Ekologııa enjarlyqty kótermeıdi

Atmosferadaǵy par­nıkti gaz, ıaǵnı jer betinen shyǵatyn jylýdyń bir bóligi aýa qabat­ta­rynda qalady. Bir sózben aıt­qanda, ǵalamdyq jylynýǵa áser etetin faktor. Sonymen bir­ge fabrıka men zaýyttardan shy­ǵatyn zııandy qaldyqtar ozon qabatynyń júıkesin juqartatyn kórinedi. Mundaı zııandy gazdarǵa jer atmosferasyndaǵy kómirtek dıoksıdi, metan jáne sý býy jatady. Aǵylshyn tilinde muny «greenhouse gas» dese, orys tilinde «parnıkovyı gaz» dep atalady. Birinshisi –týra maǵynasynda «jasyl úı», ekinshisi – «jylyjaı» degen maǵyna beredi. Al qazir qazaq tilinde munyń turaqty ataýyn kezdestire qoımadyq.

Atalǵan semınarda «Jasyl damý» AQ basqarýshy dırektory Sáken Qal­qamanov klımattyń jáne aýanyń ózgerýine qatysty biraz jaıt­tyń betin ashty. Má­selen, aýany lastaýshy zattar men par­nıkti gaz qaldyqtarynyń kadastr­laryn ázirleý jáne sı­ner­ge­tıkalyq áseri týraly aıtty. Son­daı-aq jıynda ekolog­ter metan qaldyqtaryn azaıtý­dyń eń tıimdi joldaryn anyqtaý jáne jahandyq metan mindettemesiniń (GMP) maqsaty talqylady. Sa­rap­shylardyń pikirinshe, metan qaldyqtaryn azaıtý Parıj kelisiminiń talaptaryn oryndaýǵa baılanysty.

Ekologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligimen Halyq­aralyq qaıta óńdeý jáne damý banki arasyndaǵy «Qaldyqtardy saýdalaý jáne qaıta óńdeý jónindegi áriptestik» jobasyn iske asyrý kelisi mine 2024 jylǵy 23 sáýirde qol qoıylǵan edi.

«Bul jobanyń negizgi maqsaty – 2060 jylǵa deıin kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý. Sonymen birge qaldyqtardy satý, qaıta óńdeý júıesiniń tıimdiligin arttyrý jáne kómirtegi qaldyq­taryna tólemderdi kóbeıtýge ba­ǵyt­talǵan», deıdi joba maman­dary.

Sóıtip, adamzat ómiriniń eń mańyzdy quraly saf aýanyń sapasyn artyrýǵa arnalǵan jıyn­da aýaǵa taraıtyn zııandy elementterdi meılinshe azaıtý, ese­sine jasyl ekonomıkany damytý máselesi saraptaldy.