Búginde adamzat jasandy ıntellekt atty jańa tehnologııanyń ómirimizge enip jatqanynyń kýási bolyp otyr. Medısına, bilim, mýzyka, óner, qaýipsizdik, qorǵanys salalarynan bastap aýdıo, mátin aýdarmasy arqyly tildik kedergilerdi joıýǵa deıingi jan-jaqty baǵyttardy qamtyǵan jasandy ıntellektiniń múmkindikteri álemde ǵalymdar men ónertapqyshtardyń qyzý talqysyna tústi. Stenford ýnıversıtetiniń Adamǵa baǵyttalǵan jasandy ıntellekt ınstıtýty 2024 jyldyń sáýir aıynda jasandy ıntellekt ındeksiniń esebin (Artificial Intelligence Index Report 2024) jarııalady.
2024 jyly jetinshi ret shyǵyp otyrǵan ındekste jasandy ıntellekt salasyndaǵy tehnıkalyq jetistikter, tehnologııalyq ózgeristerdi qoǵamnyń qabyldaýy jáne onyń damýynyń álemdik dınamıkasy sııaqty negizgi úrdister qamtylǵan. Odan bólek esepte jasandy ıntellektiniń ǵylym men medısınaǵa áserine arnalǵan jańa taraý usynylǵan. Indeks jasandy ıntellektiniń damýyna qatysty derekterdi jınaqtap salystyrady, taldaıdy jáne bolashaqqa qatysty boljamyn usynady. Zertteýde berilgen statıstıkalyq málimetter men mamandar jasaǵan ǵylymı qorytyndylar jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen, qaýipsiz ári etıkalyq normalarǵa saı damytý maqsatynda mańyzdy sheshimder qabyldaýǵa keńester usynady.
Indeks derekterine súıensek, jasandy ıntellekt qarqyndy damyp keledi. Búgingi kúni «GPT-4», «Gemini» jáne «Claude 3» sııaqty jańa júıeler mýltımodaldy formatta shyqty. Bul qosymshalar álemniń ondaǵan tilinde erkin mátin qura alady, aýdıojazbalardy óńdeıdi, tipti memderdi túsindire biletindigimen erekshelenedi. Jasandy ıntellektiniń fýnksıonaldyq múmkindigi artqan saıyn, adamzat ómirine de kóbirek enip keledi. Tehnologııalyq kompanııalar JI-ǵa negizdelgen ónimderdi jasaý úshin qyzý básekege túsip, atalǵan salany qarjylandyryp, onyń jańa ónimderin jurtshylyqqa belsendi túrde usynyp jatyr.
Esepte berilgen taldaýdy negizge alsaq, jasandy ıntellektiniń damýyndaǵy ózara baılanysty eki erekshelikti atap ótýge bolady. Birinshiden, tehnologııa jetildirilip, barǵan saıyn olardyń qoldaný aıasy keńeıip keledi. Bul eńbek ónimdiligin arttyrýǵa áser etedi. Ekinshiden, bolashaqta JI-di engizý belgili shekteýlerge ushyraýy múmkin. Úkimetterdiń bul tehnologııanyń damýyna barǵan saıyn yqpaly kúsheıip keledi. Aldaǵy ýaqytta olar ýnıversıtetterdiń ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystaryn qarjylandyrýǵa, sondaı-aq jeke ınvestısııalardy yntalandyrý sııaqty úderisterge aralasa bastaıdy dep kútiledi. Sonymen qatar Úkimetter jumyspen qamtýǵa yqpal etý, jeke ómirge qol suǵý, jalǵan aqparat jáne zııatkerlik menshik quqyqtary sııaqty yqtımal máselelerdiń aldyn alýǵa tyrysady.
Uıymdar boıynsha bólingen jasandy ıntellekt úlgileriniń sany, 2023 j.
