Sońǵy ýaqytta stomatologııalyq em-sharany MÁMS paketine qosý týraly usynys-pikir jıilegenimen, quny qymbat qyzmettiń shyǵyny salaǵa, memleketke jeńil tımeıtindeı kórinedi. Qazir tis emhanasyna balasyn jetektegen ata-analardyń keıde shydamy taýsylyp, amalsyz aqyly qyzmetke júginetinin eskersek, saqtandyrý qoryna jarnasyn aýdaryp otyrǵan el azamattaryn túgel tegin emdeý is júzinde múmkin emes tárizdi.
Biz stomatologııalyq qyzmettiń jaı-kúıi týraly maqalany tis emhanalarynyń jumysyn kim, qalaı baqylaıdy degen suraqtan bastaǵandy jón kórdik. «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodekske sáıkes, medısınalyq qyzmettiń bul túri lısenzııa arqyly úılesedi. Ol úshin sýbekt medısınalyq qyzmetke qoıylatyn biliktilik talaptaryna tolyq sáıkes kelýge tıis. Áýeli sanıtarlyq qaǵıdalarǵa saı ǵımarattyń bolýy shart. Sosyn mamandardan tıisti mamandyq boıynsha sertıfıkat talap etiledi. Osydan soń stomatologııalyq kómek kórsetý standartyna saı keletin medısınalyq buıymdar, quraldar, aspaptar, jıhaz syndy taǵysyn-taǵy jabdyqtar qajet. Tis emhanasyn ashýdy oılaǵan azamat kerek-jaraǵyn túgendegen soń qujattaryn «Elektrondyq úkimettiń» veb-portalyna júkteıdi. Keıin qorytyndyny Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń aýmaqtyq departamenti shyǵarady. Tıisinshe, tis emhanasy talaptarǵa saı kelmese, lısenzııa buıyrmaıdy.
Birneshe kún buryn biz taqyryp aıasynda Densaýlyq saqtaý mınıstrligine saýal joldap, Medısınalyq kómekti uıymdastyrý departamentinen resmı jaýap alǵan edik. Soǵan úńilip, tis emhanalarynyń Densaýlyq saqtaý mınıstriniń buıryǵymen bekitilgen stomatologııalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý standartyna saı jumys isteıtinin bildik. Búginde elde bas-aıaǵy 5 934 stomatologııalyq klınıka tirkelipti. Onyń ishinde 3 897 klınıka jekemenshik bolsa, vedomstvolyq jáne memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdarynda 2 037 stomatologııa kabıneti bar eken. Kásipkerlik Kodeksine sáıkes tis emhanalaryn turǵyndardyń aryz-shaǵymynsyz jylyna eki márte profılaktıkalyq baqylaýǵa bolady eken. Sondaı-aq turǵyndardyń talap-aryzyna qaraı jospardan tys tekserýge de múmkindik bar. Qysqasy, turǵyndarǵa sapaly qyzmet kórsetetin emhanalarǵa eshkim orynsyz shúılikpeıdi.
18 jasqa deıingi balalar men júkti áıelderge stomatologııalyq kómek josparly jáne shuǵyl túrde kórsetiledi. Munda qarapaıym jáne kúrdeli turaqty tisti analgetıkpen julyp tastaý, tereń tisjegin emdeý, plombalaý, turaqty tistiń eki tamyryn plombalaýmen pýlpıtti emdeý syndy em-sharalar qarastyrylǵan. Sol sekildi 18 jasqa deıingi balalarǵa, júkti áıelderge, 1, 2, 3-toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa, «Altyn», «Kúmis» alqaly kópbalaly analarǵa, ataýly áleýmettik kómek alatyndarǵa, zeınetkerlerge, ınfeksııalyq, ózgelerge qaýip tóndiretin aýrýǵa shaldyqqan naýqastarǵa, múgedektigi bar balaǵa kútim jasaıtyn jumyssyzdarǵa, birinshi toptaǵy múgedektigi bar balaǵa kútim jasaıtyn turǵyndarǵa shuǵyl kómek kórsetiledi. Olarǵa tisti analgetıkpen julyp tastaý, hımııalyq plombalaý, abssess aýtopsııasy syndy em-sharalar tegin. Sondaı-aq týa bitken jaq-bet patologııasy bar balalarǵa ortodontıkalyq kómek qarastyrylǵan. Osy rette «Stomatologııalyq qyzmetti MÁMS paketine qosýǵa is júzinde múmkindik bar ma?» degen suraqqa mınıstrliktiń Medısınalyq kómekti uıymdastyrý departamenti usynǵan jaýapty keltireıik.
«MÁMS júıesi arqyly stomatologııalyq qyzmetter ádettegiden qoljetimdi boldy. Nátıjesinde, stomatologııalyq kómek alatyn turǵyndardyń sany da edáýir ósti. Stomatologııalyq qyzmet alatyndardyń tizimin keńeıtý jáne tolyqtyrý MÁMS júıesine qosymsha qarjy júktemesin týdyrady. Sondaı-aq DDU málimetine sáıkes aýyz qýysyndaǵy aýrýlardyń týyndaýy azamattardyń aýyz qýysyna jasalǵan profılaktıkalyq sharalarǵa baılanysty. Sondyqtan qazirgi tańda MÁMS júıesinde stomatologııalyq qyzmet alýshylar tizimin keńeıtý máselesi qaralmaıdy», delingen resmı jaýapta.
Demek tegin stomatologııalyq qyzmetke MÁMS júıesi arqyly ekiniń biri júgine almaıdy. MÁMS júıesi engizilgeli qorǵa aqsha aýdaryp otyrǵan pasıentter medısınalyq kómektiń sapasyna qatysty syn-pikirlerdi ashyq aıtyp jatyr. Aıma-aı aýdaryp otyrǵan qarjynyń retin qordan surap, talap ete bastady. Esesine qordan qarjy alyp otyrǵan uıymdar medısınalyq kómektiń sapasyna kóbirek kóńil bóle bastady. Turǵyndar densaýlyq saqtaý salasyndaǵy máselelerdiń barlyǵyn derlik MÁMS-ke telip jatqan soń, qor da qarap qalmaı, medısınalyq uıymdardyń kemshiligin anyqtap, rettegeni durys-aq. Tis emhanalarynyń jumysyn Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń mamandary da monıtorıngileıdi. Muny bizge Astanadaǵy «Dental city» tis emhanasynyń bas dárigeri Janar Abýova aıtyp berdi. Emhana meńgerýshisi qor basshylyǵynyń osy qadamynan paıda bolmasa, zııan shekpeıtinin aıtady.
– Byltyr naýryzda klınıkaǵa Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń mamandary keldi. Bizdiń jumysty bilikti mamandardan qurylǵan top baqylap, qujattardyń barlyǵyn tekserdi. Dárigerlerdiń biliktiligine nazar aýdardy. Pasıentterdi kim, qalaı jáne qaı jerde qabyldaıtynyn kózben kórdi. Medısınalyq kómektiń sapasyna zeıin qoıdy. Munyń sebebi belgili, qazir densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kemshilikterdiń barlyǵy derlik saqtandyrý qoryna kelip tıedi. Turǵyndar jarnasyn tólep otyrǵan soń, sapaly qyzmet alǵysy keledi. Qyzyǵy, sapany emhanadan emes, qordan talap etedi. Tis emhanalaryn osylaı baqylap turǵannan biz utylmaımyz. Qazir keıbir tis emhanalarynda dantıster kúrdeli em-sharalardy shimirikpeı júrgizedi dep estımiz. О́z basym mundaıǵa jol bermeý kerek dep sanaımyn. О́zimiz MÁMS-pen udaıy baılanystamyz. Bir jaǵy ózim – Astana qalasy boıynsha shtattan tys balalar stomatologimin. Osy salada júrgen soń qoldan kelgenshe salanyń damýyna úles qosyp, qoǵamdyq jumystarmen aınalysýdan qashpaımyz, – deıdi tis emhanasynyń meńgerýshisi.
Tis emhanalarynyń kóbin qazir qor qarjylandyrady, monıtorıngileıdi degenmen, mınıstrlik, densaýlyq saqtaý basqarmalary jekemenshik uıymdy orynsyz teksere bermeıdi eken. Oraıy kelgende Janar Abýovadan tis emhanalaryndaǵy kezek, sapamen qosa qarjylyq máseleler týrasynda surap-bilýdi jón kórdik.
– Qazir elde 18 jasqa deıingi balalarǵa, júkti áıelderge, sosyn taǵysyn taǵy birdi-ekili sanattaǵy azamattarǵa tegin em-sharalar qarastyrylǵan ǵoı. Tegin emge suranys kóp. Sebebi statıstıkaǵa úńilsek, stomatologııalyq em-sharaǵa júginetinderdiń shamamen 90 paıyzy – balalar. Suranys kóp bolǵan soń, biz olardy kezekke qoıýǵa májbúrmiz. Iá, kezekti aptalap kútetinder bar. Olar «Eger aqyly qyzmetke júginsek, birden emder edińder» degen sıpatta jıi ýáj aıtady. Bul bylaı, basqa tis emhanalaryn bilmedik, biraq biz dárigerlerge keste bekitemiz. Kúndelikti pálenshe pasıentti tegin, túgenshesin aqyly emdeý kerek deımiz. Árıne, tegin emge júginetin pasıent kóp bolsa, aqyly emge baratyndar az. Sondyqtan aqyly qyzmette uzyn-sonar kezek bola bermeıdi. Biraq biz tegin emdegi pasıentterdiń kóptigine qaramastan betin qaıtarmaýǵa tyrysamyz. Shuǵyl kómek kórsetý qajet bolsa, mindetti túrde dárigerler ýaqyt tabady. О́ıtkeni syrqat ertesine asqynyp ketýi ábden múmkin ǵoı. Al mundaı keleńsizdikke múlde jol berýge bolmaıdy. Taǵy bir jaıǵa toqtalsam, qazir tis emhanalary anestetıkterdi qarjylandyrý isine alańdap otyr. Bul másele – tis emhanalaryn shyǵynǵa alyp kelýi múmkin. Qor basshylyǵy jýyqta keleńsizdikti retteıtinin alǵa tartyp otyr, – dedi J.Abýova.
Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory qurylǵan shaqtan qarajatty aýmaqtyq emhanalarǵa aýdaryp kelse, byltyrdan bastap tis emhanalaryn tikeleı qarjylandyrýǵa kirisken. Osyǵan qaramastan sońy aptaǵa sozylatyn kezek áli kúnge azaımaı tur. Shaǵymdanatyn azamattar kóp. Bir qaraǵanda, bul da – retteýge bolatyn sharýa. Tis emhanalary qordyń qarjylandyrýymen jumys istegen soń, máseleniń kóbi qarjylandyrýǵa, jumysty baqylaýǵa kelip tireledi. Naq qazirgi jaǵdaı bylaı, tis emhanalarynda dáriger kúndelikti jospar boıynsha 5 balany emdeıtin bolsa, sonymen kóńili kúpti bolyp, shektelýge májbúr. Tis dárigeri jospardy asyryp oryndasa, emhanaǵa shyǵyn. Eger qarjylandyrý máselesinde osy tártipti alyp tastar bolsa, aptaǵa jalǵasatyn kezek birneshe kúnge azaıýy múmkin. Tis emhanasyna kelimdi-ketimdi emdelýshiniń ishinen Gúljan Sydyǵalıeva esimdi qala turǵynymen tildesýdiń sáti túsip, pikirin túrtip alǵan edik.
«Tis emhanasyna ul-qyzymyzdy alyp keldik. О́zim – kópbalaly anamyn. Emhanaǵa jazylýdyń esh qıyndyǵy joq. О́zimiz mekenjaı boıynsha №1 qalalyq emhanaǵa tirkelgenbiz. Áýeli sondaǵy terapevtke bardyq. Ol birden qalada MÁMS arqyly qarjylandyrylatyn tis emhanalarynyń mekenjaıyn usyndy. Búgingi emhanaǵa burynnan qatynap júrgen soń, jumysyn jaqsy bilemiz. Munda kelip, tirkeý bólimine qaıyrylǵanda, olar bos kúndi usynyp, belgiledi. Sosyn allergııaǵa qarsy ekpe salý keregin eskertti. Munda qyzmettiń bul túri aqyly bolǵan soń, ózimizdiń emhanadan tegin ótip, anyqtama aldyq. Endi araǵa apta salyp kelip otyrmyz», dedi qala turǵyny.
Sonymen stomatologııalyq kómek alý úshin pasıent Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń derekqoryndaǵy stomatologııalyq uıymdardyń qaı-qaısysyna da eń jaqyn aradaǵy ýaqytqa aldyn ala jazylyp, júgine alady. Al aqyly qyzmetke kim, qashan júginse de óz erki. Aqyly qyzmettiń qunyn jeke kásipkerlik sýbektileri derbes belgileýge quqyly ekenin eskersek, bir tis emhanasyndaǵy em-sharanyń quny ekinshi emhanadaǵydan áldeqaıda qymbat bolýy yqtımal. Muny da bile júrgeısiz, oqyrman.