Ertis ózenindegi keme qatynasyn damytýdyń úlken áleýeti bar ekenin erinbegen adam aıta alady. Otandyq ózen flottarynda tasylatyn júktiń 90 paıyzy Ertis basseınine tıesili ekeni taǵy ras. Kólik mınıstrligi 2027 jyly ózen arqyly tasymaldanatyn júk kólemin úsh ese ulǵaıtpaqpyz deıdi. Osynshama ıgi pikir men josparǵa qaramastan, keme qatynasynyń tamyryna qan júgirtý ońaıǵa soqpaıtyn sııaqty. Eń áýeli jergilikti flot 100 paıyzǵa tozyp turǵanyn aıtsaq ta jetkilikti.
Reseımen eki arada úlken áleýet bar
Elordada ótken Shanhaı yntymaqtastyq uıymy kezekti sammıtinde elder arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq máseleleri keńinen talqylandy. Bul qatarda elimiz logıstıka júıesin damytý, jańa porttar salý týraly usynysyn bildirdi. Memleket basshysy tıimdi dálizder men senimdi tasymal tizbekterin qurý arqyly kólik baılanystaryn nyǵaıtýdy yntymaqtastyqtyń kelesi baǵyty retinde atady. Osy rette transeýrazııalyq dálizdi odan ári birlese damytýǵa Ertis – Baıan óńiri de aıtarlyqtaı úlesin qosady degen senim zor.
Elimizdegi eń uzyn ózen – Ertis boıymen keme qatynasyn damytý tóńireginde búginde az aıtylyp júrgen joq. Alaıda bul baǵytta atqarylyp jatqan ister tym mardymsyz. Memlekettik tehnıkalyq flottyń, jaǵalaýdaǵy kólik ınfraqurylymy men shlıýzderdiń tozýy ózendegi kemelerdi ótkizý qabiletin barynsha tómendetip jibergen. Ishki kólik salasyndaǵy bul túıtkildi tarqatý búginde mamandardyń bas aýrýyna aınalyp otyr. Osydan birer jyl buryn Qazaqstan men Reseıdiń óńiraralyq yntymaqtastyǵynyń kezekti forýmynda Omby oblysynyń gýbernatory Ertiste keme qatynasyn damytýdy usynǵany esimizde. Transshekaralyq ózen arqyly eki el arasyndaǵy júk tasymaly qazirgi kúni nebári 150-200 myń tonnadan (Pavlodar oblysy boıynsha) aspaıdy. Máseleni retteý úshin eki el basshysy Ertis ózenindegi birqatar máseleni retteý boıynsha sheshim qabyldaýy kerek. Iаǵnı gıdrotehnıkalyq qurylystardy salý, ózenniń túbin tereńdetý, ınfraqurylymdy damytýdyń birlesken jobalary qabyldansa qup. Alaıda bul usynystar sóz júzinde qalyp jatyr.
Pavlodar porty paıdaǵa aspady
Kólik mınıstrligi 2027 jyly ózen arqyly tasymaldanatyn júk kólemin úsh ese ulǵaıtqysy keledi. Byltyr ózen navıgasııasynda 1,6 mln tonna júk ózender ústimen tasymaldansa, onyń 90 paıyzdan astamy Ertis sý basseınine tıesili bolǵan.
Májilis depýtaty Magerram Magerramovtyń aıtýynsha, byltyr Memleket basshysy Joldaýda sý joldaryn damytýǵa tapsyrma bergen. Jaýapty mınıstrlik kóp uzamaı ózen flotyn órkendetýge 64 mlrd teńge bólý týraly sheshim qabyldady. Biraq sodan beri jyl ótkenimen, el boıynsha oń nátıje baıqalmaı tur. О́zen jaǵalaýlary, kólik ınfraqurylymy, shlıýzder boıynsha jańarý is-sharalary qolǵa alynýy kerek edi. О́kinishke qaraı, Pavlodar oblysynan bul baǵytta sapaly jumys kórinbeıdi.
«Mamandardyń sózine súıensek, ózen ústimen júk tasý avtokólik tasymalyna qaraǵanda áldeqaıda arzan. Sonaý keńes zamanynda Ertis ózenindegi tasymal áleýetin keńinen damytýǵa mán berildi. О́tken ǵasyrdyń 70–80-jyldary jylyna 9 mln tonnaǵa deıin júk jetkizilgen. Pavlodar men Omby arasynda úlken parom-barjalar sırek te bolsa júk tasyp júrgeni baıqalady. Úkimet músheleri bul jaıly az biletin bolar dep oılaımyn. О́ńirlik bılik buǵan múddeli bolsa, ózen arqyly Reseımen turaqty alys-beristi jolǵa qoıýǵa bolar edi», deıdi ol.
Aıtsa aıtqandaı, keńes zamanynda Pavlodar ózen portynyń aıdarynan jel esip, munda júk aǵynyn aıtpaǵannyń ózinde, jolaýshylar tasymaly aıryqsha órkendedi. Oblys ortalyǵynyń jurtshylyǵy Aqsý qalasyna, Maı, Aqqýly aýdandaryna, ózenniń tómengi salasyndaǵy eldi mekenderge «Raketa» syndy joǵary jyldamdyqqa ıe qanatty jolaýshylar kemesimen kúndelikti qatynaıtyn. Toqyraý jyldary sý joly ekonomıkalyq turǵydan qatty zardap shegip, mundaǵy kemelerdiń jańalary Reseıge ótkizilse, eskileri temirge tapsyryldy. Osylaısha, Pavlodardaǵy ózen vokzalynda serýenge arnalǵan birneshe jolaýshy kemesi ǵana qaldy. Áýselesin áreń súıretken ózen porty jergilikti qurylys materıaldaryna suranystyń arqasynda ómirsheńdigin saqtap qaldy. О́zen arnasynan qum qazyp alyp, onysy qurylysqa, jol salasyna daıyndaıtyn kásiporyn retinde búginde tanymal bolyp otyr. Port degen ataýy ǵana. Áıtpese, úlken kemeler men paromdardy únemi qabyldaıtyndaı qaýqary joq. Mundaǵy ózen krandarynyń kóbi eskirgen, ishki ınfraqurylymy da ońyp turǵan joq. Áıtse de, port bul jerden iri tranzıttik júkter ótetindeı etip tıimdi ornalasqan.
О́ndiristiń toqtaǵanyna – 30 jyl
«Qazflot» jeke kásipkerliginiń basshysy Vıktor Podnebesov qaraýyndaǵy kásiporyn Ertis ózeni arqyly jylyna 150 myń tonna qurylysqa arnalǵan qıyrshyq tas tasymaldaıtynyn jetkizdi. Kerekýden Reseıge búginde sý joly arqyly negizinen qum men qıyrshyq tas qana tasymaldanady. Anaý bir jyldary kompanııa kórshi elge tuz, qum, aǵash bórenelerin tasyp turypty. Odan soń eki taraptyń arasynda zańnamalyq turǵydan moratorııler engizilip, tasymaldanýǵa jatatyn júk túrleri tym azaıyp ketken. Sonyń saldarynan «Qazflottyń» úsh myń tonnalyq barjalary búginde Reseıden bos qaıtyp júr.
«Salada qalyptasqan ózekti másele óte kóp. Flot tolyq tozǵan, jańasy múlde joq. Qazir bizde barja men kemelerdi qurastyratyn deni durys kásiporyn da joq. Qazaqstanda sý kólikteri 30 jyldan beri shyǵarylmaıdy. Al Ertis ózeniniń arnasy men boıyn tazartý máselesi tipti kúrdeli. О́zen boıyndaǵy aǵashtardyń tamyry jaǵalaýdy berik ustap turý úshin olardyń butaqtaryn jyl saıyn kesip otyrý kerek. Sý aıdynynyń túbin tereńdetip, tazartý da asa mańyzdy. Bul jumystardy ózimiz de jasaı beretin edik, alaıda ol úshin sáıkestendirilgen ruqsat kerek. Qazaqstan jaǵynda ózen ústin jaryqtandyrý da umyt qalǵan. Baken shamdary bizde jumys istemeıdi. Sý kólikterimiz Reseıge kirgende ózen ústinde jaryq janyp turady, ıaǵnı túnde júrýge asa yńǵaıly. Al Qazaqstan aýmaǵynda ózenniń keı tustarynyń taıazdyǵynan jáne túnde júrgende jaryqtyń joqtyǵynan kapıtandarymyz qatty qınalady. О́zen arnasynyń keıbir tusyndaǵy tereńdik nebári 1,3 metrden aspaıdy. Eger ol tereńdik 2-2,5 metr bolsa, kemelerimizge qazirgiden de kóbirek júk tıeıtin edik. Taǵy bir másele logıstıkaǵa qatysty. Kompanııamyz qıyrshyq tasty Ekibastuzdaǵy kenishterden alatyndyqtan, materıaldy qurlyq arqyly tasyǵanda Pavlodarǵa Aqsý qalasy jaǵynan shyǵatyn kópir arqyly aınalyp kelemiz. Artyq 50 shaqyrymnyń ózi qaltamyzǵa úlken salmaq», deıdi kásipker.
Keme floty – nazardan tys qalǵan tranzıttik hab
Jergilikti keme jóndeý zaýytyndaǵy seh basshysy Petr Salnıkov salada kadr jetispeýshiligi úlken máselege aınalyp turǵanyn qynjyla aıtty.
«Bizdiń keme jóndeý zaýyty, ózen porty jáne «Qazflot» kásiporny bilikti mamandarǵa muqtaj. Flot salasynda bir kapıtandy ósirip shyǵarý úshin 15 jyldaı ýaqyt kerek. О́zen flotyn damytý úshin barlyq múmkindik bar. Kásiporyn teplohod, kater, ózdiginen júretin úlken kemelerdi, tirkemeli barjalardy qurastyrýǵa qabiletti. Barlyǵyn nólden bastap jasaı alamyz. Eń bastysy memleket nemese jeke bıznes tarapynan tapsyrys kerek. Jaýapty mınıstrlik osy máselelerdi úılestirýge nazar aýdarsa jaqsy bolar edi», deıdi maman.
Ertistegi keme flotynyń ókilderi ózenniń joǵarǵy bóligi, Qytaı jaǵyna da kóz tigip otyrǵanyn aıtaıyq. Keleshekte kórshi elden suranys bolsa, Ertistiń ústimen júk kemeleri júretindeı jaǵdaı týdyrýǵa ábden bolady dep esepteıdi mamandar. Qazir eldegi keme joldarynyń jalpy uzyndyǵy 2 myń shaqyrymnan asady. Bul salada Reseı jáne Qytaı memleketterimen aradaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystardy eseleýdiń ıgerilmegen tyń áleýeti jatyr dep esepteımiz.
Pavlodar oblysy