О́ńirdegi saýda salasyn bir kisideı bilip qana qoımaı, osy salada eńbek etip jatqan kásipkerlerdi barynsha qoldap júrgen Dmıtrıı Dovmatenkony áriptesteri tabandylyǵy, birsózdiligi, jumysyna tııanaqtylyǵy, bergen ýádesine beriktigi, birtoǵa minezi úshin erekshe qurmetteıdi.
57 jastaǵy azamattyń eńbek joly elimizdiń táýelsizdik alǵan kezeńimen sabaqtasyp jatyr. Ol «Qazaqstannyń qyzmet salasy men kásiporyn saýda naryǵynyń assosıasııasy» zańdy tulǵalar birlestiginiń óńirlik fılıalyna 2004 jyldan beri jetekshilik etedi. Qoǵam belsendisi memlekettik-jekemenshik áriptestik sheńberinde túrli túıtkilderge aralasyp, saýatty keńes beredi. Bazar – el ekonomıkasynyń táýelsizdik alǵannan keıingi kórsetkishi. Búginde óńirde zamanaýı talaptarǵa saı otyz bazar men saýda oryndary bolsa, olardyń arasyndaǵy sáýleti, saýda jasaýshylarǵa qolaılylyǵy jáne tazalyǵy jaǵynan úzdik shyqqandary respýblıkalyq saýda jelileri arasyndaǵy saıystarda ozyq shyǵyp júr.
Dmıtrıı Dovmatenko Aqtóbe qalasyndaǵy orta mektepti aıaqtap, keńes armııasynda áskerı boryshyn ótep kelgen boıy rentgen zaýytyna slesardyń kómekshisi bolyp jumysqa turady. Sol ýaqytta keńes odaǵyna rentgen qural-jabdyqtaryn shyǵaratyn kásiporynda 4 myń adam eńbek etti. Keńestik qorǵanys salasynyń jabyq kásiporny tarıhy soǵys jyldaryna barady. 1941 jyldyń qazanynda Máskeý rentgen zaýyty 136 mamany, qural-jabdyqtarymen temirjolmen Aqtóbege kóshiriledi. 1954 jyly osy zaýyt medısınalyq qural-jabdyqtaryn shyǵaratyn óndiris bolyp qaıta quryldy.
Osy jerde slesar kómekshiliginen bastap brıgadırlikke deıin kóterilgen Dmıtrıı Adamovıch Máskeý polıtehnıkalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsip, ınjener-mehanık mamandyǵy boıynsha dıplom alyp, elge oraldy. Uıymdastyrýshylyq qabiletimen kózge túsken 25 jastaǵy jas ınjenerdi áriptesteri 1982 jyly Aqtóbe qalalyq keńesine depýtattyqqa usyndy. О́ıtkeni onyń úlken óndiriste eńbekkerdiń sózin sóılep, istiń kózin taba biletini áriptesterine unady. Ol zamanda kásipodaq uıymynyń da yqpaly kúshti edi. Odaqtaǵy eń jabyq kásiporyndardyń biri 90-jyldardyń toqyraýyna ushyrap, bastapqyda zaýyttyń 4 myń jumysshysy kezek-kezek aqysyz eńbek demalysyna jiberilse, keıin qysqartý keldi. Burynǵy ekonomıkalyq baılanystar úzilip, ónim ótkizý aıasy da taryldy. Injener-tehnık mamandar tarıhı otandaryna qonys aýdara bastady.
Jumyssyz qalǵan aqtóbelikter bala-shaǵasyn asyraý úshin ala dorba arqalap, bazarǵa shyqty. 1997 jyly Dmıtrıı Adamovıchke qaladaǵy 250 adam eńbek etetin saýda kásipornyn basqarý týraly usynys tústi. Bólshek saýdadan góri bólshek jasaýdyń qyr-syryn jaqsy biletin ınjenerge saýda-sattyqpen aınalysý qıynǵa tústi. Sol jyldary Aqtóbede ortalyqtandyrylǵan saýda jelisine túsken taýardy tikeleı dúkenderge taratatyn jabdyqtaý mekemeleri jumys istedi. Dırektor Dovmatenko qoımaǵa túsken taýardyń tez satylymǵa shyǵýy úshin ter tókti. Alaıda túbegeıli qurylymdyq ózgeriske túsken ekonomıkada eski qatynastarǵa oryn da qalmaıdy. Kásiporynnyń tabysty bolýy jaqsy menedjmentke baılanysty bolatynyn sol kezde uǵynǵan ol 1997 jyly qurylǵan Qazaqstannyń bazarlar jáne kásipkerler qaýymdastyǵyna ıek artty. Ol jabaıy bazar saýdasyna balama kózderdi izdeýden qashpady. Alaıda qaýymdastyqtyń saýda joldaryn zańdyq turǵydan retteýge qaýqary bolmady. Soǵan qaramastan qalada da, dalada da qaptaǵan qara bazarlarda eńbek kúshi mol shoǵyrlandy. Azyq-túlik, kıim-keshek, sharýashylyq buıymdary, jıhaz, kólik quraldaryn satatyn saýda núktelerinde jumysqa qabiletti azamattar eńbek etti. Qytaıdan, Túrkııadan taýar tasý joldary jaqsy jolǵa qoıyldy.
