Keıingi jyldary sıfrlyq medıaǵa qatysty zertteýlerdiń ózektiligi artyp keledi. Sebebi sıfrlyq tehnologııa medıaındýstrııaǵa kóp ózgeris ákelip, barlyq salada birinshi orynǵa shyqty. Bul máselege qatysty medıa mamandar men zertteýshilerdiń oı-pikirleri san alýan. Jańa medıanyń búgingi sıpatyna qatysty derekter men boljamdardy «Reuters» jýrnalıstıka ınstıtýty «Jýrnalıstıka, medıa jáne tehnologııa trendteri men 2024 jylǵa arnalǵan boljamdar» atty zertteý esebinde de jarııalady.
Zertteý barysynda 56 elde saýalnama ótkizilip, medıa salasynyń qazirgi jáne bolashaqtaǵy damý baǵytyna boljam jasalǵan. Zertteý álemdegi jetekshi iri medıaholdıngterdiń bas redaktorlary men dırektorlarynyń (jalpy sany 314 adam) sıfrlyq tehnologııalardy qoldanýdaǵy kásibı tájirıbesi men praktıkasy jáne olardyń sandyq ınnovasııa baǵytyndaǵy medıanyń múmkindikterin baǵalaý saýalnamasyna jaýaby negizinde ázirlengen. Sarapshylar ótken jyly redaksııalardyń buryn-sońdy bolmaǵan kedergilerge tap bolǵanyn aıtyp, olardy Ýkraına men Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystar, álemdegi klımattyń ózgerýi, pandemııanyń saldary jáne ekonomıkalyq daǵdarystarmen baılanystyryp otyr. Mamandar bul aýyrtpalyq 2024 jyly da jalǵasatynyn jasyrmaıdy.
Zertteý kórsetkendeı sarapshylardyń 47%-y osy jyly jýrnalıstıkanyń bolashaǵyna senimdi ekenin aıtsa, 12%-y senimsizdik tanytqan. Jýrnalıstıkanyń bolashaǵyna alańdaýshylyqty jyl saıynǵy shyǵyndardyń ósýi, jarnamalyq kiristerdiń tómendeýi jáne jazylymdardyń azaıýy, sondaı-aq saıası sheshimder men qysymdardyń artýymen baılanystyrady. Saýalnamaǵa qatysýshylardyń úshten ekisi (63%) áleýmettik medıa trafıginiń kúrt tómendeýine alańdaýshylyq bildirgen. «Seartbeat» analıtıkalyq provaıderiniń derekterine sáıkes, «Facebook»-tegi jańalyqtar saıttarynyń trafıgi 2023 jyly – 48, al «X/Twitter»-de 27 paıyzǵa tómendegenin kórsetti. Bul degenimiz aldaǵy ýaqytta áleýmettik medıada aqparat taratýdyń algorıtmi men ádisi ózgeretinin dáleldeıdi. Álemdegi iri medıakompanııalar tikeleı baılanys arnalaryna nazar aýdaratynyn jáne áleýmettik medıada aqparat taratýdyń balama túrlerin izdeýge jáne tájirıbe jasaýǵa nıetti ekenin bildirip otyr.
Əleýmettik jeliler men algorıtm dəýirinde adamnyń nazaryna, ýaqytyna talas týyndaıtyny sózsiz. 2024 jyly medıa mamandary úshin basty jańalyqtardyń biri «WhatsApp» platformasyndaǵy ózgerister bolýy múmkin. Sebebi «Meta» kompanııasy «WhatsApp» pen «Instagram» jelilerinde habar taratýdyń qosymsha arnalaryn damytýdy josparlap otyr. Bul aqparat taratatyn sandyq platformalar arasyndaǵy básekelestikti odan ári kúsheıtetini anyq. Saýalnama nətıjeleri kórsetkendeı, «TikTok» jáne «YouTube» sııaqty beıne jelilerge degen qyzyǵýshylyq joǵary bolyp qala bermek.
Saýalnama nətıjeleri medıa sarapshylardyń basym bóligi, 64%-y beıne kontentti kóbirek jasaýǵa kóńil bóletinin kórsetti. Al 52%-y aqparattyq bıýlletenderdi keńeıtýge jáne 47%-y podkasttardy túsirýge nazar aýdaratyny anyqtaldy.
Jasandy ıntellekt (JI) quraldaryn kontent jasaýǵa paıdalanýǵa qatysty redaktorlardyń kózqarasy ekiushty ekeni belgili boldy. Respondentterdiń jartysynan kóbi jasandy ıntellektini qoldaný eń úlken táýekel jáne medıakompanııanyń bedeline áser etýi múmkin dep sanaıdy. Sondaı-aq zııatkerlik menshik, quqyqtyq jáne etıkalyq máselelerge qatysty suraqtardy alǵa tartady.
Biraq medıa sarapshylardyń 56%-y jańalyq jarııalaý úderisin avtomattandyrý úshin JI-dy paıdalanýǵa qarsylyq bildirmeıdi. Olar JI-dyń osy baǵytta qoldanylýy mańyzdy dep esepteıdi. Al zertteýge qatysqan respondentterdiń 37%-y JI-dy usynystardy jaqsartý úshin jáne 28%-y kommersııalyq maqsatta paıdalanýǵa bolatynyn bildirgen.
Bıyl álemniń iri medıaholdıngteri jazylýshylaryn saqtap qalý jáne kóbeıtý úshin kún tərtibindegi ózekti jańalyqtarmen qatar adamdarǵa qyzyq bolatyn túrli kontentti usynýǵa kóbirek kóńil aýdaratyny anyqtaldy. Mysaly, oıyndar, podkasttar, jýrnaldar men kitaptarǵa jazylymdardyń tolyq qoljetimdiligin qamtamasyz etý arqyly kóbirek tutynýshy tartýdy kózdeıdi. Tipti basqa redaksııalardyń kontentin jarııalaýdy da praktıka júzinde engizýdi joqqa shyǵarmaıdy.
Sıfrlyq tehnologııalardyń yqpalynan álemdegi aqparat keńistigi jyldam transformasııalanyp jatyr. Bul kez kelgen medıakompanııalarǵa, onyń atqaratyn qyzmetterine ózgeris engizýdi talap etedi. Medıa ózgergen saıyn, sıfrlyq medıa tilin biletin, mýltımedııalyq, grafıkalyq tehnologııamen jumys isteý ádisterin meńgergen kásibı mamandarǵa suranystyń odan ári artatyny anyq. Sondyqtan qazirgi naryq talabyna saı redaktorlar da, jýrnalıster de jan-jaqty jetilip, burynǵy aqparat taratýshy qyzmetimen qatar, medıaındýstrııa salasy usynatyn jańa tehnologııalarmen, trendtermen birge ilesip otyrýy qajet.
«Reuters» jýrnalıstıka ınstıtýtynyń bul esebi atalǵan sala mamandaryna, zertteýshiler men qyzyǵýshy azamattarǵa qajetti kómekshi qural bola alady. Medıa baǵytyndaǵy mundaı taldamalyq zertteýler salanyń damý dınamıkasynan habardar bolyp, otandyq BAQ-tyń damý kórsetkishin baǵalaýǵa múmkindik beretin qundylyǵymen mańyzdy.
Jaqsybek JIENALIEV,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy