Tarıf saıasatynyń salmaǵy

Elordanyń birqatar turǵynynyń rastaýynsha, kommýnaldyq qyzmet aqysy eki ese ósken. Ásirese jylý baǵasy bir aı burynǵy shamamen 3 myń teńge­den aqpanda birneshe ese kúrt kóterildi. Keıbir turǵyn jylý úshin jel­toqsanda 6 myń teńge, qańtarda 8 myń teńge tólegen. Osy kezeńde jylý men ystyq sý tólemaqysy aıtarlyqtaı ózgergen túbirtek almatylyqtardyń da qolyna tıdi. Kóptegen tutynýshy úshin aqpandaǵy soma aldyńǵydan áldeqaıda joǵary bolyp shyqty. «Halyq birneshe jyldan beri energııa menedjmenti tujyrymdamasyn qoldanyp keledi. Energııa únemdeıtin shamdar, ınfraqyzyl peshter men jylytqyshtar, qozǵalys sensorlary, turmystyq energııany únemdeıtin qurylǵylar shyǵarylǵannan beri tólem somasy eń tómengi mólsherge deıin azaıatyn kez jetti. Biraq tarıfter áli de ósip jatyr», dep qynjylady tutynýshylar.

Jylý men elektr energııasy úshin artyq tólemderdiń tirkelýine baılanys­ty túsinikteme bergen Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń Astana qalasy boıynsha departamentiniń habarlaýynsha, elordada jylýmen jabdyqtaý qyzmetin kórsetetin «Astanaenergosbyt» JShS tarıfi bıylǵy qańtardan bastap eńbekaqy tóleýge arnalǵan shyǵystardyń kóbeıýi, strategııalyq taýar qunynyń ósýi jáne kórsetiletin qyzmetter kóleminiń ulǵaıýy eskerile otyryp túzetilgen.

Tarıf deńgeıi jylý energııasyn óndirýge, tasymaldaýǵa jáne jetkizýge qajetti shyǵyndar deńgeıine baılanysty belgilenedi. Otyn baǵasynyń kóterilýi, otyndy tasymaldaý jylýmen jabdyqtaý qyzmetiniń tarıfin ózgertýge ákep soqtyrdy. Sondaı-aq «Astanaenergosbyt» JShS tarıf qurylymynda shyǵyndardyń 97%-yn jylý energııasyn óndirýge arnalǵan shyǵyndar («Astana-Energııa» AQ) men jylý energııasyn berýge arnalǵan shyǵyndar («Astana-Teplotranzıt» AQ) alady. Atalǵan faktorlardy eskere otyryp, jylý energııasymen jabdyqtaý boıynsha «Astanaenergosbyt» JShS-nyń halyq úshin tarıfi 20%-ǵa (QQS-syz tarıf Gkal úshin 2765,18 teńgeden Gkal úshin 3318,22 teńgege deıin) ózgerdi.

Árıne, bul jerde tarıftiń ósýine aýa temperatýrasynyń kúrt tómendeýi de qosylatynyn, sonyń saldarynan baǵaǵa tutynylǵan kólemniń ulǵaıýy da áser etetinin eskergen jón. Syrtqy temperatýra neǵurlym tómen bolsa, jylý energııasyn tutyný soǵurlym kóp bolatyny túsinikti. Mysaly, ótken jyldyń jeltoqsanynda Astanada ortasha aılyq temperatýra -8,9 gradýs, al aǵymdaǵy jyldyń qańtarynda -11,9 gradýs boldy. Tıisinshe, jylý energııa­syn tutynýshylar jyl basynan beri ózgertilgen tarıfti esepke ala otyryp, ótken aılardaǵy túbirtekterde belgili bir aıyrmashylyqty kórdi.

