Qazaq aqbókendi kıeli janýar sanaıdy. Sodan da bolar, el arasynda aqbókendi atqan adam baqytsyzdyqqa ushyraıdy degen nanym bar. Basyna qanshama zobalań týǵanymen, bul janýar san jyl boıy tuqymyn saqtap qala aldy. Osynyń ózi aqbókenderdiń ómirge óte beıimdiligin, ósimtaldyǵyn ańǵartady.
Aqbókender mamyr aıynyń 10–15-i aralyǵynda jappaı tóldeı bastaıdy. Osy kezde aýa raıy buzylyp, jaýyn-shashyn bolady. Qazaqtar tabıǵattyń bul qubylysyn «Quralaıdyń salqyny» dep ataǵan. Aqbóken ádette egizden tóldeıdi. Quralaıdyń enesi basqa janýarlar sekildi laǵynyń sharanasyn jalap arshymaıdy, sharana jaýynnyń sýymen shaıylyp ketedi nemese jel qaǵyp, keýip baryp túsedi. Jańa týǵan laqtar jarty saǵattan keıin enesin emip, eki-úsh saǵattan soń aıaqtanyp ketedi, al týǵanyna eki kún bolǵan quralaıdy jeńil kólikpen qýyp jete almaısyz.
Ata-babamyz kıeli sanaǵan janýardy zańsyz aýlaıtyndardyń azaımaı turǵany qynjyltady. «Qyzyl kitapqa» engen janýarlardy jaýyzdyqpen atyp alatyndardyń basym bóligi aıyppulmen ǵana qutylyp ketip jatyr. Ákimshilik jazaǵa tartylyp, aıyppulyn tólegen ákkiler kóp uzamaı-aq ańshylyq «kásibine» qaıta oralady. О́tken jyly Túrkistan oblysynda birneshe ańshynyń zańsyz is-áreketi áshkerelendi.
Byltyr áleýmettik jelilerge jappaı tarap ketken aqbókenderdi atyp alǵandardyń vıdeosy kóptiń narazylyǵyn týdyrǵan edi. Vıdeodaǵy adamdardyń birin jergilikti turǵyndar Túrkistan oblysy lısenzııalyq-ruqsat berý qyzmetin basqaratyn polısııa qyzmetkerine uqsatqan. Ol ańshylyq qarýdy qadaǵalaýǵa da jaýapty bolatyn.
Oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyzmeti jaqynda birneshe brakonerdiń ustalǵanyn, olardyń arasynda kezekti demalysta júrgen polısııa qyzmetkeri bolǵanyn joqqa shyǵarmady.
«Polısııa departamentiniń tártip saqshylary «Qarataý» orman sharýashylyǵy qyzmetkerlerimen birge júrgizgen reıd kezinde Saýran aýdanynyń aýmaǵynda zańsyz ań aýlaýmen aınalysqan jergilikti turǵyndardy anyqtady. Qylmystyq iste oqıǵa ornynan tárkilengen et boıynsha janýar túrin jáne onyń óliminiń sebebin anyqtaý maqsatynda tıisti saraptama taǵaıyndaldy. Ustalǵandardyń biri kezekti demalysynda júrgen polısııa qyzmetkeri ekeni anyqtaldy. Saraptama qorytyndysy jáne júrgizilgen tergeý áreketteri boıynsha polıseıdiń jáne basqa da azamattardyń is-áreketterine quqyqtyq baǵa beriledi. Bul isti tergeý departament basshylyǵynyń jeke baqylaýynda tur. Al zańsyz ańshylyq jasaǵan polısııa qyzmetkerine qatysty qyzmettik tekseris júrgizilip jatyr», deıdi oblystyq PD baspasóz qyzmeti.
О́tken jyly da oblystyq PD Jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń tabıǵatty qorǵaý ınspektorlary men «Ohotzooprom» qyzmetkerleri «Ýyldyryq» is-sharasy kezinde aqbókenderdi zańsyz atyp alǵan brakonerlerdi qolǵa túsirgen edi. Jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń basshysy, polısııa polkovnıgi Ulyqbek Myltyqovtyń aıtýynsha, birlesken reıd kezinde polısııa qyzmetkerleri sýyt júrgen motosıkl júrgizýshisi men jolaýshysyn baıqaǵan. Seziktilerdiń sońynan qýyp, toqtatyp, teksergen kezde ekeýiniń zańsyz ań atyp alǵany áshkere bolady. Olardan «Qyzyl kitapqa» engen segiz aqbókenniń tutastaı eti alynyp, tirkelmegen bir ańshy myltyǵy men 14 aqbókenniń múıizi tárkilendi. Ustalǵan eki azamattyń Sozaq aýdanynyń jergilikti turǵyny ekeni de belgili bolǵan. Aýdandyq polısııa bólimine jetkizilip, qamaýǵa alynǵan kúdiktilerdiń ústinen Qylmystyq kodekstiń 339-babynyń 2-bóligi «О́simdikterdiń nemese janýarlardyń sırek kezdesetin jáne quryp ketý qaýpi tóngen, sondaı-aq paıdalanýǵa tyıym salynǵan túrlerimen, olardyń bólikterimen nemese derıvattarymen zańsyz aınalysý» jáne 337-baptyń 4-bóligi «Zańsyz ańshylyq» boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý amaldary júrgizilip jatyr.
Ádette aqbókendi brakonerler múıizi úshin aýlaıdy. Múıizden Shyǵys medısınasy túrli dertke daýa bolatyn shıpaly dári jasaıdy. Tipti bir kezderi aqbókenderdiń múıizin sypyryp alyp, janýardyń ózin qansyratyp qoıa bergen jaýyzdyqty da kórdik. Sondyqtan ar men aıaýshylyq sezimdi ysyryp tastaǵan ańshylar bul isti kásipke aınaldyryp alǵan. Aqbókenniń erkeginde ǵana bolatyn múıizdiń quny da qymbat kórinedi.
Raýshan NARBEK,
jýrnalıst