Byltyr maýsymda Abaı oblysy aýmaǵynda bolǵan órt 63 myń gektar jerdi sharpydy. Bul elimizdegi orasan zııan keltirgen tótenshe jaǵdaıdyń biri deýge bolady. San soqtyryp, eskerýsiz qalǵan tustar esimizdi ekeý, túsimizdi tórteý qylyp áýre-sarsańǵa salǵany túsinikti. Al bıylǵy qaýipti kezeńniń qulaǵy qyltıyp kele jatqanyn eskersek, jattyǵýymyzdyń jınaqy, órt sóndirý qondyrǵylarynyń saqadaı saı turǵanyn tileısiń.
Jaqynda órt qaýpi joǵary kezeńge daıyndyqty pysyqtaý maqsatynda Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev pen Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinovtiń qatysýymen keńes ótkizdi. Osy basqosýda E.Nysanbaev «Semeı ormany» rezervaty, sondaı-aq Pavlodar, Aqmola jáne Qostanaı oblystary órt qaýpi joǵary kezeńge tolyq daıyn emes ekenin alǵa tartty. Vıse-premer óńirlerdiń ákimderine bir aptada tabıǵı órt qaýpin tómendetý boıynsha is-sharalar josparyn ázirleýdi, aerovızýaldy baqylaý jáne órtti sóndirý úshin kórsetiletin tikushaq qyzmetiniń kólemin ulǵaıtý boıynsha usynystar engizýdi, orman qory aýmaǵynda órtti erte anyqtaý júıelerin ornatý, orman jáne tabıǵatty qorǵaý mekemelerin materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtaý jumystaryn jandandyrýdy tapsyrdy.
Búginde «Semeı ormany» memlekettik tabıǵı rezervatynyń quramynda 11-ge jýyq fılıal oblystyń bes aýdanynda jumys isteıdi. Osylardyń ishinde birinshi jáne ekinshi tıptegi orman órtiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan 30-dan asa órt sóndirý stansalary men orman órtiniń aldyn alýǵa jasaqtalǵan 79 avtosısternalar, 27 shaǵyn keshendi avtokólik jáne 66 traktor tehnıkasy bar. Buǵan qosa 35 órt baqylaý munarasy turaqty shtattaǵy 177 maman, ýaqytsha qyzmet atqaratyn 425 adam orman órtiniń aldyn alýǵa baryn salady dep kútilip otyr.
«Semeı ormany» memlekettik tabıǵı rezervaty bas dırektorynyń orynbasary Ǵanı Alpysshalovtyń aıtýynsha, atalǵan mekemeniń tehnıkalyq bazasyn jańartý men jasaqtaý maqsatynda birqatar aýqymdy shara atqarylyp jatqan kórinedi.
«Byltyrdan beri bizdiń mekeme órt sóndirýge quramdastyrylǵan 10 KamAZ, 4 GAZ-3308, 14 ÝAZ avtokóligimen tolyqty. Syıymdylyǵy 20 lıtrdi quraıtyn 192 dana órt sóndirý rıýkzagy, orman órtin qadaǵalaý men qatynasty jandandyrý úshin 5 ÝAZ «Patrıot» pen 2 JAC T6 markaly avtokólikter orman órtimen kúreste qolǵabys eterine senim mol. Buǵan qosa 200-ge tarta tolyq komplektidegi arnaıy órt sóndirý kıimderi de orman órtimen kúreste paıdaǵa asady», deıdi Ǵaını Kóksegenuly.
Orman órtiniń aldyn alý maqsatynda joǵaryda atalǵan mekeme qyzmetkerleriniń jáne «Ertis ormany» rezervaty men Reseıdiń Altaı ólkesi ormanshylarynyń qatysýmen respýblıkalyq oqý-jattyǵý jıynyn ótkizý josparlanyp otyr. Bul orman órti kezinde eldi mekender men qatynasqa qolaısyzdyq týǵyzatyn kúrdeli aımaqtardy qamtıdy. Azamattyq Qorǵaý akademııasynyń oqý ortalyǵynda «О́rtti tikeleı sóndirý» jáne «О́rtti sóndirýge basshylyq etý» sııaqty taqyryptarda biliktiligin arttyrǵan «Semeı ormany» mekemesiniń 104 qyzmetkeri men taǵy basqa quramdaǵy ormanshylar osy jıynda bilgenimen bólisip tájirıbe almasady. Shekara mańyndaǵy aýmaqtardaǵy órtti sóndirý daǵdylarynyń deńgeıin arttyrý maqsatyndaǵy transshekaralyq oqý-jattyǵý orman órtteriniń ýaqtyly aldyn alý, anyqtaý, sóndirý jáne ózara kómek kórsetý talabyn iske asyrady.