«Meni ınjener, saýda mekemesiniń basshysy, qoǵamdaǵy ózgeriske beıjaı qaramaıtyn adam retinde bazarlar júıesin órkenıetti saýda júıesine almastyrý joldary alańdatty. Jasyratyny joq, elimizde saýda oryndarynyń jumysyn retteý jóninde Úkimet qaýlysy alǵash ret 2003 jyly shyqty. Oǵan deıin elimizde kópshilik saýda núkteleri memlekettik baqylaýdan tys, ashyq aspan astynda, jaımabazarlar túrinde shoǵyrlandy. Olarǵa jaǵdaı jasalmady. Jas qyzdar, áıel adamdar aıazǵa tońyp, kúnge qaqtalyp saýda jasady. Bazar basshylyǵy, eń aldymen, salyǵyn ýaqtyly tólep, otbasyn asyrap júrgen eńbekkerdiń jaǵdaıyn jasaýy kerek. Qaýymdastyq fılıaly saýda jasaýshylardan jeke kásipker retinde tirkelip, kassalyq apparatty satyp alýǵa usynys tastady. Salyq tóleýshilerdi zańdastyrý usynysy alǵashqy kezde qatty qarsylyqqa tap boldy. Munymen bir kezde jergilikti ónim ónirýshileri taýarlaryn deldalsyz satatyn saýda qatarlaryn qurý týraly másele kóterdim. Saıajaı turǵyndarynyń qalanyń ár jerinde jemis-jıdek, kókónisterin satatyn shaǵyn saýda pavılondaryn qurý týraly usyndym. Bul satyp alýshyǵa da, satýshyǵa da paıdaly emes pe? Alaıda osy joba áli kúnge deıin tolyq iske aspady», deıdi Anatolıı Adamovıch. Munymen bir kezde ol jaldaý quny óte tómen kommýnaldyq bazar salýdy usyndy. 2006 jyly oblystyq máslıhat depýtattyǵyna saılanǵan kúnnen bastap «Tabys» saýda núktesiniń jobasyn ózi ázirledi. Qazirgi kezde qalanyń ońtústik-batys shetinde, Aqtóbe – Qobda tasjolynyń boıynda ornalasqan «Tabys» bazarynda Aqtóbe aýdandarynyń sharýalary ósirgen kartop, sábiz, qyryqqabaq, qaýyn-qarbyz satylyp júr.
Dmıtrıı Dovmatenko oblystyq máslıhattyń tórt shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan jyldary kásipkerler men memlekettik organdardyń arasyndaǵy áriptestik qatynastardy jolǵa qoıa bildi. Halyq eń kóp tutynatyn azyq-túlik ónimderin qoljetimdi baǵamen satý joldaryn jasady, ónim shyǵaratyn kásipkerler múddesin ártúrli minbelerde qorǵaı bildi. Sol eńbegi úshin QR máslıhattarynyń Qurmetti depýtaty ataǵyna usynyldy. Kásipkerlikti damytýdaǵy eńbegi úshin «Shapaǵat» medali men «Qurmet» ordeniniń ıegeri atandy. Qazirgi kezde Dmıtrıı Adamovıch Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń Aqtóbe oblysy boıynsha departamentinde ádep jónindegi komıssııa múshesi, óńirlik qoǵamdyq keńes múshesi, oblystyq ákimdiktegi úshjaqty komıssııany basqarady, azyq-túlik bazaryndaǵy baǵany turaqtandyrý jónindegi shtab múshesi.
Aqtóbe oblysy