Ádilet mınıstrliginiń resmı ókili Talǵat Ýálıdiń málimdeýinshe, bıyl aýmaqtyq ádilet organdary, quqyq ıeleriniń ótinishteri negizinde elimizde qorǵalatyn taýar belgilerin zańsyz paıdalaný boıynsha jospardan tys 115 tekserý júrgizildi.
Eske salsaq, Memleket basshysynyń Jarlyǵyna sáıkes kásipkerlikti tekserýge moratorıı merzimi aıaqtalǵan edi. Nátıjesinde, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 158-baby boıynsha 110 is qozǵalyp, 86 tulǵa jaýapkershilikke tartylǵan. Aıyppuldardyń jalpy somasy 7 mln teńgeden asyp jyǵylady. Shamamen 102 myń kontrafaktilik ónim zańsyz aınalymnan alynypty.
– 2024 jyldyń 31 mamyry men 1 maýsymy aralyǵynda Almaty qalasynyń Ádilet departamenti kontrafaktilik ónimdermen kúres boıynsha iri operasııany sátti aıaqtady. Tanymal aýa baptaǵysh (kondısıoner) óndirýshisiniń taýar belgisin zańsyz paıdalana otyryp, iri kólemde kontrafaktilik taýardy satpaq bolǵandardyń joly kesildi. «Almacom» taýar belgisi quqyq ıesiniń aryzy boıynsha júrgizilgen tekseris 15 saǵatqa sozyldy. Ádilet departamenti qyzmetkerleriniń úılesken is-qımyldarynyń nátıjesinde 5 mln teńgeden astam somaǵa 91 (turmystyq kondısıonerler) kontrafaktilik ónim zańsyz aınalymnan alyndy. Tárkilengen taýardyń sapasy úlken kúmán týdyrady jáne onyń shyǵý tegi belgisiz. Arnaıy operasııa barysynda zań buzýshylar Ádilet departamentiniń qyzmetkerlerine qoımaǵa kirýge bóget jasaǵan. Olar quqyq buzýshylyq izderin jasyrý maqsatynda kontrafaktilik taýardy belgisiz baǵytqa áketýge tyrysqan. Ádilet departamenti qyzmetkerleriniń jedel áreketteri nátıjesinde zattaı dáleldemeleri bar avtokólik toqtatylyp, izin jasyrýǵa tyrysqan quqyq buzýshylar ustaldy. Qarsylyq kórsetken úsh adamǵa qatysty ÁQBtK-tyń 462-babymen hattama toltyryldy, – deıdi Ádilet mınıstrliginiń resmı ókili.
Elimizde pedofılderge hımııalyq kastrasııa taǵaıyndaıtyn saraptama engiziledi. Halyqaralyq tájirıbeni eskersek, keıingi kezderi seksýaldyq sıpattaǵy qylmystar sany artqan. Osyǵan oraı respýblıka boıynsha zertteýdiń jańa túri iske qosylady.
Qarapaıym tilmen aıtqanda, saraptama tekserilýshiniń jynystyq ne psıhoseksýaldyq damýynda qandaı da bir aýytqýlardyń bar-joǵyn anyqtaıdy. Iаǵnı kúdikke ilingen azamatqa quqyq qorǵaý organdarynyń ótinishimen psıhologııalyq portret túziledi. Bul pedofılderdi der ýaǵynda anyqtaýǵa kómektesedi.
– Mundaı tájirıbe bizdiń kórshi elderde bar. Sondyqtan Astana qalasy Sot saraptamalary ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń 3 sarapshysy Belarýs Respýblıkasynda oqýdan ótti. Naqty qashan engiziletini belgisiz. Ázirge «Sot-seksologııalyq saraptama» túri boıynsha ádisteme ázirlenip jatyr. Saraptama kezinde azamatqa túrli suraqtar qoıylady, qandaı da bir psıhologııalyq aýytqýshylyǵy bar-joǵy, pedofılııaǵa beıimdigi aıqyndalady. Ondaı belgiler anyqtalǵan jaǵdaıda sottyń sheshimimen oǵan hımııalyq kastrasııa jasaý kerek pe degen kórsetkishti de anyqtaıdy. Jalpy, jyl aıaǵyna deıin engizý josparda bar, – deıdi T.Ýálı.
Sondaı-aq «Zaǵıptardyń jáne kórý qabileti buzylǵan nemese baspa aqparatyn qabyldaýǵa ózge de qabiletteri shekteýli adamdardyń jarııalanǵan týyndylarǵa qol jetkizýin jeńildetý týraly Marrakesh shartyn ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy Parlament Májilisiniń qaraýyna engizilgen. Bul olardyń kitaptarǵa, jýrnaldarǵa jáne oqý materıaldaryna qoljetimdiligin arttyrýǵa sep bolady. Ári qoǵamnyń mádenı jáne áleýmettik ómirine ózgelermen teń qol jetkizedi.
Ádilet mınıstrligi ádilet organdary salalaryn sıfrlandyrý maqsatynda «Jyljymaıtyn múlik obektileri boıynsha mámilelerdi onlaın jasaý» múmkindigin iske qosty. Endi turǵyn úıdi halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna jáne notarıýsqa barmaı-aq onlaın rejimde satyp alady ne satady. Mámileniń nátıjesi 8 saǵattan aspaı keledi, al tirkeý nebári 10 mınýtty quraıdy. Mámile úderisi bıometrııalyq aýtentıfıkasııa arqyly satýshy men satyp alýshynyń jeke basyn beıne sáıkestendirýden bastalady.
Byltyr sáýir aıynan bastap, elimizde «Sıfrlyq notarıat» jobasy iske qosylǵan. Ilkimdi joba ıgiligimen senimhattar, keńester men erli-zaıyptylardyń kelisimi sııaqty birqatar notarıattyq qyzmet onlaın formatqa kóshirildi. Demek azamattar bul qyzmetterdi notarıýsqa barmaı-aq beıne qońyraý arqyly onlaın túrde alady. Kúni búginge deıin 74 myńnan astam sıfrlyq senimhat jáne erli-zaıyptylardyń 20 myńǵa jýyq kelisimi rásimdelgen.
– Buǵan qosa endi taýar belgilerine ótinim berýge saraptama júrgizýdiń jedeldetilgen rásimi iske qosyldy. Endi ótinim berilgen kúnnen bastap on jumys kún ishinde aldyn ala saraptamany júrgizýdi jáne úsh aı ishinde tolyq saraptamany jedeldetip júrgizýge múmkindik týyp otyr. Elimizdiń patenttik júıesiniń qurylǵanynan beri barlyǵy jalpy 1 145 seleksııalyq jetistik tirkelgen. Onyń ishinde mal tuqymyna – 168, ósimdikter sortyna – 977. Al keıingi 3 jylda seleksııalyq jetistikterge berilgen patentter sany – 199, sonyń ishinde mal tuqymy – 21, ósimdik sortyna – 178. Alma sorttary boıynsha da jaqsy jetistikter bar. Kúrishtiń de 15-ke jýyq jańa sorttary zerttelip shyǵarylyp keledi. Sondaı-aq sońǵy úsh jylda tirkelgen ónertabys sany 1 954-ti quraıdy. Onyń ishinde bıyl 226 ónertabys tirkeldi. Arasynan shemirshek tinin qalpyna keltirý úshin adamnyń sınovıaldy membranasynyń jasýshalarynan úlgi alý boıynsha otandyq tehnologııasyn atap ótken jón. Bul ónertabys Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵynyń bir top ǵalymdarynyń kóp jylǵy eńbeginiń nátıjesi. Kelesi ónertabys – «Kózi kórmeıtin múgedekterge arnalǵan ýltradybystyq taıaq». Osy jyly tirkeldi, – deıdi Ádilet mınıstrliginiń resmı ókili.
Oǵan qosa patentteýge usynylǵandardyń taǵy biri – «Jyljymaly órt sóndirý qondyrǵysy». Muny shalǵaıdaǵy shahta ýchaskelerin tilsiz jaý jalmaǵan kezde paıdalanýǵa bolady. Aramshópterdi joıýǵa jasandy ıntellektti qoldanýǵa múmkindik bar. Endi arnaıy tirkelgen robot kómegimen ósimdikterdiń túrin ajyratyp, olardyń ornalasýyn anyqtaıdy. Keıin tik jáne kóldeneń pyshaqtardy qoldana otyryp, ósimdikterdi kespeı, tamyrymen qosa barlyq aramshópti joıady.