Mańyzdy zańdar maquldandy

Sessııa jumysy qorytyndylandy

Máýlen Áshimbaev Pala­tanyń osy sessııadaǵy jumysyn qorytyndylap, senatorlardyń zań shyǵarý qyzmetiniń nátı­jesine nazar aýdardy jáne alda atqarylatyn istiń basym baǵyttaryna toqtalyp ótti.

«Palata Memleket basshy­synyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan reformalardy jáne Qazaqstan halqyna Joldaýynda, Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda, Ult­tyq qu­ryl­taıda júktelgen min­­det­ter­di zańnamalyq tur­ǵy­­dan qam­ta­masyz etý baǵy­tynda nátı­jeli jumys istedi. Jańa ses­sııa­ǵa deıin depýtat­tar óńirler­ge ba­ryp, jurt­shylyqpen kezdesip, jer­gilik­ti turǵyndardy alańdatqan ózekti problemalarǵa nazar aýdarady. Olardy zerdelep, oń sheshilýine yqpal etedi. Bul jumys Palatanyń al­daǵy sessııadaǵy zań shyǵarý qyzmetine negiz bolatyny anyq», dedi M.Áshimbaev.

Sonymen qatar Senat tór­aǵasy sessııa barysynda Palata 4 Úkimet saǵatyn, ko­mı­tetterdiń 50-ge jýyq kósh­peli otyrysyn, 100-den astam dóńgelek ústel men kezdesý ótkizgenin tilge tıek etti. Odan bólek, senatorlar 200-ge jýyq depýtattyq saýal joldap, ózekti máselelerdi sheshý joldaryn usyndy. Atalǵan is-sharalarda qabyldanǵan usynymdar jumysqa alynyp, Úkimetke jáne jaýapty memlekettik organdarǵa joldandy.

«Parlament osy sessııada 100-ge jýyq zań qabyldady. Olar­dyń úshten birine depý­tattyq korpýs bastamashy boldy. Azamattardyń mem­le­ket isterin basqarýǵa qa­tysýyn qamtamasyz etetin «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qabyldandy. Áıelder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge arnalǵan zańnama qatańdatylyp, lýdomanııamen kúres sharalary qolǵa alyndy. Alǵash ret «Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» arnaıy zań qabyldandy. Densaýlyq saqtaý júıesindegi birqatar ózekti máseleni sheshýge, salany odan ári jetildirýge arnalǵan zańdarǵa da mańyzdy túzetýler engizildi. Otandyq buqaralyq aqparat quraldaryn qoldaý maqsatymen «Mass-medıa týraly» zań qabyldandy. Senatorlar Prezıdent tapsyrmasymen qolǵa alynǵan baǵdarlamalar men jobalardy, onyń ishinde «Ulttyq qor – balalarǵa» bastamasyn iske asyrý aıasynda aýqymdy jumys atqardy. Palatanyń qaraýyna kelip túsken zańdar sheshim qabyldar aldynda máslıhat depýtattarymen jáne sarapshylarmen birge talqylanyp, jan-jaqty zerdelenip otyrdy. Osy jáne basqa da qabyldanǵan zańdar el ıgiligine qyzmet etedi dep senemiz», dep, Senat spıkeri depýtattar men barlyq múddeli tarapqa belsendi jumys úshin alǵysyn bildirdi.

Palatanyń sessııadaǵy qory­tyndy otyrysynda senatorlar Nurlan Sultanovty Joǵarǵy sot sýdıasy qyzmeti­nen bosatty. Olar el Prezı­dentiniń usynýyn qaraý nátıjesinde osyndaı sheshim qabyl­dady. Usynylǵan kandı­datýra aldyn ala Konstıtý­sııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetinde talqylandy. Otyrys barysynda Memleket basshysynyń usynýyn Joǵary Sot keńesiniń tóraǵasy Denıs Shıpp oqyp berdi.

Bıznes múddesin qorǵaıtyn zań

Sondaı-aq otyrys kezin­de depýtattar Memleket bas­shysynyń «Adam quqyqtary salasyndaǵy odan ári sharalary týraly» Jarlyǵyn iske asyrý maqsatymen ázir­­lengen «Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» zań­dy, sondaı-aq, oǵan ilespe «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine adam saýdasyna, vandalızm kórinisine jáne bótenniń múlkin búldirýge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine adam saýdasyna, vandalızm kórinisine jáne bótenniń múlkin búldirýge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy qarap, maquldady. Zańdarǵa engizilgen túzetýler adam saýdasyna qarsy is-qımyl­dy kúsheıtýge, osy sala­daǵy qylmystar úshin jaza túrlerin qatańdatýǵa arnalǵan. Sondaı-aq vandalızm jáne bótenniń múlkin búldirgeni úshin qarastyryla­tyn sharalar da kúsheıtiledi. Atap aıtqanda, zań normalary jábirlenýshilerge Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly zańnamasyna sáıkes arnaýly áleýmettik qyzmetter alýǵa jańa quqyq berýdi kózdeıdi. Osyǵan baılanysty «Jábirlenýshilerge ótemaqy qory týraly» zańǵa adam saýdasyna qatysty qylmystar tizbesin keńeıtý jóninde túzetýler engiziledi.

Kún tártibine sáıkes otyrys­ta «Jylý energetıkasy týraly» zań, sondaı-aq oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jylý energetıkasy, elektr ener­getıkasy jáne rettelip kór­setiletin qyzmetter máse­le­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaq­stan Respýb­lıkasynyń Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdar da qara­lyp, maquldandy.

Jańashyldyqtardyń qa­taryn­da jylý energetıkasyna qatysty zańnamany buz­ǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý, búkil salaǵa monıtorıng júrgizý, tarıf belgileý qaǵıdattaryn aıqyndaý jáne energııa tıimdiligin arttyrý sııaqty basymdyqtar bar. Odan bólek, jańartylatyn energııa kózderin ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júıesine engizýdiń ekonomıkalyq jáne tehnıkalyq oryndylyǵy jaǵ­daıyn­da damytýǵa yntalandyrý kózdelip otyr. Zańda ener­gııa­men jabdyqtaýshy uıym­dar bóliginde olardyń fýnk­sııa­laryn óńirlik energııa berýshi uıymdar­ǵa bere otyryp, reforma júrgizý máselesi de nazarǵa alynǵan. Bul rette 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap tutynýshylardy energııamen jabdyqtaý maqsatymen elektr energııasyn satyp alý jónindegi qyzmet túrine lısenzııa engiziletinin atap ótken jón.

Búgin depýtattar bastamashy bolǵan «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekonomıkalyq quqyq buzýshylyqtardyń jekelegen túrlerin qylmystyq sıpattan aryltý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańsyz jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylan­dyrýǵa qarsy is-qımyl týraly zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdar da qaralyp, maquldandy. Bul qujat­tardyń normalary kásip­kerlerdi qyl­mystyq qýda­laý orbıtasyna negizsiz tartý­ǵa qarsy is-qımyl jónin­­degi sharalar keshenin qamtı­dy. Sondaı-aq azamattar men bıznes­tiń múddelerin qorǵaý­dy qamtamasyz etedi.

Sonymen birge senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik baqylaý men sta­tıs­tıka, halyqty qorǵaý júıe­s­in jetildirý, derekterdi bas­qarý, zańdy tulǵalardy tirkeý jáne artyq zańnamalyq regla­ment­teýdi bolǵyzbaý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zańdy da maqulda­dy. Bul zań 5 kodekske jáne 36 zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıdi. Onyń ishinde Áleýmettik kodekske halyqtyń áleýmettik osal sanattarynyń quqyqtary jónindegi ýákil már­tebesin jáne onyń quzyretterin bekitý jóninde túzetýler engizi­ledi. «Balamaly derekter», «derekter ónimi» jáne «ulttyq tirkelimder» uǵymdaryn engizý týraly da jańashyldyqtar bar.

Halyqaralyq kelisimder ratıfıkasııalandy

Senat otyrysynda Memle­ket basshysynyń halyq arasynda oıynǵa táýeldilikke qarsy kúresti kúsheıtý jónin­degi tapsyrmasyn iske asyrý úshin ázirlengen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­ma­lyq aktilerine oıyn bıznesi, lotereıa qyzmeti, den­saýlyq saqtaý, memleket­tik eńbek ınspeksııasy, mem­lekettik baqylaý jáne artyq zańnamalyq reglamentteýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý­lar engizý týraly» zań jáne oǵan ilespe «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań da qaralyp, maquldandy.

