Pavlodar qalasyndaǵy S.Toraıǵyrov ýnıversıteti teatr akterleriniń ustahanasyna aınalatyn ýaqyt alys emes. Osydan birer jyl buryn jergilikti oqý ornynda akterlik óner mamandyǵy ashylǵan edi. Bıyl alǵashqy úsh túlegin ushyryp, bolashaq akterler memlekettik emtıhanǵa daıyndaǵan Chehovtyń «Shaǵala» spektaklin sahnaǵa sátti alyp shyqty.
Toraıǵyrov ýnıversıtetindegi oryndaýshylyq óner kafedrasynyń negizinde 2021 jyly ashylǵan akterlik mamandyqtyń qazaqsha bóliminde búginde 25 jas bilim alyp jatyr. Bul mamandyqtyń ashylyp, aıaǵyna turyp ketýine J.Aımaýytov atyndaǵy qazaq teatrynyń aǵa býyn akterleri Jumahan Dospaev pen Gúljanat Omarova kóp ter tókti. Erli-zaıypty qos akter teatrdaǵy qyzmetterinen qoldary qalt etip bosaı qalsa, ýnıversıtetke júgiredi. Ala tańnan qara keshke deıin jastarǵa óner nárin sińirip, shar qaıraqqa salyp janyǵandaı jigerlendirip keledi. Jergilikti jastardy akterlikke baýlysaq degen maqsattarynyń alǵashqy jemisin úlken sahnadan kórip, kóńilderi marqaıǵan qos maıtalman eńbekteriniń aqtala bastaǵanyna kózderi jetkendeı.
«Aǵań kezinde sahna sańlaqtary Ydyrys Noǵaıbaev pen Farıda Sháripovanyń, ózim Hadısha Bókeeva men Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń synybyn bitirdik. Osy eki myqty mekteptiń ókilderi birlesip, Kereký jerinde akterlik mamandyqtyń negizin qalaýǵa talpynyp jatqan jaıymyz bar. Búginde munda ózimizdiń oblystyń Baıanaýyl, Aqsý, Ýspen, Aqtoǵaı aýdandarynan jáne Astana qalasy men Mońǵolııadan jastar kelip bilim alyp jatyr. О́ńirimizdegi qazaq óneriniń qara shańyraǵy – J.Aımaýytov atyndaǵy Qazaq mýzyka-drama teatrynda talantty ári daryndy akterler kóp. Olardyń basym bóligi – Almaty men Astana qalalaryndaǵy belgili oqý oryndaryn bitirip kelgender. О́kinishke qaraı, jas akterler eki-úsh jyl eńbek etip, tájirıbe jıǵan soń, respýblıka ortalyqtaryna, týǵan óńirlerine tartyp turady. Sebebi olardy munda turaqty baspanamen qamtý qıyn, jataqhanada turady, eńbekaqylary da máz emes. Osynyń kesirinen jastar turaqtamaıdy. Teatrda únemi akterler tolqyny aýysyp jatatyny sodan. Bul kemshilikti aǵań ekeýimiz burynnan aıta-aıta kelip, aqyry ýnıversıtet basshylyǵymen kelise otyryp, osy bir mamandyqty ashqan edik. Oqý ornynyń basshylyǵy, oryndaýshylyq óner kafedrasynyń meńgerýshisi Mıhaıl Popondopýlo, ózge de óner azamattary únemi qoldaýmen keledi», deıdi Gúljanat Omarova.
Jumahan aǵanyń aıtýynsha, stýdentter munda 4 jyl oqyp, bakalavr mamandyǵyn alyp shyǵady. О́kinishtisi, búginde akterlik óner mamandyǵynyń tolyq júıesi qurylyp bolmaǵan. Eń áýeli baza joq, praktıkalyq sahna da joq. Ekinshiden, dekorasııa jasap, kostıým tigetin arnaıy seh ta joq. Stýdentter sahna qudiretin sezinýi úshin bazalyq turǵydaǵy mundaı materıaldyq qajettilikter asa mańyzdy.
