Sóz ardaqtysy – «áke» men «ana»
Bala úıdegi úlkenderdi, úlkender ózderinen keıingilerdi qalaı ataǵandary jón. Buryn qalaı edi, qazirgi jaǵdaı qalaı? Oryssha tárbıe kórip júrgenderdi bylaı qoıǵanda, aýyldaǵy qazaq balasynyń ózi áke-sheshesin, baýyrlary men týǵan-týysqandaryn qalaı ataıdy? Basym kópshiliginiń ákesin – papa, sheshesin mama deıtinderine kepildik beremin.
Qazaqsha papa emes – áke, mama emes – ana, anashym, apa bolýy kerek. О́z ákesi men anasyn, baýyr eti – balasyn, birge týǵan baýyryn ózge til arqyly atyn atap, túsin tústeıtin qandastarymdy kórsem, namystan jarylyp kete jazdaımyn. Olardyń qazaqsha sóılep mandytpaıtyndaryn da birden túısinemin.
Sonymen qatar ondaılar ana tilin bilmegeni, sóıleı almaǵany úshin uıalmaıdy, sebepti syrttan izdeıdi, eshbir oılanbastan jazyqsyz orys pen úkimetti kinálaıdy. Otyz jyldan asyp barady, óz basym qazaqsha sóıleme dep qazaqtyń tóbesinen aıbaltasyn kezep turǵan eshkimdi kórgen emespin. Bul – óz tilin ysyryp qoıyp, ózgeniń tilinde saıraǵanda aldyna jan salmaıtyn namyssyz, jigersiz, qashanda jeńil, taptaýryn jolmen júrgendi qalaıtyn, qıyndyqtan aınalyp ótkendi jón kóretin pendeniń tirligi.
Jaqynda kóshede kele jatyp júrekke jyly da jaqyn áke degen ádemi sózdi bar daýsymen aıqaılap aıtyp, qushaǵyn aıqara ashqan ákesine qaraı júgirip bara jatqan baldyrǵandy kórip, sózben aıtyp jetkize almaıtyn múldem bir ózgeshe sezimge bólendim. Sábıdiń ata-anasyna degen rızashylyǵym arnasynan asyp, tógilip jatty desem, artyq aıtqandyǵym emes. О́zimniń qazaq otbasyndaǵy árbir óskinniń tili osylaısha óz ana tilinde shyqsa ǵoı degen tátti qııalǵa qalaı berilip ketkenimdi de baıqamaı qaldym.
Iá, qazaq qoǵamynda til máselesine kelgende asyǵýdyń reti joq, bári de ýaqytymen bolady deıtin ustanymdy kóldeneń tartatyndar barshylyq. Olarmen kelisýge de bolar. Biraq sol ýaqytymyz tym uzap bara jatqan joq pa, aǵaıyn?
Mútalap ÁBSATTAROV,
memlekettik qyzmetker
ASTANA
Ataqty ánshige arnalǵan kesh
Osy jyl basynda kúmis kómeı ánshi, halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jerlesimiz Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtiń týǵanyna 115 jyl tolǵan edi. Ataýly datany elimizdiń basqa óńirleri sııaqty Batys Qazaqstan oblysynyń jurtshylyǵy da keń kólemde atap ótip jatyr.
Dáýletkereı atyndaǵy oblystyq halyq aspaptar orkestri «Oına, shyrqa, orkestr» atty konserttik baǵdarlama daıyndap, óńirimizdiń barlyq aýdanynda jáne oblys ortalyǵynda úlken óner keshterin uıymdastyrdy. Alǵashqy konsert Tasqala aýdanynan bastaldy. О́ner keshinde aýdandyq demalys-mádenıet úıiniń ishine halyq lyq toldy.
Konsert Taıvanda ótken halyqaralyq festıvaldiń laýreaty, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılarmonııasy men dáýlesker kúıshi Dáýletkereı atyndaǵy halyq aspaptar orkestriniń oryndaýynda «Serper» kúıimen ashyldy. Ádemi óner keshin Mádenıet salasynyń úzdigi Dáýletkereı Qusaıynov júrgizip, ol árbir mýzykalyq shyǵarmanyń tarıhymen tanystyryp otyrdy. Bul oryndalǵan ánderdiń mazmunyn asha tústi.
«Qurmet» ordeniniń ıegeri, Mádenıet salasynyń úzdigi Qaırat Kákimov halyq áni «Aqjaıyqty», «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri, Mádenıet qaıratkeri Saǵadat Rahımov «Tileýqabaqty» naqyshyna keltirip oryndady. Orkestr Jantóreniń «Shalqyma», Dáýletkereıdiń «Qudasha», «Qyzaqjeleń», Túrkeshtiń «Kóńilashar», Qurmanǵazanyń «Adaı» kúılerin sheber oryndap, kórermenderdiń zor rızashylyǵyna bólendi. Orkestrdiń bas dırektory, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty, Mádenıet salasynyń úzdigi Erkin Narymbetovtiń orkestrdi basqarýdaǵy sheberligin de atap ótken oryndy.
Konsert sońynda sóz alǵan «Atameken» óner ortalyǵynyń dırektory Baýyrjan Halıolla ataqty ánshi Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtiń 115 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar oblysymyzda jalǵasa beretinin aıtty. Aýdan ákimi Talǵat Shákirov Baýyrjan Halıollaǵa alǵyshat, estelik syılyq tabys etti. О́ner keshine jınalǵan jurtshylyq kóterińki kóńil kúımen tarasty.
Bısenbaı О́TEGENOV,
zeınetker, aýdandyq qoǵamdyq uıym múshesi
Batys Qazaqstan oblysy
Tanym kókjıegin keńeıtedi
Kitap oqý – qashannan qanymyzǵa sińgen daǵdymyz. Sol ádetimizden áli kúnge deıin qol úzgen joqpyz. Kóz janary álsirese de biraýyq sóreden kitap alyp, rýhanı álem dúnıesine úńilip qoıatynymyz bar. Ondaıda óziń de keıipkerlermen birge aralasyp, solarsha «ómir súresiń».
Jýrnalıst, jazýshy Júsipbek Qorǵasbek baýyrymyzdy qarymdy qalamger retinde burynnan da jaqsy bilýshi edik. Árádik «Egemennen» oıly dúnıelerin tushynyp oqımyz. «Muqaǵalı» fılminiń ssenarııin jazǵanynan da habardarmyz. Keıingi kezderi ol basqa da qyrlarynan kórinip júr. Aıtpaǵymyz, teledıdar habaryn sheber júrgizetini. Oǵan qosa ádebıettanýshylyǵy da onyń bir artyqshylyǵy retinde ańǵarylyp turady.
Ár jeksenbi saıyn keshqurym «ABAI» telearnasynan júrgizetin «Úrker» baǵdarlamasyn: «Kitap oqyńyzdar, aǵaıyn!» dep aıaqtaıtyn áriptes inimizdiń sol habarynyń turaqty kórermeniniń birimiz.
Sondaı kezekti habardyń biri taıaýda qazaqtyń belgili aqyn qyzy Aqushtap Baqtygereevanyń «Meniń Farızam» atty kitabyn oqyrmandarǵa tanystyryp, talqylaýǵa arnalǵan eken. Birden aıta keteıik, habar esh qospasyz, tabıǵılyǵymen unady.
Árıne, árkimniń óz Abaıy, óz Áýezovi bolýy – tabıǵı zańdylyq. Myna jańa shyǵarma da sol qaǵıdany eske salyp turǵandaı. Muny kitap avtory eskertip ótti. Aqyn da – pende, et pen súıekten jaralǵan jan. Farıza aqyn shyn máninde óz baqytyn óleńnen tapty. Onyń esimi el esinde. Muny habarǵa qatysqan qonaqtar da tilge tıek etti.
Júrgizýshi suhbattasyn áńgimege tarta otyryp, ádettegideı bir taqyryptan ekinshisine sheberlikpen jeteleı bildi. Bul da onyń kórermenniń tanym kókjıegin keńeıtip, rýhanı nár berýdegi ózindik ereksheligi der edik. Baǵdarlama osynysymen de qundy.
Káribaı ÁMZEULY,
eńbek ardageri
Túrkistan oblysy