О́mir aǵashynyń tamyry

«Bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda Elbasy: «Jalpyqazaqstandyq mádenıetti damytýǵa jańasha serpin bergen jón. Mádenı saıa­sattyń uzaq merzimdi tujy­rymdamasyn ázirleý qajet. Onda qazaqstandyqtardyń básekege qabiletti mádenı mentaldigin qalyptastyrýǵa, zamanaýı má­denıet klasterlerin damytýǵa baǵyttalǵan sharalar belgileý kerek» dep naqty tapsyrma bergen bolatyn. Aıta ketý kerek, osydan keıin kóp uzamaı Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen elordada jańa mádenı nysan halyqtyń ıgiligine qyzmet ete bastady. Maqalamyzǵa arqaý bolǵan bul memlekettik mekeme tanymal sýretshi L.Mahat basqaryp otyrǵan «Astana» ulttyq sýret galereıasy» bolyp tabylady. «Astana» ulttyq sýret galereıasy – Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jańa mýzeılik ınfraqurylym. Basym baǵyty zamanǵa saı ınte­raktıvti kommýnıkasııaǵa negizdelgen galereıanyń bolashaq­taǵy jospary orasan zor. Onyń mádenı jáne rýhanı vızýaldy keńistigi keleshekte otandyq jáne sheteldik óner úshin kásibı kórme alańyna aınalmaq. Al halyqaralyq tájirıbe alma­sýdyń nátıjesi ónerli jastardyń shyǵarmashylyǵyna serpin beredi jáne Qazaqstannyń beıneleý ónerin shetelderge tanytady, sondaı-aq, halyqaralyq mýzeı qaýymdastyǵy men álemdik mýzeı bıznesine Qazaqstannyń yqpal­dasýyna jol ashady dep kútilýde. Maqsaty qazaqstandyq galereıa isin álemdik deńgeıge kóterý men halyqaralyq mýzeı keńistigine engizý bolyp tabylatyn mekemeniń alǵa qoıyp otyrǵan mindetteri de óte aýqymdy. Galereıanyń basty mindetteriniń biri Elbasynyń «Nurly Jolyndaǵy» joldarymen úndesedi. «Nurly Jolda» N.Á. Nazarbaev: «...Otandy súıý – ba­balardan mıras bolǵan uly murany qadirleý, ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý, óz úlesińdi qosyp, damytý jáne keıingi urpaqqa amanat etip tabystaý degen sóz» degen bolatyn. Rasynda da «Astana» galereıasynyń basty mindetteriniń biri – babalardan mıras bolǵan uly murany qadirleý, ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtap damytý, búgingi urpaqqa nasıhattaý jáne keıingi urpaqqa amanat etip tapsyrý. «Nurly Jolda»: «2015 jyl – ulttyq tarıhymyzdy ulyqtaý jáne búgingi bıikterimizdi baǵa­laý turǵysynan mereıli belester jyly» ekeni de aıtyldy. Osy turǵydan alǵan­da, gale­reıa qoryndaǵy qundylyq­tar­dyń ulttyq tarıhymyzdy ulyq­taıtyny esh kúmán keltir­meıdi. Sebebi, olar ejelgi zamannan bú­gingi kúnge deıingi Qazaqstan óneriniń tarıhy men mádenıetinen syr sherte otyryp, elimizdegi beıneleý óneriniń damý tarıhyn kórsetedi. Dúnıede máńgi eshnárse joq. Jer betinen jekelegen adamdar túgili, tutas memleketterdiń ózi de jutylyp ketken. Soǵan qaramastan, myńdaǵan jyldar boıy tylsymǵa til bitirgen babalarymyzdyń mu­rasy ǵana máńgilik. Osy máń­gi muralar galereıanyń basty baılyǵy sanalady. Bular – baba­larymyzdyń aqyl-oıy men is-áreketinen týyndaǵan rýhanı jáne materıaldyq qundylyqtar talantty adamdar týdyrǵan týyndylar men qylqalam sheberleri jasaǵan jańalyqtar. Mundaı jańalyqtar galereıa zaldarynda barshylyq. «Atrıým», «Qazaq álemi», «Qazirgi zamanǵy grafıka jáne músin óneri», «Qazirgi zaman óneri», «Keskindeme», «Grafıka jáne mú­sin óneri» dep atalatyn turaqty kórme zaldary búginde elordanyń turǵyndary men qonaqtarynyń kózaıymyna aınalyp ta úlgerdi. Kórme zaldarynda ekspozısııalar tujyrymdamaǵa sáıkes qaǵıdamen ornalastyrylǵan. Onyń bas­ty ıdeıasy ultymyzdyń óner tarıhyna, salt-dástúri men sanasyna negizdelgen. Máselen, «Atrıým» qabyrǵasy halyq arasynda «qyrma sýretter», ǵylymda «petroglıfter» degen atpen belgili jartas betterine salynǵan sýrettermen bezendirilgen. Onda elimizdiń tarıhynda alar orny erekshe Moınaq, Terekti Áýlıe, Saýysqandyq, Oralbaı, Baıanjúrek, Baıqo­ńyr, Aqbaýyr, Shımaıly petro­glıfteriniń fragmentteri sýrettelgen. Galereıa qonaqtary bul jerden ártúrli jınaqtaǵy tolyq kompozısııaly beıneleý óneriniń kóne úlgilerin tamashalaı alady. Beıneleý óneriniń kúretamyry sanalatyn bul petroglıfter aıryqsha derekkóz retinde babalarymyzdyń ómir saltynan, nanym-senimderinen, mıfologııasy men estetıkalyq kózqarastarynan syr aqtarady. Qazirgi Qazaqstan aýmaǵynan tabylǵan jartas sýretteri beıneleý óneriniń paıda bolýy men damýyn anyqtaýǵa múmkindik berdi. Bul jaıynda belgili ǵalym-arheolog Á.Marǵulan qazaq halqynyń ult­tyq óneri saqtar, úısinder men ǵundardan bastaý alatynyn aıtady. Bular kúni búginge deıin saqtalyp, babalarymyzdyń rýhanı áleýetin ulyqtap turǵan ashyq aspan astyndaǵy tabıǵı galereıalar, beıneleý óneriniń biregeı qundylyqtary bolyp tabylady. Atrıýmnyń dál ortasynda «О́mir aǵashy» – Báıterektiń úlgi­si ornalasqan. Kóshpelilerdiń mıfologııasynda ata-baba­larymyzdyń fálsafasynan, tarıhy men mádenıetinen syr aqtaratyn «О́mir aǵashy» týraly ańyz-áńgimeler barshylyq. Ejelden báıterek úsh álemdi baılanystyrýshy dáneker retinde keńinen qoldanylsa, halyq aýzynda adamnyń jany kıeli terekte saqtalady degen uǵym qalyptasqan. Al qazaqtyń mádenı tanymynda «О́mir aǵashy» uǵymy ata-tegimiz ben urpaq jalǵastyǵynan syr shertetin, rýlyq qarym-qatynasty jan-jaqty sıpattaıtyn qazaq shejiresimen balamalanady. Galereıadaǵy «О́mir aǵashy» kompozısııasynyń negizgi ıdeıasy Qazaqstandaǵy sýret óneriniń tarıhı damý kezeńderi men sýretshiler arasyndaǵy urpaq sabaqtastyǵymen astasady. Sol sebepti, «О́mir aǵashynyń» tamyry, dińi men butaqtarynyń maǵynasy tereń. Tarqatyp aıtsaq, «О́mir aǵashynyń» tamyry – qazaq beıneleý óneriniń tamyry sanalatyn klassık-sýretshiler men olardyń ónerin beıneleıdi. Atal­mysh óner týyndylaryn galereıa­nyń «Keskindeme» zalynan tamashalaýǵa bolady. Al aǵashtyń dińi – beıneleý óneriniń kásibı mektepteri men sol mektepterden túlep ushqan sýretshilerdi tanytady. Bul kezeńniń shy­ǵarmalary galereıanyń «Qazirgi zaman óne­ri» zalynda kópshilik nazaryna usynylǵan. Aǵashtyń butaqtary qazaqstandyq jas tolqyn sýret­shilerdiń ónerinen habar beredi. Aıta ketý kerek, «О́mir aǵashy» butaqtarynyń taǵy bir máni – memleketimizdiń kópulttylyǵyn pash etip, Qazaq­standaǵy beıneleý óneriniń qalyp­tasýy men damýyna qosqan ártúrli ult ókilderiniń ózindik úlesin ańǵartady. Munyń astarynda «Tili basqa – tilegi bir, júzi basqa – júregi bir» degen halqymyzdyń danalyǵyna, kóp­ultty qoǵamymyzdyń tatý­lyǵy men turaqtylyǵyna jáne jalpyulttyq ıdeıamyzǵa degen qurmet jatyr. Máselen, Parıjge barǵan adam Lývrdy, Sankt-Peterbýrgke bar­ǵan adam Ermıtajdy, Máskeýge barǵan adam Tretıakov galereıasyn kórýge yntyq. Statıstıkalyq málimetke júginsek, Lývrdy kórýge barǵan adamdar sany 2013 jyly 9 334 435 adamdy qurapty. Bul mádenıet ordalarynda qyzmet kórsetý úlgisi de qazirgi zamannyń talaptaryna saı joǵary deńgeıde. Árıne, bizdiń elimizde bul baǵyt endi ǵana qolǵa alynyp jatyr. «Kóringen taýdyń alystyǵy joq» degen dana halqymyz. 20 jyl­da álemdi moıyndatyp, tu­raqty damýdyń qazaqstandyq modelin jasaǵan Qazaqstan úshin bul máseleniń de kóp uzamaı sheshiletinine senimimiz mol. Ol úshin bizde múmkindik bar. Jasalyp jatqan jumys ta aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Bastysy, ulttyq beıneleý ónerinde ózindik orny bar Á.Qasteev, Á.Ysmaıylov, Q.Qojyqov syndy artyna mol murasy men shákirtterin qaldyrǵan ult maqtanyshtary bar. Osy oraıda galereıa qyzmetiniń halqymyzdyń mádenıetin, salt-dástúrin dáriptep qana qoıýmen shektelmeıtindigin aıta ketý kerek. Iаǵnı, ol memlekettiń tarıhyn zerdeleıtin, tarıhı tulǵalaryn qurmetteıtin, olardyń týyndylaryn nasıhattaý arqyly óskeleń urpaqty kemeldilikke jeteleıtin mekeme bolyp tabylady. Qoryta aıtqanda, ulttyq dástúrimizdi ulyq­taý, tulǵalarymyzdy qurmet­teý, keleshek urpaqty ulttyq rýhta tárbıeleý men elordanyń mártebesin álemniń mádenı astanalarynyń qataryna teńestirý – galereıanyń tańdaǵan joly. Osy joldaǵy onyń sapary sátti, qyzmeti jemisti bolsyn demekpiz! Nazgúl KADRIMBETOVA, «Astana» ulttyq sýret galereıasynyń ǵylymı qyzmetkeri. ASTANA.