Qurysh qazaq

Bala Nurmurat aýyl mektebin úzdik bitirdi. Ádebıetti, ónerdi janyndaı súıdi. Atasy Erman qart balam aqyn-jazýshy bolar dep úmittendi. Al anasy Ábıla «Belarýsty» júrgizetin sheber-mehanık bolsa deıtin. Ákesi Naıat ata oń qolynan óneri tamǵan aǵash ustasy edi. Bálkim, Nurmuraty taqtaıdan oıý-órnek jasaıtyn usta bolar dep oılaǵan. Joq, bala Nurmurat orta mektepti bitirgen boıda Almatydaǵy sol kezdegi ataǵy dúrkirep turǵan SHI-ǵa attandy. Qas-qaǵym sátte bes jyl óte shyqty. Qar­maq­shydaǵy kindik qany tamǵan Jańa­jol aýylyna oraldy. О́z isin muqııat atqaratyn jas ji­git tórt-bes jyldaı ınjener tizginin us­tap, ataq-abyroıǵa bólendi. Otaý qurdy. Aqylyna symbaty saı  jary Qalımashtan Almat, Qaıyrjan, Tor­ǵyn, Gúljanat syndy ul-qyz súıdi.

Birde jańadan qurylyp jatqan Qy­zyl­orda aǵash óńdeý zaýytyna bas ınje­nerlikke konkýrs jarııalandy. 20 shaq­ty úmitker baq synap, konkýrsqa tústi. Top jarǵan Nurmurattyń baǵy ja­nyp, aǵash óńdeý zaýytyna ınjener bolyp shyǵa keldi, zaýyttyń tasyn órge domalatty. Jer-jerden jańa qural-jabdyqtar, stanoktar aldyryp, tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtty.

Birde Nurmurat súıikti qaryndasy Zına ekeýi aýylǵa tartty. Astynda bas ınjenerge berilgen sý jańa «Zıl 130» kóligi bar. Jańa kólik jer apshysyn qýy­ryp, júıtkip keledi. Zına ekeýiniń áńgi­mesi taýsylar emes. Osylaısha, áńgi­me-dúken qyzyp, Jalaǵash tusyndaǵy bury­lysqa kelip qalǵanyn bilmeı qaldy. Rýldi shuǵyl burdy. Kólik aýdarylyp, úsh domalady. Dala jym-jyrt. Nurmurat kólik astynda oń qolyn shyǵara almaı, sharq uryp jatty. Al súıikti qaryndasy aýyr soqqydan fánı dúnıege attanyp ketkeninen beıhabar. Úlken joldyń boıy­men ánsheıinde ersili-qarsyly aǵylǵan kólik tolastamaýshy edi. Búgin bireýi joq. Segiz saǵat boıy Nurmurat kólik astynda jatty. Kenet kólik gúrili estildi. Balyq aýlaýǵa shyqqan úsh orys jigiti eken. Dereý aýdarylǵan kólikti ornynan qozǵap, es-tússiz jatqan Nurmuratty Jalaǵash aýdanynyń ortalyǵyndaǵy aýrýhanaǵa jetkizdi. Dárigerler sýyt qımylǵa shyqty. Oblys ortalyǵynan dárigerler shaqyrtty. «Operasııany osy jerde jasamaı bolmaıdy. Azamatty oblys ortalyǵyna jetkizý kóp ýaqyt alady, qalaıda osy jerde aman saqtap qalýdyń qamyna kirisý kerek», dep dárigerler bir sheshimge keldi.

Ne isteý kerek? Ábden janshylǵan oń qoldy ıyqtan kesý kerek. Sonymen, otyzdyń qyrqasyna shyqqaly turǵan azamattyń oń qoly ıyqtan kesildi. Alpamsadaı arystaı azamat lezde domalandy da qaldy. Mine, taǵdyr... Aýrýha­nada uzaq jatty. Kóp uzamaı oblys ortalyǵyndaǵy aýrýhanaǵa jetkizildi. Barlyq em qoldanyldy. Bilikti dárigerler tún uıqysyn tórt bólip, azamattyń saýyǵýyna kúsh saldy.

Bári esinde. Sodan Nurmurat alty aı­daı emdeldi. Otbasyna oraldy. Boıyn tikteı bastady. Súıikti jary Qa­lı­mash­tyń osy bir qıyn sáttegi demeý qushaǵy bárinen bólek boldy. Nurmu­rat bir­tindep kóshege shyǵady, aýla aldyn­daǵy oryndyqqa otyrady, sál-pál serýen­deıdi. Kózi túskender aıaǵan keıip baı­qa­tady, muny sezgen sátte jasyp qalǵan­daı bolady, sálden soń qaırat shaqyrady, qýat jınaıdy.

