Jýyrda aǵylshynsha-qazaqsha onlaın sózdik ashyldy, adresi: www.eng-kaz.kz. Bul tek qana sózdik emes, aýdarmaǵa qajet kómekshi qural. Eńbektiń týý tarıhy men basqa da málimetterdi atalǵan saıttan tabýǵa bolady.
Osy saıtty ashqandaǵy maqsat – qazaqsha – shet tilinshe – qazaqsha sózdikterdi nasıhattaý. Osy rette shyǵarýshylar nazaryna 2013 jyly shyqqan úlken aǵylshynsha-qazaqsha sózdiktiń I tomy shalynyp, qyzyǵýshylyq týǵyzǵan. Sodan keıin sózdik avtorynyń ruqsaty alynyp, osy sózdiktiń onlaın nusqasyn jasaýǵa talpynys jasalypty.
Eskertetinimiz – aldaryńyzdaǵy eńbek josparlanǵan sózdiktiń besten bir bóligi ǵana. Sebebi, onyń kelesi bólimderine avtor endi ǵana kirisýde.
Jobanyń maqsaty – qazaq tildi aqparat keńistigin ushy-qıyry joq muhıtqa uqsaǵan aǵylshyn tilindegi aqparat álemimen tikeleı baılanystyratyn aǵylshyn-qazaq tildik arnasyn túzý.
Bul eńbekke «Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English» aǵylshyn tiliniń túsindirme sózdigi negiz boldy; sózdikke endirilgen sózderdi qoldanýǵa qatysty mysaldardyń, ıdıomalar men frazalyq tirkesterdiń basym kópshiligi joǵaryda atalǵan sózdikten alynypty. Bul jerde sózderdiń qazaq tilindegi ekvıvalentterin taýyp qana qoımaı, qazaq tiliniń tabıǵaty men sóz saptaý dástúrin, sondaı-aq, stılıstıkalyq erekshelikterin saqtaı otyryp aýdarýǵa jete mán berilgen. Aıta ketý kerek, sózdikti qurastyrǵanda qoldanylǵan osyndaı tásil aǵylshyn sózderiniń qazaqsha balamalaryn keńinen qamtyp, olardyń stılıstıkalyq reńkterin de naqtylaı túsýge úlken septigin tıgizgen.
Sózdiktiń qoryn keńeıtý, sondaı-aq, tanystyrma sózderdiń mán-maǵynalaryn anaǵurlym tolyq qamtý maqsatymen «Webster’s Encyclopedic Unabridged Dictionary of the English Language» jáne «Longman Dictionary of Contemporary English» sózdikteri de qoldanyldy.
V.K.Mıýllerdiń «Bolshoı anglo-rýsskıı slovar» sózdigi jáne oryssha-qazaqsha-oryssha sózdikterdiń (Rýssko-kazahskıı slovar. I – II toma pod redaksıeı G.G. Mýsabaeva, N.T. Saýranbaeva (1978-1981); Kazahsko-rýsskıı selskohozıaıstvennyı slovar, Tlemısov H., Ramazanov E., Almaty, Kaınar, 1994; www.sozdik.kz (oryssha-qazaqsha-oryssha ınternet sózdigi); Qazaqsha-oryssha sózdik, rýssko-kazahskıı slovar pod redaksıeı R.G.Syzdykovoı ı K.Sh.Hýsaına, Almaty 2008; Qazaq tiliniń túsindirme sózdigi, jalpy redaksııasyn basqarǵan T.Januzaqov, Almaty (2008) kómegimen jan-janýarlar men ósimdikter, mıneraldar men basqa da ǵylymı nemese qalyptasqan, jalpy moıyndalǵan termınder men túsinikterdiń attary men ataýlarynyń qazaqsha balamalaryn tabýǵa da talpynystar jasaldy.
«English-Urdu, Urdu-English Dictionary» sózdigi qazaq tiline arab, parsy jáne basqa da shyǵys tilderinen engen sózderdiń (mysaly, zırá, badam, dáliz, haq, quqyq, pende, perzent jáne t.b.) tabıǵatyn tanýǵa septigin tıgizdi.
Bul eńbektiń kózdelgen úlken jobanyń besten biri ǵana ekendigine qaramastan, ony aǵylshynsha-qazaqsha sózdikter quraý salasyndaǵy tyń ári iri qadam dep nyq aıtýǵa bolady. Tek ártúrli tildik jáne kóptegen salalyq sózdikterdi qurastyrý, sondaı-aq, olardy keńinen qoldaný arqyly ǵana qazaq tiliniń deńgeıin kóterip, oǵan qazirgi zaman aǵymymen birge jyljýǵa múmkindik týdyrýǵa bolady.
Bul eńbekti jalpy lıngvıstıkalyq sózdik ári aýdarma isine qajet kómekshi qural retinde qarastyrǵan jón. Sózdik ǵylymı turǵyda, kóptegen mysaldar arqyly aǵylshyn tilinen qazaqshaǵa tolyqqandy aýdarmalar jasaý múmkindigin keńeıtedi. Osylaısha bul eńbek qazaqtildi aqparat keńistiginiń qazirgi orys tilinde bar ári ornyqqan aqparat kózderimen qatar, aǵylshyn tilindegi aqparat qaınarlaryna da jol ashýyna septigin tıgizbek.
Úlken sózdikti qurastyrý iri ensıklopedııany qurastyrýmen teń: úlken ǵylymı eńbekti túrli ǵylymı kózder men kóptegen salalyq sózdiktersiz jasaý múmkin emes. Sondyqtan da, oılastyrylǵan jobanyń besten birin tyndyrý úshin on bes jyldaı ýaqyt ketti. Bul – kóptegen sarapshy-fılologtardyń, ǵylymı ınstıtýttardyń jáne de qoǵam ókilderiniń qaýyrt ta qoıan-qoltyq jumysyn qajet etetin úlken eńbek. Sondyqtan da, bul sózdik qazaqstandyq jáne sheteldik lıngvısterdiń, fılologtardyń, sondaı-aq, ǵylymnyń basqa da salalary ókilderiniń nazaryn ózine aýdarady degen oıdamyz. Bul óz kezeginde tyń ǵylymı ıdeıalar men bastamalardyń paıda bolýyna da septigin tıgizeri sózsiz.
Eger, sózdikke qatysty saýaldaryńyz, eskertpelerińiz, usynystaryńyz, tilekterińiz ne qosymshalaryńyz bolsa, myna elektrondy poshtaǵa joldaýǵa múmkindik bar: engkazkz@gmail.com.
Sáýlebek BIRJAN.