Teńiz barda tirshilik bar. Kishi Araldaǵy sý keıingi jyldary jaǵalaýdan 500-700 metrge deıin alystasa da, teńiz jaǵasyndaǵy aǵaıyn atakásipten qol úzgen joq.
Teńizge jaqyn aýyldyń jigitteri ata men áke esken qaıyqpen nesibesin taýyp keledi. О́ıtkeni «Aral áli de oralady» degen úmit pen senim birjolata óshpedi. Iá, eldegi jigitter balyq aýlaıdy. Ásirese, teńiz mańyna jaqyn Qaratereń, Jańaqurylys, Bógen, Qarashalań, Amanótkel, Qambash aýyldary. Qyr jaqtan Aqbasty men Aqespedegi aǵaıyn da muny umytpady. Kásip qylyp, pul taýyp júr.
Aıtpaǵymyz basqa. Bizdegi darııa men teńizge túsirip júrgen qaıyqtyń kóbin aýyl jigitteri ózderi soǵady. Osydan birneshe jyl buryn araldyq kásipker Janserik Nysanbaevtyń qaıyq isteı bastaǵanyn estidik. Plastıkten arnaıy qalypqa quıyp shyǵarypty. Metall qaıyqtaı emes, júzgende qaýipsiz. Tóńkerilse de sýǵa batpaıdy.
– Áý basta qurylys salasyna qatty qyzyqtym. Bala kezde sýret salýǵa, túrli beınede músin jasaýǵa beıim boldym. Mektep bitirgen soń joǵary oqý ornynda júrip, Aqtóbe qalasynda túrli jumystyń basyn shaldyq. Bir jaǵynan, ata-anaǵa salmaq salǵym kelmedi. Oqý aqysyn ózim tabam degen nıetpen qaladaǵy jıhaz satatyn dúkenge jumysqa ornalastym. Jıhaz qurastyra júrip, qolym ábden mashyqtandy. Atam Senbi, óz ákem Temirbaı da aǵash pen temirden túıin túıgen usta bolǵan. Bólek ustahanasy boldy, sol jerden shyqpaıtynmyn. Sodan shyǵar, bul ónerdi úırený qıyndyq týdyrmady. Aqyry, oılana kele 2009 jyly bar qarajatymdy jıyp, stanok satyp aldym. Aral qalasynan jalǵa ǵımarat alyp, ózimizshe jıhaz sehin ashtyq. Nátıje jaman bolǵan joq, ónimderimiz elge unady. Jeke turǵyndardan bólek, mekemeler de tapsyrys bere bastady, – deıdi kásipker.
2012 jyly Janserik óz kúshimen bos jerge ǵımarat salyp, sehti úlkeıtti. Eki jyldan soń «Damý» qory» arqyly «Halyk Vank»-ten tómen paıyzben nesıe alyp, jańa ári sońǵy úlgidegi qural-jabdyqtaryn túgendedi.
– Kásipker jergilikti jerge naǵyz qajet zatty esepke alýy kerek. О́zim «araldyqtardyń basty tirshiligi ne?» degen suraqpen bas qatyrdym. Árıne, bizdiń el týraly aıtsaq, aldymen eske túsetini – balyq pen tuz. Rasymen, keıingi jyldary aýdan kóleminde balyqshylyq kásip jandandy. Teńizden bólek, ózen men kólden aýlanǵan balyqty ózimizdegi zaýytta óńdep, eksportqa shyǵaryp júrmiz. Al endi balyqshyǵa sýǵa túsip aýlaý úshin qaıyq kerek emes pe? Muny bizdiń jigitter aǵashtan soǵyp alady nemese syrttan satyp ákeledi. Oılana kele osy kerekti dúnıeni ózimizden shyǵarýǵa bel býdym, – deıdi ol.
Aqparattyq zaman damýyna ilesken Janserik qaıyqtyń tehnologııasyn ınternet arqyly úırengen. Alǵash istegen jumysy sátsiz bolǵanmen, tyńǵylyqty zertteýdiń arqasynda jobasy sátti shyqqan.
Qaıyq jasaýdyń sheberi ınternet arqyly birneshe qalyp úlgisin qoldan istep, ábden synaqtan ótkizgen. Ázirge ol qaıyqtyń úsh túrin shyǵaryp jatyr – «Progress-4», «Trımaran-410», «Kasatka-520». Barlyǵy da shynytalshyqty shaıyrdan, ıaǵnı plastık ónimnen quıylady. Kerekti shıkizatyn Eýropadan aldyrady. Tózimdiligi temir men alıýmınııden eki ese artyq ári tot baspaıdy, shirimeıdi. Sondaı-aq kásipker tapsyryspen 4-5 metrlik qus qaıyqty da isteı beredi. Aıyna 5-6 qaıyq daıyndalady.
– Bul joba 2016 jyly bastaldy. Talaı synaq pen uıqysyz túnderdi bastan keshirsek te, eń alǵash istegen qaıyqtyń qýanyshy áli esimde. Qazir sehte tájirıbeli, óz isine jetik 8 adam jumys isteıdi. Barlyǵy – osy eldiń azamaty. Aılyǵy da turaqty. Ǵımarattyń tarlyǵyna baılanysty sehti keńeıtý, aldaǵy ýaqytta aıyna 10 qaıyqqa deıin shyǵarý oıymyzda bar. Ári bıyl qurylys materıaldaryn shyǵaratyn sehti iske qospaqpyn. Ol sehtiń jumysyna qajetti qurylǵylarǵa tapsyrys berip qoıdym. Búginde kásip asham deseń, jobań jańashyl bolsa, memleketten qoldaý kóp. Qaıyq pen jıhaz óndirisinen bólek, endi Araldan qurylysqa qajetti ónim shyǵatyn kún alys emes. Jalpy, elimiz satyp alýshy emes, óndirýshige aınalsa deımin. Sol úshin osyndaı qadam jasadyq, – deıdi araldyq kásipker.
Kásipker aýyl men aýdan mektepterinde «Tehnologııa» páni boıynsha sheberhanalar jumysyn kúsheıtý kerektigin aıtady. Osyǵan qatysty arnaıy jeke úıirmeler ashyp, mektep shákirtteri arasynan qurylys pen tehnıkaǵa yntasy barlardy oqytyp, tárbıelegen abzal. «Ondaı múmkindik týsa, balalarǵa bilgenimniń bárin úıreter edim» deıdi Janserik.
Ádepkide Janseriktiń qaıyqtary Kaspıı teńizi, Balqash pen Alakólde júzdi. Al jergilikti balyqshylar eki-úsh jyldan beri qyzyǵýshylyq tanytyp keledi. Tapsyrysty da jıiletken. Sebebi sapasy myqty, baǵasy qoljetimdi. Aldaǵy ýaqytta ol Reseı men Grýzııa memleketiniń naryǵyna shyǵýdy josparlap otyr. О́ıtkeni ol jaqtan da qyzyǵýshylyq tanytqandar jeterlik.
Eń qyzyǵy, sehtegi jigitter ár qaıyqqa ıesiniń atyn ásemdep jazyp, qalaýynsha boıap beredi. Aıtpaqshy, byltyr naýryz aıynda Shymkentte ár óńirdiń ónimi qoıylǵan kórme ótken edi. Qyzylorda oblysynan barǵan jergilikti ónimder ishinde Araldan shyǵatyn qaıyqqa qyzyqqandar kóp bolǵan desedi. Iá, ózen men teńizge kerek ónim ózimizden bolsa, nege qýanbasqa?!