Jetisýda bıyl aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa 34,9 mlrd teńge bólingen. Onyń 23,2 mlrd teńgesi sýbsıdııa túrinde berilgen. Byltyr ónim kólemi 1,2% ósimmen 57,8 mlrd teńgege jetti. Osy maýsymda egis aýmaǵy 7 myń gektarǵa ulǵaıyp, 524,8 myń gektardy qurady. Memleket tarapynan qyzylsha óndirisine erekshe kóńil bólinip otyr. Muny oblysqa jumys saparymen kelgen Premer-mınıstrdiń orynbasary Serik Jumanǵarın aıtty.
Vıse-premer óńirdegi agrarly aýdandardy aralap, sharýa qojalyqtarynyń jetekshilerimen dıdarlasty. Resmı delegasııa áýeli Balpyq bı aýlyndaǵy «Táýelsizdik» JShS-na bardy. Seriktestik dırektory Rahım Karımovtiń aıtýynsha, sút baǵytyndaǵy fermanyń jyldyq qýaty 5 500 tonna sút óndirýge qaýqarly. 10 jylǵa jyldyq 2,5%-ben beriletin jeńildetilgen nesıe ferma irgesin keńeıtýge múmkindik jasaǵan.
«Danııadan 136 bas sıyr ákelindi, kúzde taǵy da alyp kelemiz. Sóıtip, mal basyn 850-ge deıin jetkizemiz, soǵan sáıkes sút óndirý kólemi de artady. Qazir bir táýlikte saýylatyn jalpy sút mólsheri 18 tonna, al kúzge qaraı bul kólemdi 20 tonnaǵa deıin arttyrýdy josparlap otyrmyz. Negizinen sútti Taldyqorǵandaǵy «JLC Sút» sút zaýytyna óńdeýge tapsyramyz», dedi ferma jetekshisi.
Oblystyq ákimdiktiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, «Jetisý» ÁKK-men birlesken «400 bas iri qaraǵa arnalǵan taýarly sút fermasyn qurý» jobasy 2018 jyly iske asyrylǵan. Joba quny – 1,3 mlrd teńge. Munda birqatar ınnovasııalyq tehnologııa engizilip, sıyr saýýdyń robottandyrylǵan júıesi qoldanylady. Sondaı-aq jaqyn arada fermaǵa Shvesııadan taǵy eki robottyq júıe jetkizilmekshi. Vıse-premer Eskeldi aýdanyndaǵy «Hılnıchenko ı K» komandıttik seriktestigine qarasty qyzylsha alqabynda boldy. Seriktestik mal jáne ósimdik sharýashylyǵymen aınalysady. Dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar, soıa, qant qyzylshasyn egip, usaq mal men etti baǵyttaǵy jylqy ósirip otyr. Qazir munda etti merınos qoılarynyń sany 7 myńnan, jylqy sany 500-den asty. Sapaly ónim alý úshin aýyspaly egis talaptary qatań saqtalady.
«Osy alqaptan ár gektarynan orta eseppen 830 sentner ónim alamyz dep otyrmyz. Al sharýashylyqtaǵy qant qyzylshasynyń ortasha ónimdiligi gektaryna 700 sentnerdi quraıdy. Qyzylshany bizdiń aımaq ejelden ósirip kele jatqandyqtan, ony qalaı kútip-baptaýdy jaqsy bilemiz, al zamanaýı agrotehnologııa men memlekettik qoldaýdyń arqasynda egis alqaptaryn kóbeıtip qana qoımaı, ónimdilikti arttyrýǵa da basa nazar aýdaramyz», dedi A.Hılnıchenko.
Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Álibek Jaqanbaevtyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa bıyl 34,9 mlrd teńge bólindi, onyń 23,2 mlrd teńgesi – sýbsıdııa. Byltyr aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 1,2% ósimmen 57,8 mlrd teńgege jetti. Bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis kólemi aldyn ala esep boıynsha 7,0 myń gektarǵa ulǵaıyp, 524,8 myń gektardy quraıdy. Egis alqabyn ártaraptandyrý aıasynda dándi daqyldar 15,1 myń gektarǵa, kartop 0,9 myń gektarǵa qysqaryp, basym daqyldardyń egis kólemi jalpy 22,9 myń gektarǵa ulǵaıdy. Bul rette sharýashylyqtar 18,5 myń sebý birligi bolatyn qant qyzylshasy tuqymymen qamtylǵan.
«Qant óndirý salasyn damytý baǵytynda 2026 jylǵa deıin qant qyzylshasynyń egis alqabyn 15 myń gektarǵa nemese 3,6 ese arttyrý josparlanǵan. Osy jyly qyzylshany 12,6 myń gektarǵa septik. О́tken jyly Aqsý, Kósý qant zaýyttarynda 357 myń tonna ónim óńdeldi. Oblystaǵy qant óndirisi 63 myń tonnaǵa jetkizildi, sonyń ishinde Aqsý qant zaýyty – 10 myń, Kóksý qant zaýyty 53 myń tonna qant shyǵardy, sonyń 27 myń tonnasy Kóksý qant zaýytynda qamys quraǵynan óndirildi. Bıyl 550 myń tonna tátti túbir jınap, sonyń nátıjesinde 87 myń tonna qant óndirý kózdelip otyr, onyń ishinde qant qyzylshasynan – 60 myń tonna, qamys quraǵynan 27 myń tonna ónim óndiremiz», dedi Á.Jaqanbaev.
