Májilis qabyldap, Senat maquldaǵan soń, Aqordaǵa joldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine halyqtyń kóshi-qony jáne qylmystyq-atqarý júıesi salalaryndaǵy zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa Memleket basshysy qol qoıdy. Bul jańalyq elimizdiń zań shyǵarý isindegi úlken izdenistiń, uzaq jylǵy saraptaý, zerdeleýdiń jemisi, memlekettiń sot-quqyqtyq júıesiniń taǵy bir kásibı qadam basqany dep baǵalanyp otyr.
Zańdaǵy negizgi jańalyqtyń biri – terrorıstik-ekstremıstik uıymdarǵa nemese kámeletke jasy tolmaǵan adamdarǵa qarsy jynystyq sıpattaǵy qylmys jasaǵan azamattardyń nemese qylmys álemi «serkeleriniń», qylmystyq toptardyń músheleriniń shekaradan kirýine tyıym salynady.
Jalpy, biz bir nárseni eskerýimiz kerek. Qazir álemdegi geosaıası ahýal kúrdelenip, kóp el turaqsyz, almaǵaıyp kezeńdi bastan ótkerip jatyr. Osy tusta memlekettiń qaýipsizdigi eń basty nazarda tur. Elge kelip jatqan azamattardyń tegin, osyǵan deıingi ómirindegi ustanymyn zertteý-zerdeleý – óte mańyzdy. Jalǵan qujat, jalǵan kýáliktermen qandas quqyǵyna ıe bolǵan faktiler bar. Osyǵan oraı elge kelýshilerdiń geografııasynyń keńeıýine baılanysty sol máseleni keńirek saraptap, zerdeleý qajet. Aıtalyq, memleketimizge keletin azamattardyń tiline, basqa da erekshelikterine qarap, olardy ajyratý múkin emes bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. Sondaı jaǵdaıda endigi jerde tipti genetıkalyq saraptama jasaýǵa deıin múmkindik bar.
Bul zań – ýaqtyly qabyldanǵan ári qajetti normalar qamtylǵan qujat. Álemdegi terrorıstik qaterdiń, qaýiptiń qanshalyqty aýqymdy ekenin keıingi ýaqyttaǵy oqıǵalar aıqyndap, dáleldep otyr. Sondyqtan bul zań ulttyq qaýipsizdik turǵysynan barynsha jetildirildi. Zańnyń basty ereksheligi, basymdyǵy da – osynda.
Budan bólek, ishki qonystanýshylarǵa, jumys kúshi kóp, halyq tyǵyz qonystanǵan ońtústik óńirlerden soltústikke qonys tepken, shetelden kóship kelgen qandas baýyrlarymyzǵa da kóp múmkindik qarastyrylǵan. Atap aıtsaq, shetelden kóship kelgen qandastar Úkimet belgilegen óńirlerge qonystanǵan jaǵdaıda olarǵa aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimderi kelesi bireýge paıdalanýǵa berý quqyǵynsyz, jaldaý quqyǵymen bes jyl merzimge konkýrssyz negizde beriledi. Bul – úlken jeńildik, memlekettiń qandastarǵa jasap otyrǵan jaqsylyǵy, kórsetip otyrǵan qamqorlyǵy. Konkýrssyz jer berý – qazirgi tańda elimizdegi múmkin emes, kúrmeýi qıyn másele. Sondyqtan zańda aýyl sharýashylyǵymen aınalysamyn degen qandastarǵa tıimdi jeńildik qarastyrylyp, úlken motıvasııa beriledi. Jumys kúshi jetpeıtin shekaralas soltústik óńirlerge bul óte qajetti sheshim boldy.
Uıymdasqan qylmystyq toptardyń «serkeleri», belgili bir qylmystyq ataýlarǵa ıe bolǵan azamattardyń bazasy, ásirese TMD elderi aýmaǵynda qalyptasqan. Bul isti Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmeti aıqyndap, aınalysady. Olar qyzmetti birneshe memleketpen baılanysty derekter bazasy arqyly júrgizedi. Iаǵnı shekaradan ótýge quqyǵy joq tulǵalardyń elge kirýin tejep, tyıym salady. Jalpy, mundaı júıe bizde ǵana emes, birqatar kórshiles elde bar tájirıbe.
Jarqynbek AMANTAIULY,
Májilis depýtaty