Jata-jastanyp kitap oqıdy. Qaı­sy­kúni jary Qalımash aqyn Ilııas­tiń jyrlaǵan «Qulageri» men N.Ostrov­skııdiń «Qurysh qalaı shynyqty» romanyn kitaphanadan ákelip bergeni bar. Bas almaı oqydy. «Meniń jerlesim, Sosıalıstik Eńbek Eri Qasymtaı Izti­leýovtiń eki aıaǵy jýan sannan joq, biraq ol temir tulpardy Aqjarda júıtkitip júr. Al aıaq-qoly semip qalǵan, kóz janaryna áınek ornatqan jazýshy Z.Shúkirovti jýrnalıst U.Baǵaev «Qurysh qazaq» dep tamsana jazdy ǵoı. Mehanızator J.Taspambetova she, bir aıaǵy kombaın shtýrvalyna oralyp, kesip ketkende rýlge otyryp, qazaq qyzyna tán batyldyq tanytty. Al men osylardy kórip nege mújilýge tıistimin. Jo-joq, men jurtty zamandastarymdy eńbekke shaqyrýǵa tıistimin», dep oı túıdi Nurmurat.

Azamattyń ótken kúnderi bári kóz aldynda saırap tur. Birer jyl kóshege shyǵyp balmuzdaq, papıros, shemishke satty, arsynbady, tıynnan pul qurap, otbasyn asyrady, birtindep qor jınady. Dúnıege jekeshelendirý dúrbeleńi keldi. Baıaǵy ózi eńbek etken Qyzylorda aǵash óńdeý zaýyty tyǵyryqqa tirelip, jekelerdiń qolyna ótti. Jurt jappaı jeke kásipkerlikke bet burdy. Nurmurat ári oılanyp, beri oılanyp «Babas» atty jaýapkershiligi shekteýli seriktes qurdy. Aǵaıyn-týǵandardyń basyn qosyp, ózine orynbasarlyqqa inisi Janat Ermanovty taǵaıyndap, ózi dırektor tutqasyn ıelendi. Sonymen, «Babas» seriktestigi áýelinde aǵash ónimderinen esik-tereze, jıhaz túrlerin shyǵaratyn kásiporynǵa aınaldy. Úsh jyl ishinde aınalymda 4-5 mln qarjysy bar úlken ujym atanyp, ónimge suranys molaıa tústi.

Bári ańyz sııaqty. Sol baıaǵy «Babas» qazir qaladaǵy Muratbaev kóshesindegi bes qabatty ǵımaratqa qonys tepken. Kásipker Nurmurat Ermanov bir kezderi qulaýǵa aınalǵan bes qabatty jataqhanany satyp alyp, qazir tanymastaı jóndetip, ǵıma­rat­qa birneshe kásipkerdiń basyn qosyp otyr.

«Babas» seriktestiginiń abyroıy jyl­dan-jylǵa artyp keledi. Seriktestik Qarmaq­shynyń Jańajol aýylynda júz­degen gektar kúrish egip, tonnalaǵan Syr marjanyn jer-jerge jóneltýge múm­kindik aldy. «Babastyń» qala or­talyǵynda qurylys materıaldaryn satatyn bazary da bar. Qala syrtynda 200-ge jýyq túıe, jylqy ósiretin, onyń ónimderin qala dúkenderine satatyn sharýa qojalyǵynyń isine súısinbeı bolmaıdy.

Azamat, kásipker, depýtat Nurmurat Ermanovtyń eńbegi baǵalanyp, «Parasat», «Qurmet» ordenderimen marapattaldy. Qazir oblystyq tártiptik keńestiń keńes­shisi, múgedekter muń-muqtajyn qor­ǵaı­tyn bilikti zańger.

Týǵan jeri Jańajol aýylyndaǵy mektepke, balabaqshaǵa árkez kómektesedi. Qyzylorda qalasyndaǵy birneshe kóshe asfalttalyp, sý júıelerin tartýǵa qarjy ból­genin turǵyndar jıi aýyzǵa alady. Qala irgesindegi Mahambetov aýy­lyna ambýla­torııa ashýǵa muryndyq boldy. Joq-juqa jandarǵa, stýdentterge qarjylaı kómek­tesýdi paryz sanaıdy. О́zi otyrǵan ǵımarat janynan «Zań konsýltasııasy» keńsesin ashyp alǵan. Turǵyndar keńes alatyn naǵyz ortalyqqa aınaldy. Jumyssyz júrgenderdi eńbekke ornalastyrýdy oıdan shyǵarmady.

Biz biletin Nurmurat – qazir naǵyz kemel shaǵynda. Beıne bir qurysh qazaq deseń, jarasady.

Taǵy bir jańalyq habar estidik. Taıaýda kásipker N.Ermanovtyń úlken sýretin Beıbarys sultan dańǵylyna ilý týraly qala ákiminiń sheshimi ázirlenip jatqanynan habardar boldyq. Bul qurmet – kásipker eńbeginiń jemisi.

Qaıyrbek MYRZAHMETULY,

jýrnalıst

Qyzylorda oblysy