Zańǵa engiziletin túzetýler elektrondyq kazıno men ınternet-kazıno qyzmetin uıym­das­tyrǵany úshin qylmys­­tyq jaýapkershilik engizýdi, 21 jasqa deıingi adamdar­ǵa energetıkalyq sýsyndar­dy satýǵa, sondaı-aq, satýshy­nyń tikeleı qatysýynsyz saýda avtomattary, ózge de elek­t­rondyq nemese mehanıka­lyq qurylǵylar arqyly satýǵa tyıym salý, qumar oıyndar­ǵa táýeldi adamdardy medısı­nalyq ońaltý tártibin belgileý jáne olarǵa konsýltasııalyq me­dısınalyq baqylaýdy en­gizý, memlekettik eńbek ıns­pek­sııasyn jergilikti atqarýshy organdardan eńbek jónindegi ýákiletti memlekettik organǵa berý máselelerin qamtıdy.

Budan basqa, Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıka­synyń keıbir zańnamalyq aktilerine kólik jáne elektrmobılderge arnalǵan ınfra­qurylymdy damytý másele­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly», «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine minis jáne minis-jegin jylqy­lardyń otandyq tuqymdaryn saqtaý jáne ósimin molaıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly», «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine erek­she qorǵalatyn tabıǵı aýmaq­tar jáne elektr energetıkasy má­seleleri boıynsha ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý tý­raly» jáne «Salyq jáne bıýd­jet­ke tólenetin basqa da mindet­ti tólemder týraly» kodekske (Salyq kodeksi) ózgerister engizý týraly» zańdardy qarap, maquldady.

Otyrystyń kún tártibinde qaralǵan sońǵy máseleler halyqaralyq kelisimderdi ratı­fıkasııalaýǵa qatysty boldy. Atap aıtqanda, Palata depý­tattary «Qazaqstan Respýb­lıkasy men Sıngapýr Respýb­lıkasy arasyndaǵy kórsetiletin qyzmetter saýdasy jáne ınvestısııalar týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymynyń ara­syndaǵy sıfrlyq ınklıýzııa jáne transformasııa jónindegi Azııa-Tynyq muhıty mınıstrlik konferensııasyn uıymdastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdardy maquldady.

Is-sharada senatorlar depý­tattyq saýaldaryn da joldady. Depýtat Aıgúl Qapbarova elimizdegi týrızm salasyn damytýdy tejeıtin problemalar týraly depýtattyq saýalyn­da aıtyp berdi. Onyń sózinshe, týrıstik salany da­mytýda birizdilik pen sabaq­­tas­tyq joq, qonaqúı ınfra­­qu­rylymynyń damýy artta qal­ǵan, ınternet sapasy men týrıs­tik qyzmetterdi sıfrlandyrý deń­geıi áli de tómen, al memlekettik qoldaý sharalary tıimsiz.

Senator Álibek Náýtıev depý­t­attyq saýalynda memle­ket­tik satyp alýdy ótkizý jáne ká­sip­oryndy sýbsıdııa­laý qaǵıdatyn qaıta qaraý qajettigi týraly máse­le kóterdi. Depýtat­tyń aıtýyn­sha, tabıǵı júndi óń­deýmen aınalysatyn kásiporyn uzaq ýaqyt boıy, onyń ishinde Qorǵanys mınıstrliginiń qajetine ónim shyǵaryp kelgen bolatyn. Alaıda qazir kompanııa tapsyrystyń bolmaýyna baılanysty bankrot bolýdyń aldynda tur.

Senator Nýrııa Nııazova de­pýtattyq saýalynda medısına mamandyǵynda oqıtyn stý­dentterge arnalǵan memle­ket­tik bilim berý granty sany­nyń azdyǵy týraly aıtyp berdi. Depýtattyń aıtýynsha, joǵary oqý oryndary qarjy ornyqtylyǵyn qamta­masyz etý úshin stýdentterdi aqyly negizde qabyldaýǵa májbúr, bul ınfraqurylymdy shamadan tys paıdalanýǵa, oqý sapasynyń tómendeýine jáne oqý qunynyń joǵarylaýyna yqpal etedi.

Sonymen birge senator Murat Qadyrbek depýtattyq saýalynda Úkimetti «Saryaǵash emdeý-ońaltý ortalyǵyn» jekeshelendirýdiń keshendi josparynan shyǵarýǵa yqpal etýge shaqyrdy. О́ıtkeni jer­gilikti halyqtyń basym bóligi qysqartýǵa ushyrap, jumyssyz qalý qaýpi týyndap otyr. Al Sáken Arýbaev memleket tarapynan agroónerkásiptik keshendi qoldaý salasyndaǵy problemalarǵa alańdaýshylyq bildirdi. Depýtat tuqym, tehnıka jáne jemniń baǵasy birneshe esege ósýine baılanysty salanyń qarjylyq qajet­tiligi ótelmeıtinin atap ótti.