Qyzyl sýǵa qarsy jumys qyzý

«Sonyń nátıjesinde Derkól, Shaǵan, Birinshi Shejin, Ekinshi Shejin, Shyńǵyrlaý, Qaıyńdy, О́leńti, Bykovka jáne Rýbejka ózenderinde 20 myń sharshy metrden asa aýmaqta muz jarý jumysy júrgizildi. Jarylys barysyn arnaıy qurylǵan komıssııa qadaǵalady», dep habarlady oblystyq Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń baspasóz qyzmeti.

«Qazgıdromet» fılıalynyń málimetine qaraǵanda, qazir oblys aýmaǵynda qardyń qalyńdy­ǵy 31 sm shamasynda. Bul ótken jylǵy kórsetkishten (2023 j. – 26 sm) sál kóbirek. Al jerdegi tońnyń qalyńdyǵy byltyrǵydan 30 sm-ge az, ıaǵnı 114 sm shama­synda. Aldyn ala jasalǵan gıd­ro­boljamǵa sáıkes ózenderde bıyl sý deńgeıi ádepki normadan joǵa­ry bolmaq.

«Qazgıdromet» qyzmeti naý­ryz aıynda oblys aýmaǵynda aýanyń ortasha temperatýrasy – 3,9+1,1S shamasynda, al ja­ýyn-shashyn mólsheri normadan artyǵyraq bolatynyn aıtyp otyr.

Búginde eldi mekenderden 776 myń tekshe metrden asa qar aýlaqqa shyǵarylyp, 345 km aryq pen kanal, 1 278 qubyr tazalandy. 15 ózende 46 myń sharshy metr muz kesildi. 33 myń sharshy metr muz ústindegi qamys shabyldy. 6 myńǵa jýyq oıyq burǵylandy. Qum toltyrylǵan 38 myńnan asa qap daıyn tur.

«Kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý jyl boıy júıeli daıyn­dyqty qajet etedi. Sondyqtan da byltyr jaz mezgilinde oblys­ta jol kartasy jáne keshendi jospar sheńberinde 141 is-shara oryndaldy. Osylaısha, Jaıyq ózeniniń 3 km jaǵalaýy (Jarsýat, Chapaev aýyldary), eldi mekenderde 41 km-den asa qorǵanys bógeti nyǵaıtyldy. 18 ózende 19 ýaqytsha gıdrobeket, 21 km-den asa aryq, avtojoldarda 49 sý ótkizgish qubyr jáne 37 qurylys ornatyldy», deıdi Batys Qazaqstan oblysy Tó­tenshe jaǵdaılar departamenti Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý basqarmasynyń bastyǵy Nuraly Mýsıev.

Qazir oblystaǵy sý tasqyny qaýpi bar 147 eldi meken, 50 gıd­ro­tehnıkalyq qurylys, 49 av­to jáne temirjol bóligi ba­qy­laýǵa alynǵan. Olardyń bar­lyǵyna jaýapty tulǵa men tehnıka bekitilip, qajet qural­dar, qapshyqtar bólingen.

Jalpy, oblysta osynaý jaýapty naýqandy qalypty ótkizý maqsatynda myńnan asa tehnıka, 88 júzý quraly, 12 aspaly motor, 329 motosorǵy saqadaı saı. Jeke quramnyń 4 myńnan asa qyzmetkeri kez kelgen ýaqytta attanýǵa daıar. Tilsiz jaýmen alysýǵa 23 myń tonnadan asa ınertti materıal, 273 myń dana qap, 557 tonna janar-jaǵarmaı daıyndalǵan.

«Jaman aıtpaı jaqsy joq demekshi, qajet bolǵan jaǵdaıda 147 eldi mekende 47 myń adamǵa arnalǵan 200-den asa ýaqytsha ornalastyrý pýnkti ázirlengen. Adamdar men janýarlardy qaýipsiz jerge kóshirý úshin 317 evakýasııalyq tehnıka bekitildi. Úı janýarlaryn kóshirýge 168 qaýipsiz oryn belgilep qoıdyq», deıdi Nuraly Qajymuqanuly.

Zardap shekken halyqty tamaqpen qamtamasyz etý úshin 36 mln teńgege 200-den asa shart jasalyp qoıǵan.

Sý tasqynynyń qarqyny qatty bolyp, batysqazaqstandyq qutqarýshylardyń kúshi jetpeı jatsa, kórshiles Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynan qosymsha kómek aldyrý máselesi de oılastyrylǵan eken. Aıta keteıik, Atyraý oblysy – 50 adam, 7 tehnıka, 3 qaıyq, 14 motosorǵy, al Mańǵystaý oblysy 45 adam, 5 tehnıka, 2 qaıyq, 5 motosorǵy jiberýge daıyn.

Mereı QAINARULY – Abaı oblysy

Kún kúrt jylynyp, Maqanshy aýdanynyń Baqty aýlyndaǵy birqatar úıdiń aýlasyna qarǵyn sý kirip ketti. Qazirgi ýaqytta 750 tonnaǵa deıin ınertti materıal daıyndalyp, kóterilgen sýdy ózen arnalaryna túsirý jumystary qolǵa alyndy. Jalpy, jaǵdaı turaqtalyp, shyǵyn eseptelip jatyr.

Osyǵan oraı tótenshe jaǵ­daılardyń aldyn alý jáne joıý jónindegi oblystyq komıssııa otyrysy ótti. Jıynda sý tasqy­nynyń aldyn alý máseleleri qaraldy. Oblystaǵy qazirgi jaǵ­daıǵa qatysty basqarma basshy­la­ry, TJD, sondaı-aq aýdan ákimderi baıandama jasady.

Demalys kúnderi Maqanshy aýdany Baqty aýlynda eri­gen qar saldarynan eldi me­kendi sý basý qaýpi týǵan. Jergilikti atqarýshy organ­dar men TJD birlesip, sý tasqy­ny­nyń aldyn alý is-sharalaryn ótkizdi. Atap aıtqanda, 370 qap tóselip, bóget boıyna 650 ton­na ınertti materıal jet­ki­zildi. Maqanshy aýlyn­da erigen qar sýyn Bıbolov kóshesi, 44A jáne Ozmıtel kóshesi boıyndaǵy jeke turǵyn úıler aýlasynan shyǵarýǵa týra keldi. Nátıjesinde 125 jáne 35 tekshe metr erigen qar sýy shyǵaryldy. Bıbolov, 44A mekenjaıyndaǵy úı mańyna 80 tonna, al Ozmıtel, 6 turǵyn úıine 15 qap ınertti materıal­dar tóseldi. Sóıtip, qaýiptiń beti qaıtty.

Sondaı-aq Semeı qalasynda jeke turǵyn úılerdiń jáne bes kósheniń aýlasyna qar sýy jaıylǵan. Kommýnaldyq qyz­metter jedel túrde aýlalardy sýdan tazartyp, Sadovaıa kóshesi boıyndaǵy uzyndyǵy 50 metr aryqty ashty.

«Tótenshe jaǵdaılar de­par­­ta­mentine qala men aýdan ákimderimen birlesip sý tas­qyny kezeńine daıyndyq jumystaryn qatań baqylaýǵa alýdy tapsyramyn. Barlyq qaýipti aýmaqty anyqtap, sý tasqynynyń aldyn alý úshin naqty sharalar qabyldaý qajet. Qyzyl sý basýy múmkin eldi mekenderdi ǵana emes, jalpy barlyq aýmaqty jáne kúre joldardyń bo­ıyn jol qyzmetteri baqylaýda ustańyzdar», dedi oblys ákimi N.Uranqaev.

Jıynda jol qyzmetteriniń kópirler men sý ótkizgishterdi tıisti deńgeıde tazartpaǵany týraly syn aıtyldy. Búginde oblys kóleminde atalǵan ny­san­dardyń úshten biri ǵana tazar­tylǵan. Aqpan aıyndaǵy aıaz mursat bermeı, jumystar naýryz aıynyń basynda bas­tal­ǵan edi. Sondyqtan jol qyzmetterine jumystardy jedeldetý tapsyryldy.

Murat QAPANULY – Pavlodar oblysy

Pavlodar óńirinde qystaı jaýǵan qardyń kóbesi sógile qoıǵan joq. О́zen-kólderdegi muz da tońyn saqtap tur. Soǵan oraı eldi mekender men avtojoldarda qarǵyn sýdyń júrip ótkeni týraly aqparat ázirshe túsken joq.

Ertis – Baıan óńiri boıynsha 65 eldi mekenge sý tasqyny qaýpi tónip tur. Mamandardyń aıtýynsha, negizgi qaýip kózinde Baıanaýyl jáne Aqtoǵaı aýdandaryndaǵy jalpy sany 21 aýyl qalyp otyr. Jaman aıtpaı, jaqsy joq, qar jyldam erise, qystaı toń bolyp qatqan topyraq sýdy sińirip úlgermeı, keıbir jerlerde qyzyl sý júrip ótýi ǵajap emes. Tótenshe jaǵdaılar qyzmeti men jergilikti atqarýshy organdar búginde avtojoldardaǵy sý ótkizetin qubyrlardy arshyp, ınertti materıaldar men janar-jaǵarmaı qoryn túzip jatyr.

