Jastardyń shetelge ketýi azaımaı tur

Talaby taýdaı jastarymyz jaqsy bilim alyp, jańa tehnologııalardy meń­gerip, elge oralyp jatsa, quba-qup. О́ki­nishke qaraı, tek bilim qýyp emes, jumys izdep, jalaqysy kóp jumysqa ornalasyp, sol elde qalyp qoıyp jat­qandar da barshylyq. Bilim alýǵa, ǵylym­men aınalysýǵa ketken jastarymyz elge qaıtsa, shetelde alǵan bilimi men tájirıbesin elimizge kep qoldansa, árıne, qýanatyn edik. Degenmen elge oralyp jatqandarǵa jumys tabylmaı, tabylsa da, kóńil kónshiterlik jalaqy tólen­beı, jastarymyzdyń qaıtadan shetelge ketýine týra kelip jatqan jaǵdaılar jıi oryn alyp otyr. Keıingi jyldary tek tabys tabý maqsatynda ketip jatqandar sany da kóbeıgen. Munyń basty sebebi de belgili, ol – jalaqynyń tómendigi. Aılyq tabystan bólek páter máselesi de jastardyń basty máselesine aınalǵan.

Áleýmettanýshy Z.Qosjanovtyń piki­rinshe, jastardyń jappaı shetelge aǵy­lýynyń taǵy bir sebebi – eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń tómendigi. Otba­synyń áleýmettik jaǵdaıyn kóterý maqsatynda shet tilin bilmese de, aýyl sha­rýashylyǵy, qurylys salasynda túrli jumys isteýge ketip jatqandar kóp. О́zimizge jetis­peı jatqan mamandardyń syrt elderge ketip jatqany qynjyltady. Bir ja­ǵynan, eldegi jumyssyzdardyń sanyn kóbeıtkenshe, tabys taýyp, otbasynyń jaǵdaıyn jasaǵany durys sekildi. Biraq, ekinshi jaǵynan, jastardyń boıyndaǵy bilim-biligi men kúsh-jigerin óz eline qyzmet etýge jumsasa eken degen de oı qylań beredi.

2023 jylǵy statıstıkalyq málimet­ke súıensek, elimizden syrtqa kóship ketý­shilerdiń sany 15 myńnan asady. Al Japonııadan syrt elge kóship ketý­ge jylyna 15 adamǵa ǵana ruqsat bere­di eken. Qytaıda da jastardyń shetel­de oqýyna baılanysty shekteýler bar. Halqynyń sany kóp alpaýyt memleket­terdiń ózi jastarynyń basqa elde bilim alýyna, kóshýine baılanysty arnaıy baǵdarlama engizgen. Al bizde jastarǵa álemniń kez kelgen buryshyna baryp, bilim alýǵa múmkindik berilgen. Mine, sondyqtan da bolar, jastardyń basym bóligi óz elinde qalýdan góri shet memleketke ketkendi jón sanap otyr. Bul, árıne, alańdatarlyq jaǵdaı. Sebebi el damýyna úles qosatyn ǵalymdardyń, ınjenerlerdiń, bilikti mamandardyń elden ketýi aldaǵy 10–20 jylda elimizdiń ekonomıkasy men áleýmettik jaǵdaıy bo­ıynsha oń nátıje bermeıtini anyq. Bul máseleni qalaı sheshý kerek degenge keler bolsaq, sarapshylardyń óz oılary bar. Máselen, bilimdi, talantty jastardyń damýyna tolyq jaǵdaı jasaý kerek. Arnaıy shákirtaqy taǵaıyndap, jatatyn jerin qamtamasyz etse, ǵylymmen aınalysýyna múmkindik berip, tańnan keshke deıin kerek emes pánderdi oqýdan bosatsa, ıntellektýaldyq deńgeıin tolyq paıdalanatyndaı jumys kólemi berilse durys bolady.

Jastardyń syrtta bilim alǵysy kele­tininiń bir sebebi – «Bolashaq» ­baǵ­­dar­lamasynyń ıgiligin paıdalaný. Úkimet ­1994 jyldan beri «Bolashaq» baǵ­dar­lamasy arqyly elimizdiń bilim-ǵylym salasyn, tehnologııasy men ekonomıkasyn kóterýge atsalysady degen senimmen jastardyń shetelde oqýyna múmkindik jasap keledi. Otandyq mamandardyń da damyǵan memleketterdiń joǵary oqý oryndaryna baryp tájirıbe almasýy úshin qyrýar qarjy bólip keledi. Biraq osy mamandardyń qandaı tájirıbe jınap kelgeni, elge tıgizip jatqan paı­dasy jaıly kóp aıtyla bermeıdi. Son­daı jastardyń biri Ulybrıtanııada «Bola­shaqpen» oqyp kelgen Merýert Búrkit­baeva shetelde qalýdan góri Qazaqstan­ǵa oralýdy jón sanaǵan. Taǵy bir «Bola­shaq» stıpendıaty Meıram Jandildın de Chehııada usynǵan bank qyzmetinen bas tartyp, elge oralǵan. Mine, osyndaı ­jastarymyz kóp bolsa deısiń.

«О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bolýdy» qulaǵyna bala kezden sińirip ósse, jastarymyzdyń boıynda otan­shyldyq sezim sýymas edi. Sol kezde basqa eldiń «jumaǵy» óz eline jetpeı­tinin uǵar edi. Sonda jastarymyz shetelge dál búgingideı aǵylmaýshy edi. Menińshe, bul másele tereńirek zerttelip, memleket tarapynan arnaıy baǵdarlama jasalýǵa tıis. Zııatkerlerimizdiń, jumys kúshiniń bulaı syrtqa jappaı ketýine tosqaýyl qoıatyn ýaqyt jetti.

Laýra HALEL,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti