵa ıe boldy. Sol kúni Astanada jumys saparymen júr edim. Keshke vıdeobaılanys arqyly habarlasqan balamnyń óksip jylap, sózi tamaǵyna tyǵylyp, sóıleı almaı turǵanyn kórip, zárem ushty. «Maǵan úshinshi oryndy berdi, tapsyrmanyń bárin qatesiz oryndap shyqtym. Tórtinshi tapsyrmany keshiktirip berse de, esseni úlgerip jazyp shyqtym», degendi óksip áreń aıtty. Balamnyń qan qysymy kóterilip ketken soń, ákesi dáriger shaqyrtqan. Osy jaǵdaıdy kórip, syrtta júrgen meniń de qan qysymym kóterilip, tańǵa deıin kóz ilmeı shyqtym. Olımpıadasy qurysyn, balamnyń densaýlyǵyna zııan kelmese eken dep tiledim, – deıdi oqýshynyń anasy Ásel Ermenbaeva.
Kelesi kúni synyp jetekshisi men aǵylshyn tili pániniń muǵalimi balany ertip appelıasııa berýge barady. Alaıda qalalyq «Daryn» ortalyǵynyń basshysy Baǵytjan Isetova oqýshynyń appelıasııalyq shaǵymyn qabyldamaı qoıǵan. Bizdiń taraptan qate ketkenin kórsetpeńder, shaǵymnyń ornyna ótinish jazyńdar degendi talap etken. Biraq aǵylshyn tili pániniń muǵalimi ol talappen kelispegen. Sol jerde eki taraptyń arasynda daý týady. Másele ýshyǵyp bara jatqan soń, Baǵytjan Isetova oqýshyny osy joly oblystyq kezeńge ótkizip jiberermiz dep ótirik aıtyp, balanyń telefon nómirin jazyp alyp qalǵan.
– Balamnyń jetekshisi de, aǵylshyn tili muǵalimi de Baǵytjan Isetovanyń úlken basymen oblysqa ótkizemiz degenine senip, keri qaıtady. Jazyp aparǵan appelıasııalary aqyry qabyldanbaıdy. Al ótinishti elektrondy túrde jiberińder degen soń, balamnyń jetekshisi men aǵylshyn tili muǵalimi mektepte ótinish jazyp, Baǵytjan Isetovanyń WhatsApp nómirine jiberedi. Alaıda ol tirkelmegen. Shyn máninde, ony qabyldaǵanyna kúmánim bar. Men Qostanaıǵa jeltoqsannyń 28-i keldim. Kele sala, «e-otinish» arqyly oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Aıman Ibraevanyń atyna eki tilde aryz-shaǵym jiberdim. Alaıda bilim basqarmasy aryzymdy «zakryto kak dýblıkat» dep jaba salǵan. Osylaısha, Ákimshilik rásimdik-úderistik kodekstiń 64-babyn óreskel buzǵan. Al qalalyq bilim bólimi aryz-shaǵymdy da, ótinishti de qabyldap, oǵan oryndaýshy belgiledi. Úshinshi qańtarda olımpıada uıymdastyrýshylardyń biri Marına Popova qońyraý shalyp: «Bizden qate ketken joq, balańyz ózi qatelesken» dep balamdy kináli etip shyǵardy. Oǵan qosa, shaǵymnyń der kezinde berilmegenin alǵa tartyp, balamnyń jetekshilerin, meni kinálap shyqty. Bul jerde «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy balanyń quqyqtary týraly» zańynyń 4-babyna sáıkes, balanyń teńquqyqtylyǵyna nuqsan kelip otyr. Balama olımpıada ýaqytynda teń quqyq berilgen joq, sonymen qatar atalǵan zańnyń 5-babyna sáıkes balamnyń quqyqtaryn shektep otyr, – deıdi balanyń anasy.
Bizdi tańǵaldyrǵany, atalǵan olımpıadaǵa qatysqan 25 balanyń altaýy ǵana qazaq mektebinde oqıdy. Qalǵany túgel orys tilinde bilim alady. Balanyń bilimin ádil baǵalaıdy dep sengen qazylardyń da deni orys tildi muǵalimder. Osydan kelip, «Nege osyndaı mańyzdy bilim jarystarynda qazaq mektepteri men ózge tildi mektepterdiń teńdigi saqtalmaıdy?», degen zańdy suraq týady.
– 5 qańtarda qalalyq bilim bóliminde osy másele jóninde otyrys ótti. Otyrysqa qatysqandardyń bári balamnyń essesin óte joǵarǵy deńgeıde jazylǵanyn biraýyzdan rastady. Alaıda basqa tapsyrmalardan qate jibergen deıdi. Biraq maǵan qaı jerden qandaı qate ketkenin kórsetpedi. Iаǵnı balamnyń qate jibergeni týraly dálel usynbady, – deıdi Ásel Ermenbaeva.
Olımpıadanyń oblystyq kezeńi áldeqashan ótip ketti. Jergilikti jerden ádildik tappaı ashynǵan ana endi respýblıkalyq «Daryn» ortalyǵyna júginbek.
Qostanaı oblysy