«Semeı ormany» rezervatynda 2012 jyldan bastap órtti anyqtaý boıynsha aqparattyq júıe úsh fılıalda turaqty jumys istep keledi. Jalpy aýmaǵy 200 myń gektardan asa orman qoryn qamtıtyn barlyǵy 9 kamera ornatylǵan. Aldaǵy ýaqytta osy baǵyttaǵy jumysty júıeli túrde júzege asyrý úshin 2025 jyly rezervat fılıaldarynda beınebaqylaý ornatý, júıeni jańartý jáne orman aýmaǵyndaǵy sıgnaldy kúsheıtý syndy jumystar jolǵa qoıylǵan.
Mekeme dırektorynyń orynbasary Ǵ.Alpysshalov taǵy bir sózinde bıylǵy ázirlik jumystaryna toqtalyp, orman órtterin ýaqtyly joıý úshin rezervattyń barlyq fılıalynda janar-jaǵarmaı rezervi qurylǵanyn, aldyn ala uıymdastyrý jumystary negizinde jyl saıynǵy josparǵa sáıkes 162 shaqyrymnan turatyn mıneraldanǵan jolaqtyń ázirlenip, 694 shaqyrym aýmaqta shópti kúıdirý men 4 ga alańda maýsymdyq joldardy tazartý júrgizilip, ormanǵa irgeles ornalasqan aýyldar men kentterdiń aınalasy tazartylǵanyn jetkizdi. Ormandarda órt qaýipsizdigin saqtaý erejelerine sáıkes profılaktıka júrgizilip, anshlagtar men panelderdi ornatý, aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna nusqama berý, paraqshalardy taratý, órtke qarsy taqyrypta dárister men áńgimeler júrgizý, BAQ ókilderi arqyly aqparattar taratý sııaqty sharýalardyń oryndalǵany da nazardan tys qalmady.
Osy oraıda ormanshylardyń oıynda túıtkildi máselelerdiń bar ekenin de ańǵardyq. О́rtti anyqtaıtyn aqparattyq júıeler bolǵanymen de sany óte az. Buǵan qosa bir orynda ornatylǵan órt sóndirý munarasynyń qyzmetin eki ese arttyratyn baqylaýshy drondar men árdaıym áýeden barlaý júrgizip otyrý úshin tikushaqtarmen qamtamasyz etý de – kezek kúttirmes máseleniń biri. Orman órtinen belgi beretin arnaıy qondyrǵylar sanynyń artýy apattyq jaǵdaılardyń aldyn alatyny aıtpasa da túsinikti. Taǵy da bir aıta keterligi, jalaqynyń azdyǵy ormanshylardyń sanyn arttyrýǵa da, bilikti mamandardy kóptep tartýǵa da kedergi bolyp tur. Dál búginde órt sóndirý mashınasynyń júrgizýshisi, orman órtin sóndirýshi, traktorshy, órt-baqylaý munarasynyń baqylaýshysy, radıobaılanys operatorlary syndy mamandar tapshy. Tehnıkalyq bazany kúsheıtý, qosalqy bólshektermen qamtamasyz etý, tozyǵy jetken, iske jaramsyz tehnıkalardy jańasyna almastyrý, bul úshin qarajat bólý jumystary birqatar istiń basyn qaıyryp, orman órtimen kúreste kún-tún demeı damyl kórmeıtin jandardyń jaǵdaıyn jaqsartatynyn baǵamdadyq.
Jasyratyny joq, byltyrǵy shyǵynnyń ornyn toltyrý da – úlken másele. Orman sharýashylyǵy mamandarynyń pikirine qulaq assaq, órt jalmaǵan aımaqtaǵy jerlerge jas kóshetterdi egý, qumǵa sý quıǵanmen birdeı ekenin uǵasyń. Joǵary qysymdaǵy ot topyraqtyń qunarlylyǵyn joǵaltýyna baılanysty ol jerlerge tórt jylǵa deıingi merzimde eshteńe otyrǵyzýǵa bolmaıdy. Qunarsyz topyraqqa tókken ter de, eńbegiń de esh bolatyny anyq. Sala mamandarynyń sózi osyǵan saıady. Alaıda aýyzdy qur shóppen súrtpeı, naqty isterdi atqarýda kún tártibine qoıylǵan. Abaı oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetiniń deregi boıynsha bıyl oblys turǵyndarynyń kúshimen «Taza Qazaqstan» respýblıkalyq aksııasy aıasynda Besqaraǵaı aýdanynyń Jylandy aýylynyń mańyna 57 120 túp kóshet egilgen. 12 gektar jerge otyrǵyzylǵan kóshetterdiń keleshekte óńirdiń ekojúıesin qorǵaýda sheshýshi ról atqaratyny – aıqyn dúnıe. Respýblıkalyq aksııa bastamasymen 6 100 gektar jerge 28 mln 700 myń kóshet otyrǵyzý josparlanǵan. Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev bul sharanyń odan ári qaraı óz jalǵasyn taýyp, qala turǵyndarynyń arqasynda aımaqty kórkeıtý isiniń ilgerileıtinine nazar aýdardy.
Qýat QIYQBAI
Abaı oblysy