Krımınalıst – qylmystyq quramy bar oqıǵa orynyna basqadan buryn jetetin zertteýshi. Osy mamandardyń kásibı áreketi, qyraǵylyǵy – kúrmeýli qylmystyń túıinin tarqatýdyń alǵysharty. Krımınalıstıkanyń qyr-syryn bilmekke qumartýshylar kóp. 2008 jyldan beri quqyq qorǵaý qyzmetinde, 2013 jyldan krımınalıstıkada eńbek etip júrgen Astana qalasy Esil aýdandyq polısııa bólimniń maıory Rınat Muqyshev salanyń san qyryn saralady.
Jumys kúni bastalysymen Astana qalasy Esil aýdandyq polısııa departamentiniń krımınalıstıka bólimshesine túrli dárejedegi qylmysqa kúdikti 33 azamat jetkizildi. Túngi kezekshilikten shyqqan krımınalıst R.Muqyshev áýeli keshegi kúndi qorytyndylady. Endigi maqsat – qylmysty kim, qashan, táýliktiń qaı mezetinde, qalaı jasaǵanyn anyqtaý. Qat-qabat shıelenisken qylmysty ashýdyń erte-keshi joq.
– Jaısyz jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattar oqıǵa týraly quzyrly organǵa qanshalyqty tez habarlasa, onyń syryn ashýǵa sonshalyqty jyldam kómektesedi. Mundaıda ile-shala oqıǵa ornyna baryp, qajetti aýmaqty qyzylala lentamen belgileımiz. Bul qylmyskerdiń aıaq-qol izderi bógdemen aralasyp ketpeýi úshin qajet. Qorshalǵan orynǵa ózimiz de arnaıy aıaqqap, qolǵappen kiremiz. Ár aıǵaqty dál sol sátte sýretke túsirip, tirkeımiz. Qazir tehnologııa damyǵan zamanda kóp jer beınebaqylaý kameralarymen jabdyqtalǵan. Aýlalardaǵy, ǵımaratqa kire beristegi, úı-jaılardaǵy kameralardy jiti tekserý nátıjesinde, kúdikti tez qolǵa túsip jatady. Sondyqtan kúrdeli qylmystyń ózi táýlik ishinde aıqyndalady. Al beınebaqylaý qurylǵysy joq jerlerden aıǵaqtardy tabýǵa tyrysamyz. Sondaı-aq aıaq, qol izi, alaqan ıisi alynady, – deıdi Rınat Serikuly.
Krımınalıster úshin qylmyskerdiń jymysqy áreketin qolǵap, betperde kıip júzege asyrǵany da kedergi emes.
– Ákki qylmyskerler jeke basyn jasyratyn atrıbýttarǵa júginip jatady. Oqıǵa osylaı órbigen jaǵdaıda mamandardyń da zertteý tásilderi ózgeredi. Aıaq kıim izi arqyly adamnyń salmaǵy, boıy qansha ekenin tabany tıgen jerdiń ereksheligine qaraı boljanady. Qylmys ornynan tabylǵan barlyq aıaq kıim izderi saraptamaǵa alynyp, onyń ıeleri kýá retinde tartylady. Máselen, úı tonalsa, ol bir aptadan keıin habarlansa, sol ýaqyt aralyǵynda úıge kelgenderdiń aıaq kıim izi alynyp, salystyrylady. Belgili adamdardyń aıaq kıiminen basqalary kúdiktiniń izi retinde qaralady. Aıaq kıimniń izderi kóp bolýy qorqynysh týdyrmaıdy, onyń ıeleri anyqtalǵan saıyn kúdiktige jeter jol qysqara túsedi. Saýsaq izderi de solaı zertteledi. Oqıǵa ornyndaǵy iz ben kúdiktiniń saýsaq izderiniń sáıkestigin papılon apparaty anyqtap beredi, – dedi krımınalıst.
Mamannyń aıtýynsha, oqıǵa bolǵan úıdiń kórshileri keltirgen dáıekter de kóp rette qylmyskerdi ustaýǵa septesedi. Olardyń sıpattaýymen kúdiktiniń foto-roboty jasalady. Al kúdiktiniń sulbasy beınebaqylaý kamerasyna ilikken jaǵdaıda «Vızır» baǵdarlamasy kúdiktiniń beınesin aıqynyraq etýge qaýqarly.
Kúdikti ustaǵan ár zatta alaqan ıisi qalady. Qolǵa túsken adamnyń ısi oqıǵa ornynan alynǵan ıspen salystyrylady. Onyń 100 paıyzdyq sáıkes kelýin odorologııalyq, ıaǵnı ıisti anyqtaıtyn zerthana tekseredi. Odorologııalyq tásil, joǵalǵan adamdy tabý úshin de kóp qoldanylady. Bul iske ıisshil ıtter de tartylady. Máselen, qylmys jasalǵan orynda kúdiktige tıesili kıim tabylsa, ol kınologııalyq ıtke ıisketedi. Kúdikti alysqa uzap ketpese, úıretilgen ıtterge qylmyskerdi tabý qıynǵa soqpaıdy.
«Qylmys jasalǵan oryndarda qol izderi az bolsa krımınalıst fantazııasyn iske qosý kerek. Kúdiktiniń ornynda bolǵanda ne ister edim dep, synı oıǵa berilemin. Onyń áreketterin qaıtalap kórip, saýsaq izderi qaıda qalýy múmkin ekenin boljap, sol jerden saýsaq izin alamyn. Osyndaı is nátıjesinde birneshe qylmysty ashtyq. Máselen, asúıdegi tartpany bári tutqasynan ustap jaýyp jatpaıdy. Tutqanyń janynan ıtere salatyndar bar. Al dál sol jerden saýsaq izi tabylyp qalady», dedi krımınalıst.
Krımınalıstıka – kúrdeli sala. Qyzyǵýshylyqpen birge tájirıbeni shyńdap otyrý mańyzdy. Bul qyzmette 10 jyldyq tájirıbesi bar Rınat Muqyshev áriptesterine «keńesip pishken ton kelte bolmaıtynyn» tilge tıek etti.
«Krımınalıst bolý úshin joǵary qyzyǵýshylyq kerek. Qyzyqsań, qylmysty ashý, sol baǵytta jumys isteý qıyn emes. Bizdiń jumysta bir oqıǵa kún saıyn qaıtalanbaıdy. Kúnde aldymyzǵa jańa jumbaq túsedi. Qupııany ashýǵa yntyǵyp, qyzyǵyp tursań bári ońaı. Árdaıym áriptestiń pikirin bilý, oqıǵany talqylaý, tarazylaý jumysty jeńildetedi. Al kisi ólimi syndy aýyr qylmysty zertteýge psıhologııalyq turǵyda daıyndalyp baramyz. Aınalanyń bári qan-josa bolsa da salqynqandylyq saqtaımyz. Osy tusta, myna jaıtqa nazar aýdarǵym keledi. Qylmyskerler silekeı, qan, t.b. tamǵan oryndy arnaıy suıyqtyq ne sýmen jýyp tastap, iz qaldyrmaǵansıdy. Alaıda edendegi qan DNQ-sy múlde óshpeıdi. Biz arnaıy untaqtar arqyly qandy eden betine shyǵaramyz. Tájirıbemde kıim-keshekti, aıǵaqty jýyp, belgisiz orynǵa laqtyryp jiberse de sý ótkizetin qubyrdan izdi alyp, sol arqyly qylmysty ashqan sát boldy», dedi Rınat Serikuly.
Asylynda, Qylmystyq kodeksinde krımınalıske isten bas tartýǵa múmkindik berilgen. Alaıda Rınat Serikuly men onyń aınalasyndaǵy mamandar bul jeńildikke júginbeıdi. Olar úshin ár is – adam taǵdyry.