«Aldyńǵy jyly akterlik mamandyq boıynsha respýblıkada 33 grant bólinse, sonyń 3 grantyn bizdiń stýdentterimiz utyp aldy. Al úshinshi kýrsqa kóshken jastardyń tórteýi grantpen bilim alyp jatyr. Akterlik sheberlik, sahna tili, sahnadaǵy qozǵalys, sahnalyq jekpe-jek, t.b. akterge eń qajet sabaqtardy ózimiz úıretemiz. Áriptesimiz Dáýren Ádil akter psıhologııasynan dáris oqıdy. Munyń syrtynda bı ónerine, plastıkalyq qozǵalysqa baýlıtyn ustazdary bar. Arnaıy sabaqtarǵa ýaqyt az bólinetinine baılanysty stýdentterdiń sabaǵy aıaqtalǵan soń, tústen keıin jospardan tys kelip, qosymsha úıretemiz. Poezııa tiline úıretý, tildiń múkistigin joıý, túrli akterlik jattyǵýlar jasatý, taǵysyn taǵy tolyp jatqan isterdi kúndelikti yjdaǵattylyqpen júrgizemiz. Bir balamyz «ń» árpin aıta almaı kelip edi, kóz uzamaı túzetip aldyq», dep qosty Jumahan Rysqululy.
Jýyqta akterlik mamandyqty támamdaǵan úsh túlek – Aqmarjan Abraeva, Zaýra Kenjebaeva, Saılaý Tólepbergen J.Aımaýytov atyndaǵy oblystyq mýzyka-drama teatrynyń kishi zalynda Chehovtyń «Shaǵala» spektaklin ózge kýrstyń stýdentterimen, ustazdarymen birge sahnalap, memlekettik emtıhannan súrinbeı ótti. Keıipkerler sezimderiniń shıelenisken kórinisterin beıneleıtin tórt perdeli tragıkomedııa sonaý 90-jyldardyń sońynda kerekýlik teatrdyń negizgi sahnasynda qoıylǵan eken. Klassıkalyq shyǵarmany araǵa 26 jyl salyp bolashaq akterler sahnaǵa qaıta shyǵaryp, teatr maıtalmandarynyń úlken baǵasyn aldy. Ýnıversıtet ujymy kostıým, bezendirý, rekvızıt pen grımdeý kóp qarajatty talap etetindikten, teatr basshylyǵyna ótinish bildirgen eken. Teatr basshysy Arman Temirbek qoldan kelgen bar kómegin jasap, emtıhannyń óz deńgeıinde ótýine sebepshi bolypty.
«Shaǵaladaǵy» Arkadınanyń rólin oınaǵan Zaýra Kenjebaeva dıplomdyq jumysqa bir jyldaı daıyndalǵandaryn jetkizdi. Zaýranyń armany – úlken sahnaǵa shyǵyp, aktrısa bolý. Alǵashqy alǵan joǵary bilimi aǵylshyn tiliniń mamany bolǵanymen, balalyq shaqtaǵy armany aqyry ony akterlik mamandyqqa jetelep ákelgen. «Bala kezimde aýdan ortalyǵyna teatr kelse, anamnan bılet satyp alýǵa aqsha surap, kórýge baratynmyn. Sahnadaǵy akterlerdiń qımyl-qozǵalysyn kirpik qaqpaı baqylap, men de sondaı bolsam degen arman-qııalym sharyqtap ketetin. Mektep bitirgen soń, úlken qalalardyń birine baryp, óner salasyna qujat tapsyrǵym kelgenimen ata-anam ruqsat bermedi. Endi, mine, araǵa jyldar salyp ózimizdiń oblys ortalyǵynda ashylǵan akterlik mamandyqty támamdap otyrmyn. О́zimdi baqytty sezinemin. Qazirgi ýaqytta Aımaýytov teatryna jumysqa turýǵa úmitker retinde qujattarymdy tapsyryp qoıdym», dep óziniń josparymen bólisti jas maman.
