Ulystyń uly kúninde dastarqanǵa sán kirgizetin taǵam – naýryzkóje. Onyń paıdasy jaıynda S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıteti nýtrısıologııa kafedrasynyń dosenti, PhD, Ulttyq salamatty taǵamtaný ortalyǵynyń mamany Aıgúl Qojahmetova aıtyp berdi.
– Búginde kóptegen eldiń ǵalymdary naýryzkójeniń quramyna erekshe mán berip, onyń qunarlylyǵyna basty nazar aýdaryp jatyr. Ata-babalarymyz naýryzkójeniń ǵylymı mańyzyn osydan san ǵasyr buryn túsingen. «Jýannyń jińishkerip, jińishkeniń úziletin shaǵynda» daıyndalatyn taǵam aǵzany paıdaly dárýmendermen qamtamasyz etedi. Qazaq dalasynda naýryzkóje kóktemge aman-esen jetip, aǵzanyń qaıta jańarýyna, kónergen jasýshalar jumysynyń jandanýyna, ári qaraı jańa úrdistiń bastalýyna nár beredi degen túsinikpen daıyndalǵan. Naýryzkójeniń quramyna qosylatyn súr et, jarma túrleri, ashytylǵan sút ónimderi, qatyq, qurt, aıran, bul taǵamdardyń qaı-qaısysynda bolsyn aǵzaǵa paıdaly dárýmen óte kóp. Naýryzkójeniń álsiregen aǵzany dárýmendi taǵamdarmen nárlendirgish qasıeti joǵary. Bıdaı, júgeri quramynda júıke júıesine, bulshyq ettiń tyǵyzdyǵyna qajetti V dárýmeni kóp kezdesedi desek, unǵa salyp saqtaǵan et, súrlengen qazy naǵyz aqýyzdyń kózi. Aǵzaǵa erekshe kúsh-qýat beredi. Qatyq, qurtty ezip qosý kójeniń dámin kirgizse, mıneraldarǵa baı sút ónimderi súıekti qajetti Ca, Mg sııaqty makroelementtermen tolyqtyryp otyrady, – deıdi ǵalym.
Búginde dárýmenge baı ári únemdi naýryzkójeni jyl on eki aı daıyndaýǵa molynan múmkindik bar. Osy oraıda, A.Qojahmetova ulttyq taǵamdy kúndelikti as mázirine kirgizip, dastarqannyń sánine aınaldyrý qajet degen pikirin alǵa tartty.
Bıylǵy meıram Oraza aıymen tuspa-tus kelip otyrǵandyqtan, naýryzkóje kúni boıy ashyqqan aǵza úshin jeńil ári paıdaly. Al jarmalardyń túr-túrin taǵamǵa jıi qosýdyń keńsede jumys isteıtinderge paıdasy ushan-teńiz. Mysaly, sulynyń tańerteń botqasyn, keshkilikte qaınatpasyn ishý aǵzadaǵy artyq zattardy shyǵaryp, toqtyqty qamtamasyz etýmen qatar, ishek joldarynyń jıyrylǵyshtyǵyn, metabolızmdi jaqsartyp, onyń quramyndaǵy Mg kúızelisti aldyn alýǵa yqpal etedi. Al qaraqumyq artyq salmaǵy bar, qant dıabetine shaldyqqandarǵa paıdaly. Qant deńgeıin qalypty ustap turatyn áseri bar. Jarmany az qımyldaıtyn ári egde jastaǵy adamdar kúndelikti as mázirine kirgizse quba-qup. Burshaq tuqymdastar quramyndaǵy amın qyshqyldary ettiń aǵýyzyna jaqyn keledi. Qalaly jerlerde etti jıi tutynǵannan góri burshaqtan ázirlengen taǵamdardy as mázirine turaqty paıdalaný aǵzany aqýyzdarǵa tolyqtyrýdyń birden-bir joly. V dárýmenine óte baı, magnıı almastyrǵysh sıpaty basym jarma túrlerin kúndelikti tutyný arqyly júıke jumysyn jaqsartyp, aǵzada tuz jınalý, uıqyny tynyshtandyrǵysh sıpatyna da mán berý kerek, deıdi ǵalym.
Saýda oryndarynan taǵamdyq ónimderdi tutynǵanda onyń daıyndalý sıpatyna, óndirýshige basty nazar aýdarǵan abzal. Sórelerde jarmanyń da, ettiń de túr-túri samsap tur. Sondyqtan elimizde óndirilgen taǵamdardy qoldanýǵa asa mán bergen abzal.
ALMATY