Elimizdi álem nazarynda aldyńǵy orynnan tanytatyn erekshelik – memleketimizdegi etnostardyń ózara tatýlyǵy men uıyǵan tirligi. Bul oraıda Qazaqstan halqy Assambleıasy óziniń tarıhı mıssııasyn laıyqty atqaryp keledi. Assambleıa memlekettik organdarmen, basqa da azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen birlesip etnosaralyq turaqtylyq pen birlikti qamtamasyz etedi.
Etnomádenı birlestikter, eń aldymen – azamattyq qoǵamnyń ınstıtýttary. Olar qoǵamdyq birlestik retinde qurylady, memlekettik tirkeýden ótedi. Elimizde 1000-nan astam etnomádenı birlestik bar. Onyń 24-i respýblıkalyq deńgeıde jumys isteıdi. Etnomádenı birlestikterdi jalpy sany 57 837 adam quraıdy. Byltyr 402 108 azamat qamtylǵan 5 757 is-shara ótkizildi.
Assambleıanyń negizgi jumystarynyń biri – qaıyrymdylyq. Byltyr Assambleıa mesenattary respýblıkalyq «Qaıyrymdylyq kerýeni» jobasy aıasynda 250 myńǵa jýyq azamatqa 1,7 mlrd teńge kóleminde túrli qaıyrymdylyq is-sharasyn iske asyrdy. Byltyrǵy oqý jylynda da Assambleıa tarapynan «Mektepke jol» aksııasy aıasynda mektep kerek-jaraqtary túrinde 153 mıllıon 504 myń teńge qarjyǵa kómek kórsetildi. Táýelsizdik kúnine oraı 200-ge jýyq kópbalaly, jalǵyz basty analarymyzdyń otbasyn aralap, jalpy somasy 50 mln-nan astam teńgege kómek kórsetildi. Tájik respýblıkalyq etnomádenı ortalyǵy bıylǵy qasıetti Ramazan aıynda elimizdiń óńirlerinde qoldaýdy qajet etetin 500 otbasyna azyq-túlik sebetterin taratty. Byltyr Abaı oblysyndaǵy aýqymdy órtten zardap shekkenderge jalpy somasy 47 mıllıon 708 myń teńgege gýmanıtarlyq jáne qarjylyq kómek berildi.
Memleket árdaıym kásipkerlikti jan-jaqty qoldap keledi. Prezıdent Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıda elge janashyr barsha isker azamattardy qoǵamǵa paıdaly áleýmettik jobalarǵa kóbirek mán berýge shaqyrdy. Bul jumystar etnomádenı birlestikter esebinen óńirlerdegi eldi mekenderde iske asyrylyp jatyr. Máselen, byltyr Aqmola oblysyna qarasty Qabanbaı batyr aýyly jáne Soltústik Qazaqstan oblysy Petropavl qalasyna Tájik respýblıkalyq etnomádenı ortalyǵynyń mesenaty, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi Mansur Mazbýtuly 17 myńnan astam halyqtyń muń-muqtajyn óz kózimen kórip, qoqys polıgonyna aınalǵan jerdi utymdy paıdalaný maqsatynda joba quny 8 mln teńge bolatyn balalarǵa arnalǵan sporttyq alańqaı saldy. Sondaı-aq mesenattar Túrkistan oblysynda sport keshenin, qazaq tilindegi úsh birdeı balabaqshany paıdalanýǵa berdi.
Bıyl «Alǵys aıtý» kúni qarsańynda respýblıkalyq «Qaıyrymdylyq kerýeni» aksııasy aıasynda aıadaı ǵana bir bólmeni panalaǵan 8 balasy bar otbasyna jáne asyraýshysy joq 5 balasy bar elordalyq turǵynǵa eki páterdiń kilti tabys etildi. Qaıyrymdy is ári qaraı jalǵasyp, «Cotton maqta» seriktestiginiń dırektory Abdýhashım Boev qasıetti Ramazan aıynda Maqtaaral aýdanyndaǵy páter jaldap júrgen kópbalaly eki otbasyny baspanamen qamtamasyz etti. Buǵan qosa 200 otbasyna azyq-túlik taratyp shyqty. Mundaı ıgi isterde elimizdegi etnos ókilderi belsene atsalysyp jatyr. О́ıtkeni Qazaqstan – barshamyzdyń ortaq Otanymyz.
Halyqtyń birligi men sabyry qıyndyqta synalady. Eldegi keı óńirlerdegi jaǵdaıda da qoǵam janashyrlary qarap qalmady. «Júrekten – júrekke!» jobasy aıasynda Qazaqstan halqy Assambleıasy jan-jaqty kúshi men múmkindikterin aıamaı, aımaqtarǵa kómek qolyn sozyp keledi. Arnaıy shtab qurylyp, quramyna QHA Parlament Senatynyń depýtattary, etnomádenı birlestikterdiń, jastar men Assambleıa músheleri, eriktiler, mesenattar kirdi.
О́ńirlerdegi Assambleıa ókilderimen birge 212,3 tonna azyq-túlik pen eń qajetti taýarlar jóneltildi. Sondaı-aq 43 júk kóligimen (orta jáne aýyr júk kóligi) gýmanıtarlyq kómek jiberildi. 14 arnaıy tehnıka (ekskavator, «KamAZ», samosval) ákelindi. 253,0 mln teńgeden astam qaıyrymdylyq jáne gýmanıtarlyq kómek kórsetildi. Bul is-sharalar áli de jalǵasyp jatyr.
Árbir ıgi istiń artynan alǵys pen jaqsylyq kelýi zańdylyq. «Qaıyrymdylyq kerýeni» aksııasynyń jyl aıaǵynda qorytyndysy shyǵarylyp, respýblıkalyq forýmmen túıindeledi. Jalpy, el birligi jolynda jemisti eńbek etip júrgen azamattarǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qoǵamdyq «Birlik» altyn medali bar. Al mesenattyq pen qaıyrymdylyq jolyndaǵy qyzmeti úshin «Jomart jan» tósbelgisi tabystalady. QHA Qurmet gramotasy, QHA Alǵyshaty, «Alǵys» tósbelgisi de rýhanı qundylyqtardy nyǵaıtyp, áleýmettik, mádenı jáne aqparattyq jobalardy iske asyrýǵa belsendi qatysqan azamattardy kótermeleýge, basqalarǵa úlgi etýge arnalǵan.
Halqymyzdyń «Yrys aldy – yntymaq» degen qanatty sózinde úlken mán bar. Dostyq pen tatýlyqty temirqazyǵyndaı ustanǵan eldiń eń basty qundylyǵy – birlik. Bıylǵy «Birlik. Jasampazdyq. О́rleý» atty sessııa taqyrybynyń ózi – táýelsiz memleketimizdiń tutastyǵy men birligi úshin barsha qaýymdy memlekettik saıasatty qoldap, egemen eldiń damýyna jan-jaqty atsalysýǵa úndeý.
Memleket basshysynyń Assambleıanyń saıası partııalarmen ózara is-qımylyn kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyn negizge ala otyryp, Assambleıa elimizdegi qoǵamdyq kelisim men birlikti nyǵaıtyp, saıası reformalardyń aýqymdy baǵdarlamasy arasyndaǵy tikeleı baılanysty aıqyn kórsetetin negizgi mindetterdi júzege asyrdy. Assambleıanyń saıası partııalarmen turaqty konsýltasııalar ınstıtýty tolyq qýatynda jumys isteı bastady. Saıası reformalar qoǵamda saıası partııalardyń róliniń artýyna áser etedi.
Prezıdent ár Joldaýynda, Assambleıanyń sessııa otyrystarynda, keıingi jyldarǵy dástúrli Quryltaıda kópshiliktiń kókeıinde júrgen mańyzdy máselelerdi kóteredi. Sonyń biri – memlekettik til máselesi.
Qazaq tili – bolashaqtyń tili. Qazir ózge etnos ókilderi arasynda qazaq tilinde sóılep júrgen azamattar kóbeıgen. Bul memlekettik tilge degen qyzyǵýshylyq pen suranystyń artqanyn ańǵartady. Endi osy oń úrdisti odan ári jalǵastyrýymyz qajet. Byltyr qazaq tilin ilgeriletý maqsatynda 330 myńnan asa adamdy qamtıtyn 3 iri joba júzege asyryldy. Mundaı ıgi ister odan ári jalǵasady.
Qazaqstan barlyq etnos ókiline óz tilin, mádenıetin, salty men dástúrin saqtap, damytýyna tolyq múmkindik berdi. Qazaq dalasynan nár alyp, osy topyraqta týǵannan keıin qazaqtyń ulttyq qundylyqtaryn birlese dáripteýimiz qajet.
Akbarjon ISMAILOV,
Sý tasqynynan zardap shekkenderge gýmanıtarlyq kómek kórsetý jónindegi QHA respýblıkalyq shtabynyń jetekshisi, Tájikterdiń respýblıkalyq etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy