Amerıkanyń Baltımor qalasyndaǵy Djons Hopkıns ýnıversıteti zerthanasynda Sátbaev ýnıversıtetiniń geolog ǵalymdary Kishi Qarataý jotalaryn zerttep, taý jynystarynyń 820 mıllıon jyl burynǵy derekterine taldaý jasady.
Satbayev University geologııa kafedrasynyń qaýymdastyrylǵan professory, PhD Sezim Mustapaeva, PhD Erqoja Mamanov, sondaı-aq osy kafedranyń 2-kýrs stýdenti Aıbolat Talǵatbek bıyl bir aı kóleminde Djons Hopkıns ýnıversıtetiniń ǵylymı zertteýlerine qatysyp qaıtqan bolatyn. Osy zertteý barysynda ǵalymdar shógindi taý jynystarynyń túzilý tarıhyn zertteý úshin Qazaqstannan ákelingen úlgilerge hronostratıgrafııalyq jáne kómirtegi ızotoptary arqyly taldaý jasady. Sonymen qatar Kishi Qarataý jotasynyń karbonatty taý jynystaryndaǵy qazba qaldyqtardyń bıologııalyq belsendiligin, klımatyn jáne kómirtegi aınalymynyń ózgerýin zerttedi.
Qazaqstan – Halyqaralyq geologııa ǵylymdary birlestiginiń múshesi. Birlestikke qarasty Halyqaralyq stratıgrafııalyq komıssııa stratıgrafııalyq shkalany qurastyrýmen jáne zonalyq stratıgrafııalyq kestelerdi jańartýmen aınalysyp keledi. Nátıjesinde, ıarýstar stratotıpi, júıe men ıarýstar jahandyq stratotıp shekaralary núktesi anyqtalyp, osy qıma ornalasqan memleket álemdik belgili bir stratıgrafııalyq deńgeıde úlgi retinde tanylady. Iаrýstar stratotıpin tańdaý kókeıkesti máseleniń biri bolyp tur. Ony sheshý maqsatynda álem ǵalymdary óz elderinde zertteýler júrgizip, ǵylymı saıysqa túsedi. Tolyq stratotıp (belgili bir jikqabattyń úlgi retinde tanylýy) qımasyn anyqtap, dáleldegen elder Halyqaralyq stratıgrafııalyq shkalaǵa óz ataýlaryn engizetin bolsa, onda ataýdy kúlli álem geologteri qoldana alady. Al joǵarydaǵy zertteýlerdiń nátıjesi – elimizde jańa ken oryndaryn ashýǵa negiz.
«Elimizde qatty paıdaly qazbalar jáne munaı ken oryndarynan basqa, álem ǵalymdarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn biregeı paleontologııalyq qoryq-aýdandar jetkilikti. Atap aıtar bolsaq, Qarataý jotalary erekshe nazar aýdartady. Ol paleozoı eratemasy túgeldeı derlik damyǵandyqtan, keńaýqymdy stratıgrafııalyq, paleontologııalyq, paleogeografııalyq jáne paleotektonıkalyq máselelerdi sheshý úshin zertteýler júrgizýge óte yńǵaıly. Edıakar kezeńine tán mol ári baǵaly stromatolıtter, kembrııordovık kezeńine tıesili teńiz býynaıaqtylary jáne basqa qazba qaldyqtary bar», deıdi S.Nurahmetqyzy.
Ǵalym atap ótkendeı, Qazaqstanda prıkembrıı dáýiriniń jalpy jáne aımaqtyq stratıgrafııalyq kestelerine 1989 jyldan beri tolyq túzetýler engizilmegen. Sondyqtan prıkembrıı túzilimderi tolyq ári jan-jaqty zertteý júrgizýdi qajet etedi. AQSh ǵalymdarymen birlese júrgizilgen jumystar neoproterezoı kezeńderiniń aımaqtyq stratıgrafııalyq kestelerin jańartýǵa múmkindik berip otyr. Qajetti málimetterdi jınaı otyryp, ejelgi Jer planetasynyń paleogeografııalyq jaǵdaıyn qalpyna keltirý, sonymen qatar alǵashqy ret paleoproterezoı jáne neoproterezoı kezeńderinde bolǵan tolyqtaı muz basý dáýirin, ıaǵnı «Qarǵa oranǵan jer» teorııasyn dáleldeý de mańyzdy. «Neoproterezoı kezeńindegi muz basý Qazaqstan aýmaǵynda bolǵany rastaldy. Muz basý dáýirin dáleldeıtin taý jynystary jáne oqıǵalar tasqa basylǵan tańbadaı Kishi Qarataý jotalarynda saqtalyp qalǵan. Qazirgi Marstyń jaǵdaıy jerdiń 850 mıllıon jylǵy jaǵdaıyna dál keledi. Osy jańalyqtardyń barlyǵyna birlese júrgizilgen zerthanalyq jumystar barysynda qol jetkizdik», deıdi joba jetekshisi.
ALMATY