Parlament Senatynyń depýtaty eldi mekenderdegi, ásirese shalǵaı aýyldardaǵy mádenıet úıleri men klýbtardyń jaı-kúıine, kitaphanalardyń eskirgenine alańdaýshylyq bildirdi. Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa saýal joldaǵan senator Darhan Qydyráli aýyl jastary men turǵyndary mádenı dıskrımınasııaǵa ushyramaýy tıis ekenin de nazarǵa alýdy surady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Qazaq halqy aýyldy altyn besikke, mádenıettiń máıegine, ult rýhanııatynyń ózegine teńeıtini belgili. Úkimetke saýal joldaǵan senat depýtaty Darhan Qydyráli osyny aıta kele, aýyldyń mádenı ómiri jutań tartyp bara jatqanyna toqtaldy.
«Qubylǵan zamanda qubyladan jańylmas úshin qundylyqtar qajet ekeni belgili. Biz «vandalızm kóbeıdi, qatygezdik artty, aıaldamany qıratatyn, jedel járdem júrgizýshisin uratyn júgensizdik qaıdan shyqty, mádenıetimiz nege tómendedi?» degen suraqty jıi qoıamyz. Mádenıet úıi joq jerde mádenıet qaıdan bolsyn?! Bul rette eldi mekenderdegi, ásirese shalǵaı aýyldardaǵy mádenıet úıleri men klýbtardyń jaı-kúıi, tehnıkalyq bazasy syn kótermeıtini jasyryn emes. Olardyń basym kópshiligi 90-jyldary jekeshelenip ketti. Qazir jumys istep turǵan 2035 mádenıet úıiniń 770-i jáne 2006 aýyl klýbynyń 608-i kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Keıbiri tozyǵy jetse, endi biri apattyq jaǵdaıda tur. Máselen, biz jurtshylyqpen kezdesken Túrkistan oblysynda 625 eldi mekende mádenıet úıi joq. Mundaı mysaldy ár óńirden keltirýge bolady», delingen Premer-mınıstrdiń orynbasaryna joldanǵan saýalda.
Depýtat usynǵan derekke zer salsaq, qazir Qazaqstanda 3 891 kitaphana bar, olardyń 79%-y aýyldyq jerlerde ornalasqan. Dese de aýyl kitaphanalarynyń kópshiligi, dálirek aıtqanda 60%-dan astamy eskirgen.
«Biz barǵan Saıram aýdanynyń ortalyq kitaphanasy 1968 jyly salynǵan. Kitaphanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy normatıvtik talaptarǵa saı emes. Jalaqasy tómen bolǵandyqtan, maman turaqtamaıdy. Kóptegen kitaphanalardy kezinde mektepterge qosyp jibergeni belgili. Qarapaıym turǵyndar ony paıdalana almaıdy. Mádenıetke kóbine «qaldyq prınsıpimen» qaraıtyn jergilikti atqarýshy organdar bóletin mardymsyz qarjy kitap qoryn tolyqtyrýǵa jetpeıdi. Myń danamen shyqqan kitap kitaphanalarǵa qaıdan jetsin? Ásirese kórkem ádebıet jetispeıdi. Kórkem nıet – órkenıet ózegi desek, ol kórkem ádebıet oqý arqyly qalyptasady», dep qosty Senat depýtaty.
Sonymen qatar ol aýyl sportyn damytý máselesi de ýaqyt kúttirmeıtinin jetkizdi. Resmı derekke sáıkes, 2 270 eldi mekende sporttyq nysan múlde joq. Tıisinshe, aýyl turǵyndary mektep sport zaldaryn paıdalana almaı júr.
«Mektep bitirgen aýyl jastary men turǵyndary demalystaryn tıimdi ótkizetin, ózderin damytatyn mádenı oshaqtar az, shyǵarmashalyqpen aınalysýǵa dombyra, qolóner sııaqty qarapaıym úıirmeler jetispeıdi. Aýylda mádenı ınfraqurylym bolmaı, kreatıvti ındýstrııanynyń damýy qıyn. Aradaǵy mádenı alshaqtyq ulǵaıǵandyqtan, aýyldan qalaǵa aǵylǵan jastar qatary artyp keledi. Olardyń qalaǵa jaqsy jumyspen birge, jaıly turmys, mádenı orta izdep keletini anyq. Júıesiz ýrbanızasııa mádenı ımmýnıteti tómen margınal jastardyń qataryn kóbeıtedi. Kitaphanasy tozǵan, bas qosatyn mádenıet úıi eskirgen, kıno kórýge, konsert tamashalaýǵa, sportpen aınalysýǵa jaǵdaıy joq aýyl jastary men turǵyndar sonda nemen aınalysady? «Qazaqstan jastary» mekemesiniń zertteýine súıensek, elimizde jastardyń kópshiligi bos ýaqytyn áleýmettik jelide (74,3%) jáne ınternette onlaın fılmder qaraýmen (63,6%) ótkizedi», deıdi Darhan Qydyráli.
Eske salaıyq, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń jańa merzimdegi alǵashqy Jarlyǵy aýyldy damytý jóninde boldy. Muny eskergen depýtat «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda atqarylyp jatqan ister az emes ekenin alǵa tartty.
«2021 jyldan beri kitaphana qyzmetkerleriniń jalaqysy artyp keledi. Jastardy jumyspen qamtý úshin qarjy bólinip jatyr. Al aýyldaǵy mádenı ómirdiń sapasyn jaqsartýǵa qashan basymdyq beriledi? Áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal jaqsaryp, jańa mektepter salynyp jatqanda, aýyl turǵyndary ózderin jaıly sezinýi úshin mádenıet oshaqtaryn da jańalaý shart. Aýyl jastary men turǵyndary mádenı dıskrımınasııaǵa ushyramaýy tıis! Memleket basshysy Quryltaıda táýlik boıy jumys isteıtin kitaphana ashýdy armandaıtynyn aıtqan edi. Soǵan sáıkes aýyl kitaphanalary salyna ma? Jalpy aýyldyń mádenı ómirin damytýǵa arnaıy baǵdarlama bar ma?», dep qorytyndylady senator.