О́ńirlik tótenshe jaǵdaı­lar departamentinen habarlanǵan­daı, qazirgi ýaqytta oblys bo­ıyn­­sha jaǵdaı turaqty. Sý tas­­qy­ny bolýy múmkin aýmaq­tar­­­da­ǵy bógetter men topyraq úıin­dileri bıiktetilip, qorǵanysh qu­rylystarynyń jaǵdaıy tekse­rilip jatyr. Kún kúrt jylyp, eldi mekenderde jaǵdaı qıyndaıtyn bolsa, oblys boıynsha 1 702 adam men 600-den asa tehnıka, 198 motopompa, 42 júzý quraly qut­qarý, sý jyrý jumystaryna shuǵyl ki­risýge daıyn. Oblys­tyń eldi mekenderinen qys basy­nan 841 myń tekshe metr qar shyǵa­ryl­ǵan. Bıyl óńir boıynsha jaý­ǵan qardyń qalyńdyǵy normadan 55 paıyzǵa kóp, al jerdiń toń­danýy keıbir jerlerde 2 metr­ge jýyqtaıdy. Negizgi qaýip naýryz­dyń ekinshi jartysy men sáýir aıynyń basynda týyndaýy múmkin.

Baıanaýyl aýdanynyń ákimi Ardaq Kisentaevtyń aıtýynsha, óńirdegi 17 aýylda qarǵyn sý júrý qaýpi bar. Qaraǵandy oblysynan aǵyp keletin aryny qatty Ashysý ózeninde jaǵdaı ázirshe tynysh.

«О́tken aptanyń sońynda Qaraǵandy aýmaǵynda ornalasqan Aqjar, Qaratoqa bógetterinde bolyp, mán-jaıdy zerdelep qaıttyq. Sý bógetteriniń jalpy jaǵdaıy jaman emes, qar jamylǵysy da jyldaǵydan az kórindi. Aqjardaǵy bógettiń kameralary ashylyp qoıylǵan. Al Baıanaýyl aýdany boıynsha bıyl qysta qar az tústi, «Qazgıdromettiń» málimetinshe,  nebári 10 sm-den aspaıdy. Biraq tońnyń qatýy ótken jylǵydan 10 sm-ge (1,6 metrge deıin toń qatqan) kóp. Qazir eldi mekenderden qar shyǵarý, sý ótkizetin qubyrlardy arshý qarqyndy túrde iske asyp jatyr.15 naý­ryzǵa deıin barlyq qubyr, kópir­ler tazartylady. О́zimizdiń qorda 15 tonna benzın, 5 tonna dızel otyny, 5 myń arnaıy qap pen ınertti materıaldar daıyndaldy», dedi ákim.

Al Aqtoǵaı aýdandyq tótenshe jaǵdaılar bóliminiń bas mamany Ádilhan Maǵjanov Sholaqsor, Jalaýly, Shilikti, Shuǵa aýyldary yqtımal sý tasqynyna daıyndyqty shırata túskenin jetkizdi. Naýryzdyń ortasynan bastap Sileti ózeninde muz jarý jumystary júrgiziledi. Barlyǵy 23 adam men 17 motopompa sý tasqyny kezeńine daıyn.

Murat JETPISBAI – Qyzylorda oblysy

Syrdyń tabıǵaty qyzyq. Ádette Jańaqorǵan, Shıeli jaǵynda kóktem erte shyǵady. Al soltústik aımaq sanalatyn óńirlerde, ásirese Qazaly men Aral aýdany aýmaǵynda darııa arnasyndaǵy siresken muz kóbesi keshteý erıdi. Bıyl da solaı boldy. Naýryzdyń basynda-aq Qyzylorda qalasy tusynda muz qozǵaldy. Sý mol kezdegideı satyrlaǵan seń joq, juqa muz tez erip ketti.

Biraq mamandar sonda da qaýipsizdik sharalary qolǵa alynǵanyn aıtady. Oblystyq jumyldyrý daıyndyǵy basqar­ma­synyń dereginshe, qala men aýdan ákimdikteri jáne jaýapty sala qyzmetkerleri kúnde­likti ózen deńgeıine monıtorıng jasap otyr. Oblystaǵy sý basý qaýpi bar 29 eldi meken baqylaýǵa alyndy.

