Qarjysynan aıyrylyp, «qap» degen halyqtyń shyn ókinishin kúnde estip júrse de, alaıaqtardyń arbaýynda ketkender azaımaı tur. Arnaıy organdar muny únemi eskertip keledi. Biraq eki tarap ta – arbaýshylar da, aldanǵandar da aıylyn jımaı tur.
Áńgime qarjy pıramıdasy týraly. Muny qurýshylar kez kelgen turǵynǵa ýádeni úıip-tókkish. Az ýaqyt ishinde mol tabysqa keneletinin aıtyp, ózderine tartady. Tátti sózben «baýraıdy». Sodan soń jospardaǵydaı top qurylyp, olardan tıisti aqsha aýdarymdary túskennen keıin izim-qaıym joǵalady. Qumǵa sińgen sýdaı taptyrmaıdy. Al aldanǵan top alasura júrip, quqyq qorǵaý oryndaryn jaǵalaıtyny belgili.
Qarjy pıramıdalary qatysýshysyn sendirý úshin jalǵyz ádis bar. Ol úshin pıramıdanyń jańa músheleri salǵan qarajatty paıdalanady. Durysy, pıramıdanyń alǵashqy qatysýshylaryna dıvıdend keıingi qatysýshylardyń salymdary esebinen tólenedi. Sondaı-aq barynsha sendirý úshin jalǵan qujat, kúmándi sıfrlyq esep, dıagramma men shemalardy kórsetip, aldaý nemese qomaqty tabys tabatyny týraly ýáde berip, jarnamasyna belgili adamdy tartady. Buǵan tanymal ánshi, bloger nemese akterdi paıdalanady. Ekinshiden, qarjy pıramıdalaryn uıymdastyrýshylardyń jetik bilimi bar. Kóbine olar IT-tehnologııa boıynsha maman, adamdardyń emosııalarymen «oınaı» alatyn jaqsy psıholog pen sózge sheshen bolyp keledi.
Qarjy pıramıdalaryn qurýda áleýmettik jeli men messendjer mańyzdy ról atqarady. Biraq atalǵan kompanııalardyń qyzmetin jelilik marketıngpen shatastyrmaý kerek. Ondaǵy adamdar úshin belgili bir paıyz tóleıdi, biraq sonyń negizinde ónim alyp, sony satqany úshin naqty tabys tabady. Al qarjy pıramıdasynyń negizin salymshylardyń aqshasy quraıdy. Pıramıda shemasy mynadaı: jelide olar sizge joǵary kirisi bar onlaın-jobaǵa ınvestısııa salýdy usynady. Onyń jaı shemadan aıyrmashylyǵy – sizge jańa qatysýshylardy tartý mindet emes. Sizge tek belgili bir somany saldyryp, joba iske qosylǵannan keıin asa joǵary tabysqa kenelýge ýáde beredi. Alaıda uıymdastyrýshylar qomaqty soma jınaǵannan keıin álgi jobany jabady da, joǵalyp ketedi. Biraz ýaqyt ótkennen keıin kópshilikke jańa jobany jarnamalap, sol shemany qaıtalaı bastaıdy.
Tıisti mamandar qarjy pıramıdasyna qatysty mynany eskertedi. Birinshiden, olar kiris jarnasyn engizýdi usynady ári naryqtyq deńgeıden birneshe ese artyq joǵary paıda tabatynyńyzǵa kepildik beredi. Ekinshi belgisi – áleýmettik jelilerdegi jarnama kompanııasy arqyly salymshylardy belsendi túrde tartady. Odan soń basqa klıentterdi tartqany úshin syıaqy berýge ýáde etedi. Úshinshiden, kompanııanyń qarjylyq jaǵdaıy týraly naqty aqparat joq. Durysy, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi bergen halyqtyń aqshalaı salymdaryn tartýǵa nemese baǵaly qaǵazdar naryǵynda qyzmetin júzege asyrýǵa arnalǵan lısenzııasy bolmaıdy.
Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń ınternet-resýrsynda qarjy pıramıdalary retinde qyzmetke kúdikti, sondaı-aq olar boıynsha sot úkimderi shyǵarylǵan uıymdardyń keńeıtilgen tizbesi jarııalanǵan. Qarajatyn ınvestısııalaǵysy kelgen azamat kompanııanyń senimdiligin Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń, sonymen qatar Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń tiziminen teksere alady. Sondaı-aq agenttiktiń Baiqa, piramida Telegram boty arqyly uıymnyń pıramıdaǵa qatysy, alaıaqtyq belgileriniń bar-joǵyn bilýge bolady.
Qarjy pıramıdasyn qurǵany úshin Qylmystyq kodekstiń 217-baby boıynsha múlikti tárkileýmen 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýǵa, belgili bir laýazymdar boıynsha qyzmet etý nemese belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyrýǵa deıingi qylmystyq jaýaptylyq kózdelgen. Ákimshilik quqyq buzýshylyq zańynyń 150-baby boıynsha pıramıda qyzmetiniń jarnamasyn shyǵarǵany, taratqany úshin ákimshilik jaza bar jáne 150 aılyq eseptik kórsetkishten 600 aılyq eseptik kórsetkishke deıingi mólsherde aıyppul salynady.