Qazaq halqynyń salt-dástúri, ádet-ǵurpy, yrym-tyıymy ómirden alynǵan baı tájirıbe. Solardyń birqataryn toptastyryp nazarlaryńyzǵa usynamyz.
Á. Dıvaev qazaq yrymdaryn «ártúrli jaǵdaılardaǵy yrymdar» jáne «jol júrgendegi yrymdar» dep eki topqa bólip qaraıdy. Bas-aıaǵy eki júzge tartatyn ǵalym jınaǵan yrymdardyń bári birdeı tyıymmen baılanysty emes ekenin eskere otyryp, biz bul jerde olardyń tek tyıymmen baılanystylaryn ǵana qaldyrýdy ári esh jerin ózgertpeı, qaz qalpynda berýdi jón sanadyq.
- It pysqyrsa jaman kóredi, murnyna ıis, murnyńa ıis, - deıdi. Nege deseńiz, sol kúni sol úıdiń bir maly ólse kerek, mal ólgende ıtter qanǵa toıady, sony bilip pysqyryp jatyr dep oılaıdy. It pysqyrǵandy jaman yrym kórgeni sodan.
- It aspanǵa qarap ulysa, jaman kóredi. О́z basyńa bolsyn bále kórseń, - deıdi.
-Úı ishinde qazan assa, esikke qısaıtyp aspaıdy. Esikke qısaıtyp assa, nesibe tógilip ketedi der.
- Úıge daladan jylan kirse, óltirmeıdi, ústine sút, aıran quıyp shyǵarady... Nege deseńiz, qaısy ýaqytta perishte degen bolar, jylanǵa uqsap júredi, der.
- Qara hám qyzyl kıim jáne kıimge uqsaǵandardy úıdin ústine qoımaıdy. Mundaı nemeni sol úıden adam ólse qylady.
- Qazaqtyń qatyndary basyna qara nemese qyzyl nárseni salmaıdy. Nege deseńiz, baıy ólgender salady.
- At quıryǵyn kespeıdi, nege deseńiz, adam ólgende at tuldap, quıryǵyn kesedi, soǵan uqsamasyn degeni.
- Mal tabynynyń aldynan nemese qoı tabynynyń arasyn boılap ótýge bolmaıdy, óıtkeni olar jaıylyp júrgen jerde Qyzyr paıǵambar bolady.
- Qoldy artqa qusyryp júrgen jaqsy emes: bul koly artqa baılanǵan tutqyndy eske salady. Sondaı-aq búıirin taıanatyn jaqsy emes, óıtkeni óz kúıeýinen aıyrylyp, joqtaǵan áıelder ǵana solaı isteıdi.
- Atty syılaǵanda nemese satqanda, noqta-júgen berilmeıdi.
- Maldyń birinshi saýymynan alynǵan maıdy qazaqtar asqa qoldanbaıdy - onymen jaqtaý, tabaldyryqtyń joǵary bóligin, kıiz úıdiń sol jaǵyn jaýyp turatyn kıizdi maılaıdy.
- Aýylǵa shaýyp kelgen jaǵymsyz is (Ádette jaman habar ákeletin jaýshylar men qaıtys bolǵan adamdy jerlep qaıtqan adamdar shaýyp kiredi, basqa jaǵdaıda bulaı istelse, jaman yrymǵa sanalady - Á. A.).
- Túnde kıiz úıdiń oty men kúli alynbaıdy.
- Ańdaǵy birinshi olja eshkimge syılanbaıdy, birinshi olja qoıan, al keıingisi qaskyr nemese túlki bolsa da solaı etedi.
- Úıge jańa kelgen jas kelin óziniń ishki kıimin alǵashqy nárestesin týǵansha qysqartpaıdy.
- Bıe saýatyn teri ydysty tóńkermeıdi jáne túbirge taıaqpen nemese qolmen urýǵa tyıym salynady.
- Asqa nemese toıǵa toltyryp qymyz ákelgen sabany birjola sarqyp bosatpaıdy, túbinde mindetti túrde bir ojaý bolsa da qymyz qalýy kerek.
- Dos-jekjat, quda jáne týystan syılyqqa ıt almaıdy.
- Jańa týǵan balanyń kindigi qatqansha, kún batqannan keıin úıden kúl shyǵarmaıdy.
- Qoı qozdap jatqanda maldy syılamaıdy jáne satpaıdy.
- Áıeldiń túnde sýǵa barýyna bolmaıdy.
- Atty basynan urmaıdy.
- Bireý-mireýdiń úıine kún batqannan soń kirgen kezde sálem bermeıdi, «jaryq tún bolsyn!» - degen sezdermen kiredi.
- Janyp turǵan shyraqty úrlemeıdi, óıtkeni bulaı sóndirý ádisinde adam umytshaq bolady.
- Úıge kirgizilgen otynnyń aýysqany shyǵarylyp tastalmaıdy, óıtkeni bul úıden ólik shyǵady dep korqady.
- Áýletten bireý-mireý óledi degen kaýippen túnde sandyqty ashpaıdy.
- Qonaq qyz bala bosaǵaǵa otyrmaıdy, ıaǵnı aldyńǵy buryshqa, ádette «aqsúıek», sultan teginen shyqqan adamdarmen qatar otyratyn qurmetti orynǵa otyrady, áıtpese úı qojasy baqytsyzdyqqa ushyraıdy.
- Ekiqabat áıel túıe etin jemeýi kerek, áıtpese, ol balany jatyrynda 12 aı kóteredi.
- Jańa ǵana týǵan áıel kıiz úıge kirgen ıtti qýmaıdy, óıtkeni bul ádetti oryndasa, onyn tisteri túsip kalady.
- Ekiqabat áıeldiń kerilgen arqannan ótýine bolmaıdy, óıtkeni týǵan kezde balanyń kindigi moınyna oratylyp, ony tunshyqtyrady.
- Ákesi tiri qazaqtyń bas jeýine bolmaıdy, áıtpese ákesi ólip qalady.
(Yrym-tyıymdar týraly málimet Ádil Ahmetovtyń «Túrki áleminiń yrym-tyıymdary» atty eńbeginen alyndy)