Tótenshe jaǵdaılar departa­menti taratqan málimet boıyn­sha sý tasqyny oryn alǵan jaǵ­daı­da oǵan qarsy 116 mekeme, 364 tehnıka, 1000-nan asa qyz­met­ker jumyldyrylady. Buǵan qosa 25 arnaıy tehnıka, 4 júzý quraly, 33 motopompa bar. Sý tasqynyna qarsy materıaldyq-tehnıkalyq qorda 117,9 tonna janar-jaǵarmaı, 139 902 qap, 17 710 baý qamys, 5 865 dana pashyn men 239 tonna qoıtas, 2 381 qarabýra tur.

Qazirgi darııa deńgeıi sý tasqyny bolýy múmkin degenge de sendirmeıdi. «Degenmen de saqtyq sharalary artyqtyq etpeıdi», desedi mamandar. Aral – Syrdarııa basseındik ınspeksııasy Shardara sý qoımasy men Kóksaraı sý rettegishiniń jumys kestesi men jaǵdaıyn kúndelikti baqylap otyr.

Qasymhan ǴALYM – Qaraǵandy oblysy

О́zen-kólderge, sý qoımalaryna jaqyn ornalasqan aǵaıyn ár jyl saıyn qystyń sońy men kóktemniń basynda tasqyn sý qaı tusymyzdan tap beredi dep mazasyz kúı keshýmen bolady. Qaraǵandy óńirinde de qarǵyn sýǵa qamdanys erte qolǵa alyndy.

Byltyr kúzde sý tasqynyna qaýip bar degen 20 eldi mekende 7 shaqyrymnan asa qorǵanysh bógetteri qoıylyp, ózen-sý­lardyń 44 shaqyrymy sanasııa­landy, 10 shaqyrymnan asa sý burý kanaly jóndeldi. Bu­ǵan qosa avtojoldardyń 66 ýchaskesinde qubyrlar sany artyp, 54 sý sharýashylyǵy nysany jóndeýden ótken. Sý basý qaýpi bar 150 eldi meken erekshe baqylaýda. Naqtylaı tússek, Buqar jyraý (34), Qarqaraly (14), Shet (32), Abaı (17), Aqtoǵaı (7), Nura (21), Osakarov (18) aýdany men avtojol jáne temirjoldardyń 109 ýchaskesi.

«Jalpy daıyndyq jumys­tary jyl saıyn respýblıkalyq tasqyn sýlaryna qarsy Jol kartasy men oblystyq ınje­nerlik jumystar josparyna sáıkes atqarylady. Jol kartasy sheńberinde keıingi úsh jylda 21 shara júzege asty. Onyń ishinde ózen arnalaryn sanasııalaý, oblystyq joldarda kópirlerdi jańǵyrtý boıynsha aýqymdy sharalar qolǵa alyndy. Endi qazirgi ahýalǵa keletin bolsaq, oblys boıynsha gıdrometeorologııalyq jaǵdaı turaqty, ózender – qysqy re­­jimde. Kosmomonıtorıng dere­ginshe, búginde oblys aýmaǵynyń 95 paıyzyn qar basyp jatyr. Qazgıdromettiń habarlamasyna súıensek, Nura, Sherýbaı – Nura jáne Toqyraý ózenderiniń basseınderindegi ylǵal qory 30 paıyzdan 49 paıyzǵa deıin tómen»,  deıdi oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń basshysy Murat Qatpanov.

Eldi mekenderden qar shy­ǵa­rylyp, aryqtar men sý qubyr­lary tazalanyp jatyr. Sonymen qatar sý aǵysyn tejemes úshin ózenderdegi muzdy kesip, bur­ǵylaý jumystary júrgizilip jatyr. Tótenshe jaǵdaılar de­par­tamentiniń qyzmetkerleri sý ótkizgish qubyrlardy tazartý jumystaryn 28 aqpannan bas­tady. Búgingi tańda shamamen qubyrlardyń 60 paıyzy men kópirlerdiń 80 paıyzy tazartyldy.

«Sý tasqyny kezeńine daıyn­dyq jumystary júrgizilip, erekshe baqylaýda tur. Aýdan, qala ákimdikterimen birlesip, 3,9 mlrd teńge kóleminde ma­te­rıal­dyq-tehnıkalyq rezerv daıyndap qoıdyq. Sý tas­qy­ny kezeńiniń qaýipsiz ótýi – qalalar men aýdandar ákim­deriniń, ýákiletti memlekettik organdardyń derbes jaýap­kershiliginde. Qazir qardy syrt­qa shyǵarý ju­mystaryna basa nazar aýdaryp otyrmyz», deıdi Murat Qa­sen­uly.