Elimizdiń antropolog ǵalymdary – UǴA akademıgi, Bolonııa Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi Orazaq Smaǵulov jáne M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti arheologııa jáne antropologııalyq zertteýler ǵylymı ortalyǵy fızıkalyq antropologııa zerthanasynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Aınagúl Smaǵulova Almatynyń «Arna» baspasynan «Qazaq halqy jáne ata tegi» atty kitap(2020) shyǵarǵan edi.
Jaqynda osy kitap qytaı tiline aýdarylyp, Sıngapýr qalasyndaǵy «South Ocean Publishing House» baspasynan monografııa túrinde jaryq kórdi. Bul – qazaq tarıhynda qytaı tilinde shyqqan alǵashqy ǵylymı antropologııalyq kitap.
Sıngapýr baspasyn qyzyqtyrǵany – kitap ǵylymı ádistemeler arqyly jazylǵany óz aldyna, eń bastysy qazaqtardyń fızıkalyq antropologııasy boıynsha alty birdeı salasy (somatologııa, odontologııa, serologııa, dermatoglıfıka, kranıologııa, dám sezimi) boıynsha zertteýdiń aýyldan bastap, Altaıdan Mańǵystaýǵa deıin qamtyǵandyǵy. Alynǵan qorytyndylar Qazaqstannyń qola dáýiriniń paleoantropologııalyq materıaldarymen baılanystyrylǵan. О́ıtkeni mundaı keshendi zertteýlerdi Eýrazııa aımaǵynda eshkim júrgizbegen. Sonyń arqasynda búgingi qazaqtardyń jáne ata-babalarynyń 4-5 myń bıologııalyq tarıhy tolyq salystyrylǵan. Qazaq jeriniń kóne zamandaǵy turǵyndarynyń bet-beınesi biregeı protoeýropeoıdter ekeni aıan bolyp otyr. Qazaqtardyń bul ata-babalary 3 myń jyl boıy eshkimmen aralaspaı, ózderi ǵana turǵan jáne etnotarıhı mádenıetteri qalyptasqan. Qazaq jerine tek b.d.d. bizdiń dáýirimizge deıingi V ǵasyrdyń ekinshi jartysynda shyǵys taıpalary azdap ene bastaǵan. Olardyń beıne-júziniń erekshelikteri jergilikti halyqta 15% mońǵoloıd elementti quraǵan. Keıingi dáýirlerde mońǵol dáýirin qosyp alyp qaraǵanda, jergilikti halyqta azıattyq bet-beınesi 70%-ǵa jetken. Búgingi qazaqtarda mońǵoloıd elementteri 70%-dy quraıdy. Qalǵan 30% qazaqtardyń ata-babalarynyń úlesine tıedi. Sóıtip, búgingi qazaqtardyń bet-beınesinde 4-5 myń jyl buryn ómir súrgen ata-babalarynyń fızıkalyq erekshelikteri saqtalyp qalǵan. Bul jaıt qytaılardy tańǵaldyrǵan kórinedi.
Barlyq júrgizilgen ekspedısııalyq ǵylymı jumystardyń qorytyndysyna qaraǵanda, búgingi qazaqtar aımaqtarǵa, júzderge bólinbeıdi. Olardyń Eýrazııa aımaǵynda ózindik antropologııalyq jeke mártebesi bar ekenin dáleldeıdi. Sonyń arqasynda qazaqtar óz jeri men elinde qalyptasqan biregeı ult bolyp sanalady. Osynyń barlyǵy kestelermen, sýrettermen, grafıktermen bezendirilgen, ǵylymı dáleldengen. Keltirilgen anyqtamalar qytaılyqtardy aıryqsha qyzyqtyrady. Sondyqtan qazaq halqynyń bıologııalyq tarıhynyń antropologııalyq anyqtamalary basqa tilderde de shyǵady degen úmittemiz.
Klara Hafızova,
qytaıtanýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory