Kórnekti aıtys aqyny, jazýshy, dramatýrg Baıanǵalı Álimjanov – búgingi túsinikpen aıtqanda, kreatıvti qalamger. О́tken jyldyń sońynda osy avtordyń «Abylaı han men batyrlary» atty balalarǵa arnalǵan tanymdyq kitaby «Folıant» baspasynan qazaq, aǵylshyn tilinde jarııalanyp, bir marqaıǵan edik. Endi jahan kitaphanasynan baıqasaq, osy basylym 2022 jyly túrik jáne orys tilderinde de jarııalanypty.
Bári jeke-jeke basylym. Aǵylshynsha nusqasy – «Khan Ablai and his Horsemen» dep atalsa, túrikshesi – «Ablai han ve Baturlar», orysshasy – «Abylaı han ı batyry» degen ataýmen berilgen. Túrikshege tanymal aýdarmashy – Ashýr О́zdemır, aǵylshynshaǵa Tımýr Ahmedjanov tárjimelegen. Orysshasy avtordyń óz qolynan shyqqan. Sýrettermen kórkemdegen – Qaırat Jáıirbek. Aıtqandaıyn, túrik nusqasy Ystanbuldyń «Kityay Yayıanları» baspasynda, oryssha nusqasy Qaraǵandynyń «Glasır» baspasynda basylǵan. Barlyq basylymnyń sońynda qalamger qazaq etnografııalyq ataýlaryna túsinik beredi.
Avtordyń jazýynsha, balalar men jasóspirimderge arnalǵan bul hıkaıat halyq ańyz-ápsanalaryna, tarıhı derekterge negizdelgen.
Adamzat shejiresine qazaqtyń el quraýshy uly hany retinde engen Abylaı ǵumyry men qaıratkerligi – Otanǵa, ultqa, álem beıbitshiligine adal qyzmet etýdiń jarqyn úlgisi. Taǵdyr talqysymen bala kúninde jetim qalǵan erjúrek azamat jaýapty joryqtar men eldi jaýdan azat etý qozǵalystarynda tanylyp, Jońǵar, Qytaı, Reseı, Orta Azııa ámirlikteri sııaqty aıbyndy da kúrdeli kórshilermen saıası baılanys ornatyp, bılik basyna eńbegimen, batyrlyǵymen, tapqyrlyǵymen jetken.
Qazaqtyń myńjyldyq danalyǵynda aıtylatyn:
«Aıyrdan týǵan jampoz bar,
Nar emes deseń nanǵysyz,
Qaradan týǵan jigit bar,
Hanǵa kúnin salǵysyz»,
degen ólshem, bir jaǵynan jetimdikten jetilgen, sultan mártebesin ózine laıyqty qaıtaryp alǵan Abylaı hanǵa laıyqty. Taǵy da búgingi tanymmen qarasaq, ol barlyq jaǵynan básekege qabiletti edi.
Uly dalany jaýǵa da, daýǵa da bermegen babalardyń aqyl-parasaty men qaharmandyǵyn, Abylaıdyń adam nanǵysyz bel-belesterin, qazaq-jońǵar soǵysyndaǵy aıbyndy batyrlardyń qaıtalanbas erligin baıyptatatyn bul kitap balalar úshin asa mańyzdy.
Kitap taraýshalarynyń ataýlary – «Bala», «Alasapyran», «Iаkı, ıakı», «Ne isteý kerek?», «Ǵalamat», «Atalyq», «Laqap at», «Iirim oılar», «Ádil soǵys», «Lyqsyǵan yza», «Istiń máni», «Jalby», «Abylaı – tutqyn», «Naǵyz jalǵyzdyq», «Ananyń mahabbaty men óshpendiligi», «Ajal aýzynda», «Qontaıshynyń taǵy», «Erekshe tús», «Qazaq elshisi», «Jazalaý ma, rahymshylyq pa?», «Qoıdyń basy», «Dalanyń eki bıleýshisi» – ortaq ıdeıany birinen soń biri tolyqtyryp, tulǵanyń dańqty joly bala túsinigine saı jetkizedi.
Hıkaıatta ulttyń uly tulǵalary – Shoqan Ýálıhanov, Máshhúr-Júsip Kópeıuly, Shákárim Qudaıberdiuly syndy etnograf, sanatkerleriniń jazbalary jańasha jańǵyrady. Sondaı-aq avtordyń kórkemdik izdenisi shyǵarma muratyn aıshyqtaı túsedi.
Mamandardyń pikirinshe, Baıanǵalı Álimjanovtyń osy eńbeginiń túrikshe, aǵylshynsha aýdarmalary sátti shyqqan.
Aǵylshyn men fransýzdyń tamasha týyndylaryn tikeleı aýdarǵan, oqyrmanyn «Slovo jıvoe ı mertvoe» atty kitabymen baýraǵan Nora Gal: «Jalqaý, orasholaq qolmen eshteńe jasaı almaısyń, kereń hám enjar júrekpen eshteńe jetkize almaısyń» dep jazypty.
Aqyn, jazýshy, dramatýrg Baıanǵalı Álimjanovtyń árqashan izdenis ústindegi qalamy da, júregi de tarıhı tulǵany bala tilinde úılesimdi jetkizgenine kýá boldyq.
Sabyr Shárip,
PhD