Serik Jumanǵarın aýyl sharýashylyǵynda egistikte qoldanylatyn tyńaıtqysh, gerbısıd, pestısıd, bıologııalyq qospa, túrli tehnıka usynatyn kompanııalar ókilimen tildesti. «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda memleketten qoldaý alyp, jeke isin bastaǵan kásipkerlermen de áńgimelesti. Olar shyǵaryp otyrǵan qasbetterge arnalǵan qurylys materıaldary, suıyq untaq pen kir sabyn, nan, qaq ónimderi qoıylǵan kórmemen tanysty.
«Bizdiń basty mindetimiz – bıýdjetten bólinetin qarajatty fermerlerge jetkizý. Qazir egis alqaptaryn ulǵaıtý úshin ylǵal únemdeıtin tehnologııalardy engizýge kóńil bólip otyrmyz. Sondyqtan qazirgi zamanǵy sýarmaly jabdyqtardy satyp alý shyǵyndarynyń 50%-yn sýbsıdııalaımyz. Elimizde osyndaı jabdyqtar óndirýshi kásiporynnyń biri jýyrda Taldyqorǵanda ashyldy. Jalpy, qyzylsha óndirisine erekshe qoldaý kórsetilip otyr. Qazir qant qyzylshasy eń tabysty daqyl sanalady. Árıne, qıyndyqsyz bolmaıdy. Biraq barynsha qoldaý sharalaryn usynyp kelemiz. Mine, jańa osy sharýashylyqtyń bazasynda zamanaýı ozyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn kórdik. El boıynsha jaǵdaı basqasha, ıaǵnı tehnıkanyń tozý deńgeıi – 85–90%. Sondyqtan jyl saıyn tehnıkany 8–10%-ǵa jańartyp otyrýymyz kerek. Bul – Prezıdent tapsyrmasy. Bul maqsatqa jyl saıyn shamamen 400–500 mlrd teńge qajet. Kelesi jyldan bastap oǵan bólinetin tıisti qarajat kólemin ulǵaıtýdy josparlap otyrmyz», dedi Serik Jumanǵarın.
Sharýalar suraǵyna jaýap bergen vıse-premer qant qyzylshasyn, kartop pen jemis-kókónis daqyldaryn óndirý men jınaýǵa arnalǵan tehnıkany satyp alǵan jaǵdaıda qaı elde óndirilgenine qaramastan 25–50%-ǵa deıin sýbsıdııalaý túrinde qoldaý qarastyrylatynyn atap ótti. Bul rette basqa daqyldar úshin óz elimizde qurastyrylǵan, elde óndiriletin aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń ishinde balamasy joq tehnıka ǵana sýbsıdııalanady. Artyq ónimdi satý problemalaryna keletin bolsaq, qazir eksport kólemin, onyń ishinde Qytaıǵa da eksporttaý kólemin ulǵaıtý máselesi pysyqtalyp jatyr. Ol úshin shekaralas aımaqtarda zamanaýı qoımalar qurylysy bastaldy.
Sapar barysynda vıse-premer «Jetisý» ÁKK jelisi boıynsha iske qosylǵan kókónis qoımasynyń jumysymen tanysty. «Jetisý» ÁKK basqarma tóraǵasy Danııar Aıqynbaevtyń aıtýynsha, kókónis qoımasyn iske qosý jobasy el Prezıdentiniń óńirge jumys sapary barysynda bergen tapsyrmasynyń aıasynda qolǵa alynǵan.
«Jańa kókónis qoımasyn salýǵa 2 mlrd teńge qajet boldy. Sondyqtan bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalaný maqsatynda aldymen monıtorıng júrgizdik, qoryta kele burynnan bar qoımany jańǵyrtqan tıimdi degen sheshimge keldik. Osy maqsatqa 360 mln teńge baǵyttaldy. Japondyq qural-jabdyqtar satyp alyndy. Qoıma ótken jyldyń qazan aıynda paıdalanýǵa berildi. Munda bir ýaqytta 4,5 myń tonna kókónis, jemis-jıdek saqtaýǵa bolady», dedi D.Aıqynbaev.
Premer-mınıstrdiń orynbasary Aqsý, Alakól aýdandaryndaǵy sý sharýashylyǵy nysandaryn aralap, qant jáne mal sharýashylyǵy salalarynyń kásiporyndarymen tanysty. Sapar sońynda Serik Jumanǵarın óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýdaǵy jetistikterine, atqarylyp jatqan jumystarǵa joǵary baǵa berdi.
Jetisý oblysy