Keńes Odaǵynyń batyry Áıtkesh Ibraevtyń Belorýssııadaǵy zıratynan alynǵan topyraǵy 80 jyldan keıin týǵan jerine ákelinip, anasy Jamal Jumanbaevanyń qabirine qoıyldy. Is-sharaǵa ardagerler men zııaly qaýym ókilderi, áskerı qyzmetkerler jınaldy.
Keńes Odaǵynyń batyry Áıtkesh Ibraev jerlengen zırattan alynǵan topyraqty pavlodarlyq Aleksandr Shıtov bastaǵan «Maıdan joly» izdestirý jasaǵynyń músheleri Arman Muqanov pen Sergeı Derksen Belorýssııadan týǵan jerine jetkizdi. Bul ıgilikti iske jazýshy, otstavkadaǵy polkovnık, Semeı qalasy ardagerler keńesiniń prezıdıým múshesi Shaımardan Qalıaqparov bastamashy bolǵanyn aıta ketken jón.
Jalpy, Qazaqstannan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa 1 mıllıon 200 myńǵa jýyq adam shaqyrylsa, 178 myń qazaqstandyq jaýynger keńes armııasynyń qatarynda bolǵan. Tek burynǵy Semeı oblysynyń ózinen maıdan dalasyna 106 267 sarbaz attansa, onyń 44 985-i erlikpen qaza tapty. Solardyń biri – Áıtkesh Ibraev.
Áıtkesh Abaıuly 1924 jyly 12 qyrkúıekte Jańasemeı aýdanynyń Qyzylquıǵan aýlynda dúnıege kelgen. 1942 jyly 7 qyrkúıekte Keńes armııasy qataryna shaqyrylyp, Saratov oblysy Balakovo qalasyna evakýasııalanǵan Sımferopol pýlemet-mınometshiler áskerı ýchılıshesine oqýǵa jiberilgen. 1942 jyldyń maýsym aıynan bastap serjant Á.Ybraev Soltústik-Batys maıdany 380-atqyshtar dıvızııasynyń 1264-atqyshtar polki quramynda qarý komandıri retinde urysqa kiristi. Ol 2-Belarýs maıdanyna, Brıansk, Kalının aýmaǵyn, Orel, Máskeý qalalaryn azat etýge qatysqan.
1944 jyldyń tamyz aıynda Belarýs jerin azat etýde starshına Áıtkesh Ibraev bastaǵan vzvod asqan erlik kórsetti. Jaýyngerleri Mogılev oblysy Shemetovo-Pıkalın mańyndaǵy urysta 192 nemis soldaty men ofıserin, 19 brondalǵan avtokólikti, 55 qarý-jaraq tıelgen kólikti, tankke qarsy atylatyn 6 zeńbirek pen 12 pýlemet ornyn joıǵan. Osy urysta kórsetken erligi úshin Áıtkesh Ibraevqa Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berilip, «Lenın» ordeni men «Altyn Juldyz» medali tabys etildi. Sonymen qatar eki ret «Qyzyl Juldyz» ordenimen jáne II dárejeli «Otan» ordenimen marapattalǵan. Ol 1944 jyly 20 shildede Polsha shekarasynda qaza tapqan.
Áıtkesh Ibraevtyń ómir joly men erlik isterin «Kýrsk shaıqasynyń qaharmany», «Áıtkesh batyr», «Er esimi el esinde» kitaptaryna arqaý etken jazýshy, otstavkadaǵy polkovnık Shaımardan Aqmaruly alǵash bolyp sóz kezegin alyp, batyr týraly estelikterimen bólisti.
– Keler jyly Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń 80 jyldyǵyn atap ótemiz. Osy mereke aıasynda búgin 80 jyldan keıin Keńes Odaǵynyń batyry Áıtkesh Ibraevtyń Belorýssııadaǵy zıratynan alynǵan topyraǵyn týǵan jerine ákelip, anasy Jamal Jumanbaeva apamyzdyń qabirine qoıǵaly turmyz. Jamal anamyzdyń ulyn bir kórýge zar bolyp, saǵynyshtan júregi qars aıyrylǵanyn óz kózimmen kórdim. Áıtkesh Ibraevtyń artynda urpaǵy qalmaǵandyqtan, osy ıgi bastamany ózimiz qolǵa aldyq. Soǵysta qaza tapqan otandastarymyzdy izdeý jolynda ter tógip kele jatqan pavlodarlyq Aleksandr Shıtov bastaǵan «Maıdan joly» izdestirý jasaǵyna alǵysym sheksiz, – dedi Shaımardan Aqmaruly.
Batyrdyń erligin el esinde máńgi qaldyrý maqsatynda 1974 jyly Bajenovo aýlyndaǵy mektepke, 1998 jyly Semeı qalasyndaǵy Karl Marks kóshesine Áıtkesh Ibraevtyń esimi berildi. Al 2001 jyly Bajenovo aýlyndaǵy mektepke keýde músini qoıyldy.
– Búgin biz ózimizge júktelgen úlken mıssııany oryndadyq. Abaı oblysynan «Maıdan joly» izdestirý jasaǵynan úsh adam Belorýssııanyń Grodnenskaıa oblysyndaǵy Svısloch qalasyna baryp, Keńes Odaǵynyń batyry Áıtkesh Ibraev jerlengen zırattan bir ýys topyraq alyp, týǵan jerine jetkizip otyrmyz. Men, Arman Muqanov, Ernur Kýbenov jáne Sergeı Derksen – bárimiz Borodýlıha aýdanynyń turǵynymyz, tarıh pániniń muǵalimderimiz. «Maıdan joly» jasaǵy Pavlodarda 15 jyl buryn qurylǵan edi. Endi Abaı oblysynda da osyndaı izdestirý jasaǵyn qurýdy josparlap otyrmyz. Bul rette bizge oblystyq ishki saıasat basqarmasy qoldaý kórsetip otyr. Máselen, ózimizdiń Novopokrovka aýlynan maıdan dalasynda 226 sarbaz qaza tapsa, onyń 136-sy habar-osharsyz ketken. Sondyqtan áli atqarar jumys kóp, – deıdi Novopokrovka orta mektebiniń dırektory, «Maıdan joly» izdestirý jasaǵynyń bólimshe komandıri Arman Muqanov.
Áskerı qyzmetkerler qasıetti topyraqty saltanatty túrde tabystaǵan soń, jınalǵandar soǵysta qaza tapqan jaýyngerlerdi bir mınýt únsizdikpen eske aldy.
Is-sharada Abaı oblysy Qorǵanys isteri departamenti basshysynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary, podpolkovnık Qanat Sháriphanov jáne Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń vıse-prezıdenti Oral Sháripbaev ta sóz alyp, bul ıgi istiń keler urpaq úshin mańyzdylyǵyn atap ótti. Osydan soń Áıtkesh Ibraev pen anasy Jamal Jumanbaevanyń jáne maıdanda qaza bolǵan jerlesterimizdiń rýhyna quran baǵyshtaldy.
Jadyra TО́LEGENQYZY
Semeı qalasy