«Jas sanany sahnaǵa baýlýda qandaı ádis-tásilderge júginesizder?» degen saýalǵa Jumahan aǵa: «Akterlik óner – týma talanttardyń isi. Al ony ári qaraı jetildirý talantty kóre bilgen ustazdyń mindeti bolmaq. Jastardy úlken sahnaǵa baýlýda klassıkalyq shyǵarmalardyń mańyzy zor. Sebebi akter adam jan-jaqty, syrt elderdiń mádenıeti men salt-sanasynan, turmysy men dástúrinen habardar, poezııasyn, sóz ónerin biletin jan bolýy kerek. О́zge halyqtyń mentalıtetin, minez-qulqyn, sóıleý mánerin meńgermeı turyp, klassıkalyq dúnıelerdi sahnaǵa alyp shyǵý múmkin emes. Osy sebepti biz qazirgi ýaqytta jastarǵa shyǵarmalardy kóbirek oqytýǵa tyrysyp júrmiz. Jalpy, akterdiń kórý, estý, ıis sezý qabiletteriniń ózi jurttan erekshe bolýy kerek. Mýzyka ónerin jaqsy bilip, álem elderiniń tarıhynan maǵlumaty bolýyn da eskeremiz. Osy qasıetterdi táýlik boıy boılaryna sińire berse, ondaı adamnan sheber akter shyǵady», dep jaýap berdi.
Buǵan deıin akterlik óner mamandyǵynyń stýdentteri M.Shahanovtyń «Tanagózin», M.Maqataevtyń «Aqqýlar uıyqtaǵanda» qoıylymdaryn kórsetken. Endigi rette bul qorjynǵa A.Chehovtyń «Shaǵalasy» qosyldy. Bolashaqta akterlik óner bóliminiń repertýary tamasha týyndylarmen tolyǵyp, mazmundy bola túsedi degen senim zor.
J.Aımaýytov atyndaǵy oblystyq qazaq mýzyka-drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, rejısser Ádilet Aqanovtyń pikirinshe, jergilikti joǵary oqý ornynda mundaı mamandyqtyń ashylýy ábden quptarlyq.
«Túlekter tapsyrǵan «Shaǵala» qoıylymynda qazylyq etip, ónerlerine baǵa berdik. Sonyń ishinde Zaýra degen bolashaq mamannyń akterlik qyryn erekshe atap ótýge bolady. Keleshekte bul qyzdy ózimizdiń akterlik quramnan kórip qalamyz degen oıdamyn. Al jalpy akterlik bólimniń jumysy jolǵa qoıylǵanyn baıqadyq. Jumahan aǵa men Gúljanat apamyz óz isiniń mamandary, olardyń shákirt baýlýdaǵy qadamy quptarlyq. Deı turǵanmen, jyl saıyn shákirt jınaý qıynǵa túsedi ári oqý ornyn bitirgen jastarǵa jumys ornyn tabý mashaqat bolady dep oılaımyn. Sondyqtan bólimge ár tórt jylda bir ret talapkerlerdi qabyldasa durys bolar. Bul ári kadrlardy sapaly daıarlaýǵa da múmkindik beredi. Aýyldarda qanshama jas talanttyń bary anyq. Solar biletindeı etip, aýdan-qalalarda jarnamasyn jasasa da durys bolar edi», degen usynysyn jetkizdi Á.Aqanov.Teatr maıtalmandarynyń aıtýynsha, akterdiń jumys quraly – ózi, ásem júrisi, shıraq qımyly, myń túrli mımıkasy, áýezdi úni, daýysy jáne ózine tán harızmasy. Akter adam qashanda ózin toqtaýsyz damytyp, qımyl eptiligin, daýys múmkindigin únemi jetildirýmen qatar, ishteı túrlenýge tyrysady. Osynyń barlyǵyn bir arnada ıgerip toǵystyra bilse, óz ornyn kez kelgen ortada aıshyqtaıtyny aıqyn.
Osylaısha, Kereký jerinde qazaq teatr óneriniń jas akterlerin daıarlaıtyn jańa bir ustahana paıda bolyp kele jatyr. Keleshek jas daryndar Jumahan Dospaev, Gúljanat Omarova mektepteriniń ókilderimiz dep maqtanyshpen aıtyp júrer bolsa, bar ynta-jigerin bul iske arnap kele jatqan qos sahna maıtalmanynyń eńbeginiń aqtalǵany bolar edi.
Pavlodar oblysy