О́z kezeginde Ulttyq ekonomıka mı­nıstr­ligi jaryq pen jylýsyz qalý qaýpi ınfraqurylymnyń qalypty jumys isteýin qamtamasyz etý úshin tarıfterdi kóterýdi qosa alǵanda, tótenshe sharalar qabyldaýǵa májbúr etip otyrǵanyn málimdedi. О́tken ǵasyrdyń ortasynan bastap paıdalanylyp kele jatqan ınfraqurylymdyq nysandardy ustaý aýqymdy ınvestısııalardy qajet etedi. Ekibastuz, Rıdder jáne basqa qalalardyń mysaly qysta kommýnaldyq qyzmettiń áreń tynystaıtynyn kórsetti. TKSh salasynda jalaqysy jyldar boıy óspegen bilikti mamandardyń ketýi de baıqalady. Osy problemalardyń aıasynda bıyl jáne kelesi jyly respýblıkamyzda kommýnaldyq qyzmetterdiń barlyq túrine tarıfter ósimi jalǵasady. Bul rette Úkimet halyq úshin tarıfterdiń 10-30%-ǵa ósýi qalypty ekenin, onsyz TKSh ınfraqurylymyn tıimdi ustaý múmkin emestigin, «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasyn engize otyryp, paıda bireýdiń qaltasyna emes, óndiristerdi naqty jańǵyrtýǵa jumsalatynyna senimdi bolatynyn jan-jaqty túsindirgen-di. Jańa saıasat tarıf belgileýdiń búkil úderisiniń ashyqtyǵy, eseptiligi jáne jarııalylyǵy qaǵıdattaryna negizdelmek. Osylaısha, Úkimet 2029 jylǵa deıin 62 myń shaqyrym ınjenerlik jelini jańartýǵa shamamen 3 trln teńge tartýǵa nıetti. Byltyr ınvestısııalardyń boljamdy kólemi 250 mlrd teńgeni quraýǵa tıis bolǵan. Sóıtip, ınjenerlik jelilerdiń tozýyn 2029 jylǵa qaraı 20%-ǵa tómendetý kózdelgen.

Osy oraıda aıta keterligi, kóp jyldar boıy tutynýshylar kommýnaldyq kásiporyndardy jańǵyrtý men jóndeý jumystary úshin joǵary tarıfter tólegen uqsas jaǵdaı elimizde buǵan deıin de boldy. Osy ýaqyt ishinde TKSh salasyna tutynýshylardan 1 trln teńgeden asa qarajat tartylyp, tarıfter quny eki ese ósti, al óndirýshi qýattardyń tozýy sol deńgeıde, ózgerissiz qaldy. О́kinishke qaraı, sybaılas jemqorlyq shyrmaýyna shalynǵan bul bastama jos­parly údeden shyǵa almady. Al árbir otbasynyń júktemesi ruqsat etilgen shekten asyp ketti. Qazirgi kezde de eskir­gen jelilerdi jóndeý óte baıaý júrip jatqanyn eskersek, «tarıftiń ózgerýi men tutynýshylar esebinen ınvestısııa kóleminiń ulǵaıýy apattardyń azaıýyna jáne ınfraqurylymnyń jaqsarýyna ákeletinine shynaıy kepildik bar ma?» degen saýal týyndaıdy.

Bul rette Úkimet tutynýshylardyń esebinen problemalardy sheshýdi toq­tatýy, basqa tetikterdi oılastyryp, tarıftik emes retteý múmkin­dik­­terin taldaýy kerektigine depýtattar da nazar aýdarǵan edi. Al sarapshylar kommýnaldyq ınfraqurylym qara­jat­tyń joqtyǵynan emes, olardy tıimdi taratýǵa qabiletsizdik pen qulyq­syz­dyq saldarynan turalaıtynyn aıtady. Ekonomıkalyq turǵydan al­ǵan­da, tarıfterdi kóterý energetıka sektorynyń turaqty damýyn, qyz­metterdi úzdiksiz jetkizýdi qam­ta­ma­syz etý úshin qajetti qadam bolýy múm­kin. Biraq onyń halyqqa qosymsha qar­jy­lyq aýyrtpalyqtar ákel­meıtinine jáne áleýmettik teńsiz­dikterdi týdyr­maı­­tynyna kóz jetkizý mańyzdy. Ta­rıf­terdi kóterý týraly sheshim qa­byl­­daýda ashyqtyq pen qoǵam­dyq dıa­logti saqtaý energetıkalyq sektor­dy damytý strategııasyn ázir­leý ke­zinde turǵyndar múddesi men usy­nys­­taryn eskerýge múmkindik beredi. Sondaı-aq azamattarǵa tarıfterdiń kó­te­rilýiniń áserin jeńildetýdiń bir joly – halyqtyń az qamtylǵan toptary úshin balamaly qoldaý jáne ótemaqy baǵ­darlamalaryn ázirleý. Saıyp kelgende, eldegi energetıkalyq qaýipsizdik pen áleýmettik turaqtylyqty qamtamasyz etý jónindegi odan arǵy qadamdardyń sáttiligi bıliktiń jaýapty tásiline jáne ártúrli taraptyń múddelerin úılestirý qabiletine baılanysty bolyp tur.