Keı-keıde muń qamaǵan júrekti sergiter jaqsy án janyńdy besikteı terbetip, ǵajap sezimge bóleıdi. Ásirese sazy men sózi úılesip, kóńildiń názik pernesin tap basatyn halyq ánderin tyńdaǵanda sondaı kúı keshesiń. Halyq ánderiniń de kezinde avtorlary boldy. Biraq ýaqyt óte kele onyń aty umytylyp, keıingi urpaqqa qalǵan murasy el ıgiligine aınaldy. Sondaı tórt aıaǵyn teń basqan tamasha týyndylar kóp. Bárin biraýyz sózben «halyq mýzykasy» dep aıtyp júrmiz.
Sondaı keremet týyndynyń biri – «Aıqarakóz». Bul ándi kez kelgen ánshi naqyshyna keltirip, búgin jattap, erteń sahnada oryndaı almaıdy. Bolmysy kúrdeli, ıirimi tereń týyndy. Ol úshin daýystyń daladaı keńdigi, tazalyǵy, bastysy, halqymyzdyń án aıtý sheberligine tán ereksheligi bolýy kerek. Bir demmen quıylyp túsken sózi qandaı! Sheker baldaı.
«Aınalaıyn, qaraǵym-oý, qara qasyń
Qos ıyqta buralǵan qolań shashyń
Aıqarakóz, júrmisiń saý-salamat
Qyzyl gúlim-aı?
Jóniń bólek, Aıqarakóz, júrmisiń
Saý-salamat, qyzyl gúlim-aı?» –
degen alǵashqy eki shýmaq tunyp turǵan sýret dersiń. Kóz aldyńyzǵa qasy-kózi qıylyp, qolań shashy qos ıyǵynan tógilgen qazaq arýynyń beınesi dóńgelenip kele qalady. Odan keıingi qaıyrmasynyń ózi keremet, tyńdarmandy birden tartyp áketedi. Bul án – jas jigittiń júregin asaýdaı týlatqan ǵashyǵyna arnap, saǵynyp, arman-ańsary úzilip otyrǵan da shyǵarǵan týyndysy dep túsinemiz.
Osy ǵajaıyp án halqymyzǵa ómirden erte ótken, daýysy syńǵyrlaǵan bulaqtaı taza, áýezdi, belgili ánshi Mádına Eralıeva arqyly tanyldy. Árıne, oǵan deıin de oryndaǵan ánshiler boldy. Biraq daryndy ánshiniń daýysynyń ereksheligi me, álde án shyrqaý máneriniń ózgesheligi me, tyńdarmanǵa birden jetti. Al Mádına apamyz bul ándi qaıdan aldy? Onyń tarıhy bar.
Bul ánniń alǵashqy oryndaýshylarynyń biri – byltyr ómirden ótken talantty ánshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ǵazıza Jumekenova. Torǵaı eliniń «Erke qusy» atanǵan ánshi oblystyq «Sherter» folklorlyq-etnografııalyq ansambliniń quramynda óner kórsetip, ǵajaıyp áýezdi daýysymen esimi elge tanyldy. Bizdiń bala kúnimizde aýylǵa «Sherter» ansambli jıi kelip, konsert qoıatyn. Sonda Ǵazıza apamyz, ásirese halyq ánderin dombyramen nemese ansambl orkestriniń súıemeldeýimen oryndaǵanda ata-ájelerimiz kirpik qaqpaı tyńdap, tamsanyp otyratyn. Onyń shyrqaýynda «Aıqarakóz» múlde ózgeshe estiledi. Ánniń áseri jan-dúnıeńizge shym-shymdap boılap, bólek kúıge enesiń. Al osy tamasha ándi Mádına Eralıeva Torǵaıǵa gastroldik saparmen kelgende odan attaı qalap surap alǵanyn marqum Ǵazıza Jumekenova óz esteliginde aıtypty.
«Aıqarakóz» ánin alǵashqylardyń biri bolyp men oryndadym. Torǵaı oblysy kezinde «Sherter» ansambline Almatydan bir top jas ánshiler keldi. Solardyń arasynda Meıramgúl esimdi jas ánshi bir konsertte «Aıqarakóz» ánin shyrqady. Kelesi taǵy bir sondaı keshte Ǵalymjan Qurmanovpen jetigen aspabyna qosylyp oryndady. Jaqsy án ekenin birden ańǵardym. Maǵan keremet unaǵany sonshalyq, kókeıimnen ánniń áýeni ketpeı turyp aldy. Endi ony dombyramen oryndaı bastadym. Tyńdarmandarǵa da unady. Sol jyly Aqmola oblysynyń Ereımentaý aýdanynda Qanjyǵaly qart Bógenbaı batyrdyń 300 jyldyǵy atap ótildi. Sol ulan-asyr toıdyń sahnasynda «Aıqarakózdi» oryndadym. Halyq óte jyly qabyldady. Tipti qaıta-qaıta suraý salyp, birneshe ret oryndatqyzdy. Birde Mádına Eralıeva burynǵy Torǵaı oblysyna gastroldik saparmen keldi. Sonda meniń osy ánimdi tyńdap, unatyp, magnıtofon taspasyna jazyp aldy. Ony Almatyǵa barǵannan keıin «Adyrna» ansambliniń súıemeldeýimen oryndady. Keremet shyqty. Biraq ánniń sózine ózgeris engizgenin maǵan aıtty. Bir jyldary «Qazaqstan» ulttyq arnasynda «Telqońyr» degen habar bolyp, soǵan osy ánniń tarıhyn aıtyp berýge meni shaqyrdy. Soǵan Qazyǵurt óńiriniń án-kúıin jınap júrgen bir aǵamyz qatysyp, osyny oryndaǵan Meıramgúldi jaqsy biletinin sóz etip, ándi Mádınaǵa notasymen bergenin aıtty. Aǵamyzdyń qolyndaǵy ánniń mátini týra men oryndaǵan sózder eken. Sonda amanatqa qııanat jasamaǵanyma qýandym», depti Ǵazıza apamyz.
Qazir aramyzda «Aıqarakózdi» naqyshyna keltirip shyrqaǵan Ǵazıza Jumekenova men Mádına Eralıeva joq. Biraq olardyń qaıtalanbas daýystary el júreginde máńgi qaldy. Al «Aıqarakóz» ǵasyrdan-ǵasyrǵa halyq áni bolyp, aıtyla beredi.