Qanysh Sátbaev jáne otandyq ǵylym

Árqashan birinshi bolý – akademık Q.Sátbaevtyń tabıǵatyna tán quby­lys ispettes. Qanysh Imantaıuly qazaqtar arasynan shyqqan tuń­ǵysh kásibı ınjener-geolog, tuńǵysh ǵylym doktory, KSRO Ǵylym akademııasynyń tuńǵysh akademıgi, Qazaq KSR Ǵylym akademııasy­nyń negizin qalaýshy, onyń tuń­ǵysh prezıdenti, KSRO Memlekettik jáne Lenındik syılyqtardyń tuńǵysh laý­reaty.

Jyl saıyn 12 sáýir Qanysh Imantaıulynyń týǵan kúnine oraı elimizde Ǵylym kúni atap ótiledi. Jara­tylystaný ǵylymdary sala­syndaǵy úzdik jetistikke Q.Sátbaev atyndaǵy syılyq taǵaıyndalǵan.

Q.Sátbaevtyń dańqty esimi qala, ýnıver­sı­tet, taý-ken metallýrgııa kombınaty, me­mo­rıaldyq mýzeı, ınstıtýttar, mek­tep­ter men kóshelerdiń ataýlarynda máń­gi saqtalǵan. Onyń qurmetine elimiz­diń kóp­tegen qalasynda eskertkishter ornatyldy.

Akademıktiń ǵylymı murasy 800-ge jýyq maqalany qamtıdy. Onyń redaksııasymen Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń 30-dan asa ǵylymı eńbek jınaǵy jaryq kórdi.

Ǵalym retinde Qanysh Imantaıuly elimizdegi iri paıdaly qazbalar ken oryndaryn ashyp qana qoımaı, olardy óndirý jáne qaıta óńdeýge óndiristik baza qurýǵa baǵa jetpes úles qosty. Bul elimizdi keńes odaǵyndaǵy iri ónerkásiptik óńirlerdiń birine aınaldyrýǵa sebepshi boldy. Onyń jetekshiligimen alǵash ret Qazaqstan­nyń paıdaly qazbalarynyń álemdik geologııalyq tájirıbede teńdesi joq kartasy jasaldy.

Uly tulǵanyń Jezqazǵan ken ornynda temir-marganes kenderin barlaý men ıgerýdegi eńbegi orasan, bul ken ornynyń ónimi Ekinshi dúnıe­júzilik soǵys jyldaryn­da keńes odaǵynyń bolat ónerkásibin damytýda sheshýshi ról atqardy. 

Ǵalymnyń  kóregendi­ligi onyń Atyraý jáne Mańǵystaý paı­daly qazbalar ken oryn­dary­­nyń baılyǵy týraly batyl ǵy­­lymı boljamynda da baı­qal­dy. Keıinirek olardy ıgerý akade­mıktiń ǵylymı bolja­my­nyń qanshalyqty dál bolǵan­dyǵyn aıqyndaı tústi.

Qanysh Imantaıuly 1941 jyly KSRO Ǵylym akademııa­sy­­nyń Qazaq fılıalyn bas­qar­ǵan kezde onyń kórnekti ǵalym ári ǵylymnyń bilgir uıym­das­tyrý­shy retindegi talanty tolyq ashyldy. Surapyl soǵys jyldarymen qatar kelgen tańqalarlyq qysqa merzim ishinde ol keńestik ǵy­lymdaǵy is júzinde eleýsiz bol­ǵan qarapaıym uıymdy bú­kil respýblıkanyń naǵyz «ǵy­lymı shtabyna» aınaldyra otyryp, jańa tıpti mekeme etip qalyptastyrdy.

Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»

Sol kezdiń ózinde-aq Q.Sátbaev asqan kóregendilikpen akademııany ǵylymnyń barlyq salasyn biriktiretin kúsh retinde jarııalady. Ol: «Akademııanyń kúshi – bul barlyq ǵylymdar qıysatyn fokýsty quraýynda, tutastaı alǵanda ǵylymnyń barlyq salalaryn beıneleýinde. О́ndirispen organıkalyq túrde baılanys­qan, óndiriske kómektesetin jáne ony joǵary tehnologııa­lyq deńgeılerge baǵyttaıtyn, sonymen birge ózi de sol óndiristen kúsh-qýat alyp, baǵytyn anyq­taı­tyn ǵylym ǵana shyn máninde ozyq ǵylym» dep jazdy.

Osy baǵytty ustanǵan Qanysh Imantaıuly ǵylymı-zert­teý ınstıtýttaryn quryp, res­pýb­lıkanyń iri kásiporyndaryn­da olardyń fılıaldary men bólimshelerin uıymdastyrýdyń bastamashysy boldy, óńirlerde kóshpeli ǵylymı sessııalar ótkizdi. Ol ǵylymnyń barlyq ba­ǵyt­tary men praktıkanyń dál osylaı ushtasýy ǵana qýatty eko­nomıkalyq serpilis týdyratyn jaǵdaı ekenin tereń sezine bildi. Sondaı-aq qoldanbaly min­det­terdi sheshýdiń qaıtalanbas negizi irgeli ǵylymı zertteýlerdiń ozyq damýyna erekshe nazar aýdardy. Onyń tusynda ǵylymnyń barlyq derlik baǵyttary bo­ıynsha beıindi ǵylymı uıym­dar kóptep ashyldy. Q.Sátbaev­tyń akademııa basshysy, ǵalym retindegi sińirgen eren eńbegi moıyndalyp, ol KSRO Ǵylym akademııasy prezıdıýmynyń músheligine saılandy.

Akademıktiń qyzyǵýshyly­ǵy jan-jaqty edi. Ol Qazaq KSR eko­no­mıkasyn damytý boıynsha kóp­tegen strategııalyq mańyzdy baǵyttardyń bastamashysy boldy. Buǵan bir mysal retinde onyń Ortalyq Qazaqstandy sýlandyrý jónindegi baǵdarlamasyn keltireıik. Qanysh Imantaıuly Ertis-Qaraǵandy kanalynyń jobasyn negizdep, ony júzege asyrýǵa belsendi úles qosty. Boıyndaǵy tabandylyq pen qaǵıdatshylyqtyń arqasynda onyń qurylysyna qol jetkizdi. Bul kanaldyń búginde onyń atymen atalatyny – úlken maqtanysh.

Ǵalym retindegi Q.Sátbaev fe­nomeniniń negizi ǵylymnyń túr­li baǵyttary boıynsha tereń bili­minde ǵana emes, sonymen qatar qazaq halqynyń tarıhy men mádenıetine degen úlken qyzy­ǵý­shylyǵynda jatyr. Ol ulty­myzdyń aýyz ádebıetin, halyq shyǵarmashylyǵyn mu­qııat zerttedi, kónekóz qarııa­larmen bar ynta-jigerimen áńgi­melesip, el aýzynan ártúr­li toponımderdiń shyǵý tegin túsin­diretin ertegilerdi, ápsanalardy, ańyz áńgimelerdi jazyp aldy.

Ǵalym Ulytaý jotasyndaǵy Altynshoqy baýraıynan ta­byl­ǵan tastaǵy arab jazýlaryn tuńǵysh zerttep, bunyń Ámir Temirdiń buıryǵymen jazylǵanyn jáne onyń qazaq dalasyna, Altyn Orda hany Toqtamysqa qarsy jasaǵan joryǵy týraly aqparatty qamtıtynyn dáleldedi, bul álemdik ǵylym úshin teńdessiz úlken jańalyqqa aınaldy. «Er Edige» halyq eposynyń ártúrli nusqalaryn muqııat qarastyryp, onyń mátininiń jańa redaksııasyn daıyndady. Bul Qazaqstannyń ortaǵasyrlyq tarıhyn zertteýge qosylǵan eleýli úles boldy. Ol sonymen birge M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanynyń mańyzyn birinshi bolyp baǵalady, belgili etnograf Aleksandr Zataevıchke 25 halyq ánin tapsyrdy, teatr, óner, mádenıet jáne jastardy tárbıeleý týraly kóptegen eńbekter jazyp qaldyrdy.

Búgingi tańda osyndaı uly tulǵanyń esimin este saqtaý ǵana emes, sonymen qatar akademık Q.Sátbaevtyń bolashaq ur­paqqa qaldyrǵan murasyn ıgerý, ǵylymdy, ekonomıkany da­­mytý, halyqtyń ómir súrý sapa­­syn arttyrýǵa ol belgi­legen qaǵı­dattardy ustaný asa mańyzdy.

Keńestik ǵylymnyń, onyń ishinde, Qazaqstan ǵylymynyń qa­lyp­tasý, damý tarıhyn talda­ǵanda «sol kezeńniń ǵylymy qa­laısha salystyrmaly túrde qys­qa merzim ishinde aýqymdy jetis­tikterge qol jetkizip, jas memlekettiń ekonomıkalyq ósýiniń qozǵaýshy kúshine aınaldy?» degen suraq eriksiz túrde oıǵa oralady.

Bul suraqtyń jaýaby –  ǵylym­nyń ozyq damýyna basty mán bergen sol kezdegi durys memlekettik saıasat. Ǵylymǵa resýrstar bólý jalpy memleket­tik basymdyq boldy jáne bul eshqashan kúmán týǵyzbady. 70-jyldardyń ortasynda ǵylymdy qarjylandyrý kólemi eldiń jalpyulttyq óni­miniń shamamen 3%-yn qura­dy, bul qazirgiden 20 ese kóp. Bar­lyq deńgeıde talanttardy iz­deý, olardy qoldaý boıynsha ju­mys júrgizildi, sonyń ar­qa­synda ǵylym damýynyń erekshe qar­qyny búkil qoǵamdy qamtydy.

Osynyń nátıjesinde barlyq jerlerde beıindi ǵylymı-zert­teý ınstıtýttary ashylyp, al olar­dyń materıaldyq-tehnı­ka­lyq jabdyqtalýy memlekettiń erekshe baqylaýynda boldy. Irgeli zertteýlerdiń basymdyq­tary el aldynda turǵan strate­gııa­­lyq mindetterge, al qoldan­ba­ly zertteýler – ekonomıka men qo­ǵamnyń aǵymdaǵy jáne bol­jamdy qajettilikteri­ne negiz­­deldi. Ǵylymǵa Qanysh Sát­baev­tyń zamandastary – jazý­shy jáne ádebıettanýshy Muhtar Áýezov, kompozıtor Ahmet Jubanov, hımık Ábiken Bek­turov, qazaq áıelderi arasynan shyqqan tuńǵysh akademık, fızıolog Naılıa Bazanova, arheolog jáne etnograf Álkeı Mar­ǵulan, energetık Shapyq Shókın, taǵy basqa kóptegen oıshyl, shyǵarmashyl tulǵalar tartyldy, keıin olar kórnekti ǵalymdarǵa aınaldy.

О́kinishke qaraı, bul tamasha tarıhı tájirıbe elimiz táýel­sizdik alǵannan keıin es­keril­medi. О́tpeli kezeńniń kúrde­li­ligine tótep bere almaı, ekono­mıkada jeńil jáne jyldam jeńisterge jetý baǵyty beleń aldy da, ǵylymda aıtarlyqtaı nátıjelerge tek tynymsyz, uzaq qajyrly eńbektiń arqasynda qol jetetindigi týraly qarapaıym aqıqat umytyldy.

Tipti jekelegen reformatorlar otandyq ǵylymdy damytýǵa qarajat jumsamaı, sheteldik teh­nologııalardyń ımportyna basymdyq berýdi, ǵylymdy qajet etetin óndiristerdi qoldaý­dan bas tartýdy usyndy. Mundaı saıasat bizdi basqa elderge táýeldi «shıkizat qosymshasyna» aınaldyratyny aıdan anyq edi. Osyndaı úrdister kesirinen Ulttyq Ǵylym akademııasynyń róli tómendep, beıindi ǵylymı uıymdardy ońtaılandyrý sharalary zerdesiz júrgizildi.

Ǵylymnyń basty negizi – irgeli zertteýler qatty álsiredi. Zertteý qyzmetiniń erekshelikteri eskerilmeı, ǵylymı zertteýlerge memlekettik tapsyrysty ornalastyrý, ǵylymı uıymdardyń ınf­raqurylymyn jańartý rási­mi memlekettik satyp alý týraly zańnyń normatıvterimen ret­teldi. Bul irgeli jáne strate­gııa­­lyq ǵylymı zertteýler baza­sy­nyń kúıreýine, ǵylymı uıym­dardy materıaldyq-tehnıkalyq j­araqtandyrý júıesinde bıýro­kratııalyq áýre-sarsańnyń óris­teýine ákep soqty, sonyń saldarynan ǵalymdar moraldyq eskirgen jáne fızıkalyq tozǵan zerthanalyq jáne ǵylymı jabdyqtarmen qaldy.

Ásirese ǵylymdy qarjylan­dyrý kóleminiń eldiń IJО́-niń 0,13%-yna deıin kúrt qysqarýy qıynǵa soqty. Ekonomıkalyq damyǵan eldermen salystyratyn bolsaq, ishki jalpy ónimdegi ǵylymǵa bólinetin shyǵyndar Izraılde –  4,9%, Koreıada – 4,6%, Taıvanda – 3,5%, Shvesııada – 3,4%, Japonııada – 3,2%, AQSh-ta – 3,1%, Qytaıda  2,2%-dy quraıdy.

Ǵalymdardyń ortasha aılyq jalaqysy qatardaǵy memlekettik qyzmetshige qaraǵanda 1,5 ese tómen boldy. Salystyrý úshin aıtaıyn, «Sátbaev» kezeńinde birinshi sanattaǵy ınstıtýt dı­rektorynyń jalaqysy eko­no­mıka boıynsha ortasha jal­aqy­dan 12 ese, al aǵa ǵylymı qyz­metkerdiń, ıaǵnı eńbek ótili bar ǵylym kandıdatynyń jalaqy­sy jeti ese artyq bolǵan.

Qazirgi ýaqytta otandyq ǵylym aldyna ekonomıkalyq ósýdi jedeldetý, qoǵam aldynda týyndaıtyn syn-qaterlerge durys tótep berý qajettiliginen týyndaıtyn úlken mindetter qoıylyp otyr.  Shyn máninde, bizge – táýelsizdiktiń otyz jylynda kenjelep qalǵandy qýyp jetip, otandyq ǵylymdy zamanaýı talaptar rýhynda jandandyrýdyń tarıhı mıssııasy júktelip otyr. Sondyqtan akademık Q.Sátbaev qaldyrǵan baǵa jetpes murany damyǵan elder ǵylymynyń ozyq úlgilerimen ushtastyryp, olardyń artyqshylyqtary men jetistikterin shynaıylyqqa beıimdeý arqyly paıdalanýymyz asa mańyzdy bolmaq.

Eń aldymen, ǵylymnyń qoǵam­daǵy róli týraly qalyptasqan kózqarasty túbegeıli ózgertý kerek. Ǵylym aýyrtpalyq (resýrstardy sińirip alyp, onyń ornyna eshteńe bermeıtin «qara qurdym») retinde qabyldan­baýy kerek, ol  ekonomıka men qoǵam úshin naqty, paıdaly resýrs bolýǵa tıis.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev buǵan únemi basa nazar aýdaryp keledi. Onyń tike­leı bastamasymen elde otan­dyq ǵylymdy buryn-sońdy bol­maǵan qarjylyq qoldaý bastaldy. Biraq bul kómekten naqty nátıje shyǵarý úshin ǵylym barlyq salalarda, damý men sheshim qabyldaýdyń barlyq deń­geılerinde memlekettik ba­sym­dyqtardyń qataryna qaıta ári túbegeıli enýi kerek.

Birinshiden, ǵylymdy qarjy­landyrý eldiń IJО́-niń kem degende 1%-yna deıin ósýi kerek. Qazir­gi álemde bul – tym bolmaǵan­da tehnologııalyq damýdyń ortasha deńgeıindegi elderdiń legine ilesýge múmkindik beretin, ozyq álemdik ınnovasııalardy túısinip, ony ózimizge beıimdeıtin qabiletimizdi saqtaý shegi.

Ekinshiden, búkil ǵylymı orta túbegeıli ózgerýge tıis. Qar­j­y­ny bólý memlekettik basym­dyq­tarmen, bıznes pen qoǵamnyń ózekti máselelerimen tyǵyz baılanysty bolýy kerek. Ǵylymı áleýetti damytýǵa qatysty she­shimder tehnologııalyq kósh­basshy elderdegideı salaýatty pragmatızm men ádil báseke­les­tik negizinde kásibı túrde qabyldanýy qajet.

Ǵylymı ujymdardyń basshy­lyǵyna tek qana merıtokratııa qaǵıdattary negizinde iriktelgen, ózderiniń kásibı qabiletteri, quzyretteri men iskerlik qa­sıet­terimen jurtshylyq arasynda keń tanylǵandardyń, ıaǵnı ǴZI men JOO basshylaryna qoıylatyn zamanaýı kór­setkishterge barynsha kásibı turǵydan saı  tulǵalardyń kelýi óte mańyzdy.

Úshinshiden, ekonomıka­nyń órleýine ǵylymı zertteý­ler­diń praktıkalyq yqpalyn kórsetetin shynaıy jáne pragmatıkalyq nátıjeleri bar ǵylymdy damytý­dyń naqty, ǵylymı negizdelgen strategııasy qajet. Ǵylymı zert­teýlerdiń basym baǵyt­tary qazir­gideı ǵalymdardyń múm­kindikteri­ne emes, akademık Q.Sátbaev kóregendikpen usynyp, is júzinde júzege asyrǵandaı, memlekettiń qajettilikterine negizdelýge tıis. Joǵary bilim men ǵylymdy damytýdyń qazirgi tujyrymdamasy bul mindetti tolyq oryndaı almaıdy.

Tórtinshiden, otandyq ǵy­lym­dy reformalaýda ǵalym­dar­dyń ózderi, ásirese úzdik jetis­tikterimen zamanaýı otandyq zertteýshiniń «modeli» retinde tanylǵan tulǵalar erekshe ról atqarýǵa tıis. Baqytymyzǵa oraı, elimizde bundaı ǵalymdar jet­kilikti, sondyqtan olardyń áleýe­tin biriktirý úshin Ulttyq Ǵylym akademııasynyń márte­besin kóterý týraly sheshim qabyldandy.

Akademııa – ǵylym salasyn­daǵy taǵy bir memlekettik organ emes jáne ǵalymdardy bas­qara­tyn kezekti ákimshilik júıe emes. Akademııa – bul ǵalymdar­dyń tamasha toǵysy, Qazaqstan­nyń barlyq ǵylymı resýrsyn jumyldyrýshy,  el ekonomıkasyn jáne jalpy qoǵamdy barynsha tıimdi damytýǵa baǵyttalǵan ashyq alań.

Akademık Q.Sátbaev qalyp­tas­­tyrǵan Ǵylym akademııa­synyń qundylyqtary, onyń ishin­degi ártúrli ǵylymı baǵyt­taǵy jetekshi ǵalymdardyń sho­ǵyr­lanýy, ekonomıkanyń ózek­ti máselelerin sheshýge baǵ­dar­laný, álemdik ǵylymı júıege yqpaldasý – qazirgi tańda Prezı­dent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy jańa mıssııa­syn qalyptastyryp otyr.

Besinshiden, «pánaralyq» (mejdıssıplınarlyq) uǵymyn bári birdeı túsine bermeıtin, sándi sóz etip qoldanýdan alshaqtaı­tyn kez jetti, ol endi strategııa­­lyq ǵy­lymı zertteýlerdiń naq­ty tetigi­ne aınalýǵa tıis. Munda da biz bi­liminiń jan-jaqtylyǵy arqa­synda iri ǵylymı-praktıka­lyq máselelerdi, ártúrli ǵylymı baǵyttardy biriktire otyryp tıimdi sheshken akademık Sátbaevtyń tájirıbesine súıe­netin bolamyz.

Bul rette, resmı ınstıtýsıo­naldyq shekaralary joq Akade­mııanyń róli – basty áleýmettik-ekonomıkalyq mindetterdi sheshý úshin ǵylymı megajobalardyń bastamashysy bolý. Sheshilýge tıis máseleniń irgeli bilimnen bastap olardy praktıkalyq qol­danýǵa deıingi barlyq aspekti­lerin qamtıtyn osyndaı megajobalar ǵylym, memleket jáne bıznes resýrstaryn biriktiretin bolady, tanymal ǵalymdarǵa talantty jastarmen qatar jumys isteýge múmkindik beredi.

Akademııa bul jumysty bas­tap ta ketti: strategııalyq ma­ńyz­dy, ıntegrasııalanǵan ǵyly­mı-tehnıkalyq bes baǵ­dar­lama ázirlep jatyr. Mysaly, akademııanyń vıse-prezı­­­denti, belgili bıotehnolog-ǵalym Dos Sarbasovtyń basshyly­ǵy­men qazir elimizde aýyl sha­r­ýashy­lyǵyndaǵy zamanaýı bıotehnologııany damytý boıynsha joba daıyndalyp, ol aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin arttyrýda eleýli serpilis jasaýǵa múmkindik beredi.

Taǵy bir mańyzdy másele – óńirlik ǵylymnyń damýy. Kezinde akademık Q.Sátbaev tek zertteý qyzmetiniń ǵana emes, sonymen birge onyń nátıjelerin óndiriske engizýdiń joǵary ónimdiligi men tıimdiligine aparatyn eń qysqa jol dep sanap, ǵylymdy óńirlerde damytýǵa umtylǵany kezdeısoqtyq emes. Dál osy tásildiń arqasynda sol kezde Qazaq KSR ekonomıkasynda qaryshty qadamdar jasalǵany belgili.

Tehnologııalyq damyǵan el­der­diń tabysynyń qupııasy nede? Mysaly, AQSh-ta ár shtatta derlik iri ǵylymı-zertteý ýnıver­sıteti bar, ol osy óńirdiń ekonomıkasyn damytýdyń «mı haby», ınnovasııalyq ortalyǵy bolyp tabylady. Bul jumys­ty tikeleı shtat gýbernatory úılestiredi.

Al bizde jaǵdaı múldem bas­qasha. Ǵalymdar óńirdegi máse­lelerdi bilmeıdi, al óńirler ǵalym­dardyń múmkindikterinen habarsyz. Kóptegen ákimdikterde ǵylymı uıymdarmen ózara yntymaqtasýǵa jaýapty mamandar da joq. 

Jýyrda Atyraý qalasynda ótken Ulttyq quryltaı otyrysynda akademııa «О́ńirdegi ǵylym óńir úshin» atty jańa bastama usyndy.

Birinshi kezeńde jergilik­ti atqarýshy organdardyń bas­shy­lyǵymen quramyna oblys ákimi­niń orynbasary, óńirlik ǵylymı uıymdardyń ǵalymdary jáne bıznes-qurylymdardyń ókilderi enetin ǵylym jáne ınnovasııalar jónindegi О́ńirlik keńester qurý usynylady. Olar óndiristi ǵylymı qamtamasyz etýdiń óńirlik problemalaryn zerdelep, sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerdiń ınnovasııalyq áleýetin baǵalaı otyryp, ǵylymı bilimdi taratý ortalyqtarynyń jergi­likti jerlerde jumys isteýin qamtamasyz etýi qajet. So­nymen birge ǵylymı zertteý­ler­diń basymdyqtaryn aıqyn­dap, jergilikti jerlerdiń erekshe­lik­terin eskere otyryp, bar máse­lelerdi sheshý joldaryn ázirleý­ge bas ǵylymı uıymdarǵa, Ulttyq Ǵylym akademııasyna aqparattyq materıaldar berip otyrýǵa tıis.

Osy jol arqyly ǵana jekelegen máselelerdi sheshýge jalpy kózqaraspen qaraýdan alshaqtap, respýblıkanyń qolda bar ǵylymı kúshin ár óńirdiń naqty mindetterin nysanaly sheshýge shoǵyrlandyra alamyz. О́ńirde ǵylymdy damytý boıynsha jumystyń kórsetkishterin oblys ákimderiniń qyzmetin baǵalaý reıtıngine qosý qajet bolady.

Al akademııa óz kezeginde óńir­lik ýnıversıtetter men ǴZI-ǵa jan-jaqty qoldaý kórsete­di, qa­jet bolǵan jaǵdaıda akade­mııa­nyń tolyq músheleri men shetel­dik seriktesterdi tarta otyryp, óńir­degi ǵylymı zertteýler­di du­rys uıymdastyrýǵa kómek­tesedi.

Shuǵyl sheshýdi qajet etetin taǵy bir másele týraly. Qazir ǵylymda ǵylymı dárejesi bar qyzmetkerdiń ortasha jasy 57-de, qyzmetkerlerdiń 15%-y zeınetkerlik jasqa jetti. Son­dyqtan daryndy jastardy tartý esebinen ǵylymı kadrlardy jasartý problemasyn Ulttyq akademııa óz basymdyqtarynyń qataryna qoıyp otyr.

Táýelsizdik jyldarynda al­ǵash ret, jaqynda Ulttyq Ǵylym akademııasynyń janynan Jas ǵalymdar keńesi quryldy. Qazir tıisti zańnamalyq aktilerge jas ǵalymdardyń mártebesi, olardy memlekettik qoldaý boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar en­gizý boıynsha usynystar daıyn­­daldy. Qazaqstannyń jas ǵa­lym­daryna syılyqtar taǵa­ıyn­­daýda, «Atameken» UKP de­meý­­shiligimen jas ǵalymdardy materıaldyq qoldaýdyń arnaıy qoryn qurý josparlanyp otyr.

Otandyq ǵylymdy damytýda refor­malardyń tabysty bolýynyń kepili – onyń irgetasyn qalap, qalyptasýyna birden-bir yqpal etken tulǵalardyń jetistik­teri­ne súıený. Osy iste Qanysh Imantaıuly Sátbaevtyń esimi men murasy árqashan temirqazyq bolatyny sózsiz.

 

Aqylbek  KÚRIShBAEV,

Prezıdent janyndaǵy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń prezıdenti