(Derekkóz: Bommasani et al., 2023 | Keste: 2024 AI Index report)
Kesteden kórip otyrǵanymyzdaı ındýstrııa salasynda «Google», «Meta», «Microsoft», «OpenAI» syndy tehnologııalyq kompanııalar, al akademııalyq ortadan «Shanghai AI Laboratory», «UC Berkeley», «Stanford University» syndy zertteý ortalyqtary jasandy ıntellekt ónimderin usynýda kósh bastap keledi.
Zertteýde berilgen negizgi qorytyndylarǵa toqtalyp ótsek:
JI zertteýinde ónerkásip sektory ústemdik etýin jalǵastyryp keledi. 2023 jyly ónerkásip salasy mashınalyq oqytýdyń 51 kórnekti modelin shyǵardy, al akademııalyq orta 15-in ǵana usyndy. Sondaı-aq 2023 jyly ónerkásip pen akademııalyq orta arasyndaǵy yntymaqtastyq nátıjesinde JI-diń 21 modeli paıda boldy. Bul – jańa rekord. JI birqatar ıntellektýal tapsyrmany oryndaýda adam múmkindiginen asyp túsedi. Onyń ishinde keıbir ónimderdiń keskinderdi jikteý, vızýaldy paıymdaý jáne aǵylshyn tilin túsiný kórsetkishteri boıynsha ónimdiligi joǵary. Degenmen matematıka, kórneki paıymdaý jáne josparlaý sııaqty kúrdeli tapsyrmalardy oryndaýda áli jetildirýdi talap etetin máseleler de bar. JI-diń jańa ári ozyq modelderin óndirý boıynsha AQSh, Qytaı, Eýropa odaǵy men Ulybrıtanııa kósh bastap tur. 2023 jyly amerıkalyq ınstıtýttar JI-diń 61 tanymal úlgisin shyǵarsa, bul kórsetkish Eýropada – 21, al Qytaıda 15 boldy. Álemde generatıvti jasandy ıntellektige salynǵan ınvestısııa qarqyndy damyp keledi. 2023 jyly JI-ǵa salynǵan jeke ınvestısııalardyń jalpy kóleminiń qysqarýyna qaramastan, generatıvti JI-di qarjylandyrý 2022 jylmen salystyrǵanda segiz esege jýyq ósip, $25,2 mlrd-qa jetti. Álemde «ChatGPT» ónimi óte tanymal jáne keńinen qoldanylady. Toronto ýnıversıtetiniń halyqaralyq saýalnama qorytyndysyna sáıkes respondentterdiń 63%-y «ChatGPT» týraly biletinin aıtqan. Qosymsha týraly biletinderdiń jartysyna jýyǵy «ChatGPT»-di aptasyna kemi bir ret qoldanatynyn atap ótken.Indekste berilgen málimetterge sáıkes, qoǵamda jasandy ıntellektiniń azamattardyń ómir súrý jaǵdaılaryn jaqsartý áleýetin qabyldaýda aıtarlyqtaı demografııalyq aıyrmashylyqtar bar. Atap ótý kerek, jas urpaq optımıstik kózqarasta. Mysaly, Z býyny respondentteriniń 59%-y jasandy ıntellekt oıyn-saýyq múmkindikterin jaqsartady dep sanaıdy. Al beıbıbýmerlerdiń tek 40%-y munymen kelisedi. Sonymen qatar tabysy men bilim deńgeıi joǵary azamattar tabysy men bilimi tómen áriptesterine qaraǵanda jasandy ıntellekti oıyn-saýyqqa, densaýlyqqa jáne ekonomıkaǵa oń yqpal etedi degen kózqarasta.
Indekste berilgen statıstıkalyq málimetter men mamandar tujyrymy, áleýmettik saýalnamalar qorytyndysy JI-diń tehnologııalyq múmkindikterinen habardar bolyp, onyń bolashaq damý vektoryn aıqyndaýǵa mol múmkindikter beredi.
Baýyrjan SERIKBAEV,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy