Halqymyzdyń sany 20 mıllıonnan asýyna syrtqy kóshi-qonnyń da qosqan úlesi basym. Demografııaǵa dem beretin salqar kósh kerýen tartyp, alystaǵy aǵaıyn atajurtqa qazyǵyn qaǵyp, ýyǵyn baılap kelip jatyr.
Bıylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha 4 351 etnostyq qazaq atajurtpen tabysyp, qandas mártebesin alǵan. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimeti boıynsha 1991 jyly táýelsizdik alǵan eleń-alań shaqtan beri taǵdyr taýqymetimen tarydaı shashyrap, qıyr jaılap, shet qonǵan aǵaıyn arasynan atajurtqa 1 mıllıon 132,7 myń qazaq oralypty. Bıyl úsh aıda atamekenge qonys aýdarǵan qandastardyń basym kópshiligi Qytaıdan (51,1%) kelgen. Osy jyly О́zbekstan, Túrikmenstan, Mońǵolııa men Reseıden, basqa memleketterden kóship kelýshilerdiń 59,1%-y – eńbekke qabiletti jasta. Kóship kelgen qandastardyń 31,7%-y kámelettik jasqa tolmaǵan, al 9,2%-y – zeınetkerler. Kóship kelgen eńbekke qabiletti qandastardyń ishinde joǵary bilimdi (16,9%), orta kásibı bilimdi (21,5%), jalpy orta bilimdi (55,5%) azamattar bar. Al bilim almaǵandardyń úlesi – 5,1%.
Kóshi-qon, onyń ishinde elge el qosylyp, demografııalyq ósimge serpin beretin syrttan kóship kelýshiler men ishki mıgrasııaǵa qatysty saıasat ózgeretinin Memleket basshysy Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtqan-dy. «Qandastardyń kóship kelýine jáne ishki mıgrasııaǵa qatysty saıasat túbegeıli ózgeredi. Bul oraıda demografııalyq jáne ekonomıkalyq úrdisterdi eskerý kerek. Sondaı-aq jalpyulttyq múddeni basshylyqqa alý óte mańyzdy. Qýatty ulttyń dińgegi – halyq. Eń bastysy, azamattarymyzdyń densaýlyǵy myqty, bilimi tereń bolýy kerek. Kásibılik pen eńbekqorlyq qoǵamymyzda eń joǵary orynda turýǵa tıis», dedi Prezıdent.
Atajurtqa oralǵan aǵaıyndar ár óńirge qonystanady. Ásirese eńbek kúshi tapshy Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Abaı, Qostanaı, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda qandastardyń qazyǵyn qaǵyp, qonys tepkeni asa mańyzdy bolyp otyr. Qonystandyrý óńirlerinde bıylǵy kvota – 2 433 adam. Byltyrǵy nátıje boıynsha 1 981 qandas óńirlerge kóship barǵan. Memleket shetelden kóship keletin qandastarǵa áleýmettik kómek kórsetýde birneshe baǵdarlamany júzege asyryp jatyr. Máselen, memlekettik qoldaý sharasy aıasynda otbasynyń árbir múshesine 70 aılyq eseptik kórsetkish (258,4 myń teńge) mólsherinde kóship kelýine sýbsıdııa beriledi. Turǵyn úı jaldaý aqysyna jáne kommýnaldyq tólemge kómek esebinde 15-30 AEK (110,7 myń teńgege deıin) mólsherinde qarajat aýdarylady. Bıylǵy úsh aıda 617 qandasqa túrli qoldaý sharalary kórsetilgen. Onyń ishinde 368 adam turaqty jumysqa ornalasqan. Erikti túrde qonys aýdarýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda soltústik óńirlerge kóship baratyndarǵa jumys berýshilerdi qoldaý boıynsha ınstıtýsıonaldyq sharalar da qabyldandy. Turǵyn úıdi satyp alý, bolmasa salý nemese ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdary boıynsha bastapqy jarnanyń bir bóligin jabýǵa da qoldaý kórsetiledi. Ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkaty turǵyn úı qunynyń 50%-y nemese bir otbasyǵa 4 mıllıon 280 myń teńge mólsherinde qaıtarymsyz beriledi. Byltyrdan beri qanatqaqty rejimde Qazaqstan elshilikteri arqyly «Bir tereze» qaǵıdaty boıynsha qandas mártebesin berý jumysy da júzege asyrylyp keledi. Ilkimdi joba aıasynda elimizge kelýge, jumys ornyn taýyp, turǵyn úı alý múmkindigin sheship, shekaradan ótpeı-aq qandas mártebesin alýǵa bolady. Osy kúnge deıin «Bir tereze» qaǵıdatymen 7 518 ótinish qabyldanǵan.
Kóshi-qon saıasatynyń óńirlerde ońtaıly órbýine úlesin qosyp júrgen Kúnbolat Zaýytuly 2020 jyldan beri teriskeıge azamattardy qonystandyrý sharýasyna aralasyp kele jatqanyn aıtady. Byltyr «Táýekel Kereký» qoǵamdyq uıymyn quryp, belsendi azamattardyń basyn biriktirip, Pavlodar óńirine 110 otbasynyń kóship kelýine septigin tıgizipti. О́zi de eldegi ishki kóshi-qondy nyǵaıtý maqsatynda iske asyrylǵan memlekettik baǵdarlamasymen kóship kelgen.
– Biz Qytaıdan atajurtqa oralǵanda aldymen Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanyna qarasty Esik qalasynda qonystandyq. Odan keıin memlekettik baǵdarlama boıynsha 2020 jyly Pavlodar oblysynyń Ýspen aýdanynyń ortalyǵyna kóship keldim. Qazir jeke kompanııamyzdy quryp, qurylys salasynda eńbek etemiz. Kirpish óndiretin shaǵyn sehti iske qosyp, ıgiligin kórip otyrmyz. «Táýekel Kereký» uıymynyń negizgi maqsaty – kóship kelýge yqylas tanytqan qandastarymyzǵa qoldaý kórsetý. Qaı óńirge mal ósirýge bolady, qaısy aýdan egin egýge qolaıly, jumys oryndaryna ornalastyrýda qaı aýdanǵa barǵan durys dep suraǵandarǵa ózderiniń mamandyǵyna, jumys isteý ıkemine qaraı jón silteımiz. Pavlodar oblysynyń 12 aýdanyndaǵy ahýaldy, jer jaıyn tolyqqandy túsindirip, qulaǵdar etemiz. Kóship kelgen azamattardyń basym kópshiligi jumysqa ornalasyp, ortaǵa tez jersinip, beıimdele alady. Qandastarymyzdyń qujat rásimdeýine, memleket tarapynan beriletin túrli áleýmettik kómekti alýyna jón-josyǵyn aıtyp, baǵyt-baǵdar beremiz, – deıdi K.Zaýytuly.
Qoǵamdyq uıym jetekshisi kóshi-qon saıasatyn ońtaılandyrý, ishki kóshi-qondy nyǵaıtý baǵytynda qolǵa alynǵan jobalardyń ońtaıly júzege asýy nátıjesinde tómen paıyzben nesıe alyp, tórt túligin óristetip otyrǵan jandar da bar ekenin jetkizdi. Qaıtarymsyz grant utyp, shaǵyn kásibin bastaǵan azamattar memlekettiń qamqorlyǵyn kórip otyrǵanyn aıtty. О́zi kóship kelgende de satyp alatyn baspanasynyń jarty qunyn memleket ótep bergen. Jeke baspana satyp alǵanǵa deıingi aralyqta jaldaǵan úıdiń de aqysyn memleket qarjysynan tólegenin atap ótti. Birneshe adamdy jumyspen qamtyp, sharýasyn dóńgeletip otyrǵan kásipker ishki kóshti órkendetý maqsatynda júzege asyrylatyn ulttyq jobalardyń ıgiligi zor ekenin aıtady. Jumys kúshi tapshy óńirlerdiń suranysyn oryndaý maqsatynda quıylatyn salqar kóshke jergilikti atqarýshy bılik salqyn kózqaras tanytpaǵan lázim deıdi.