Qaı komandanyń kóshi ilgeri?

Sport padıshasy – jeńil atletıka

Jeńil atletıkany «Sport padıshasy» dep beker atamaǵany anyq. Sporttyń bul túrinde baqandaı 48 júlde jıyntyǵy sarapqa salynady. Osy jaıttyń ózi qaı memlekettiń atletteri myqty bolsa, jalpykomandalyq esepte solardyń kósh bastaıtynyn ańǵartsa kerek. Iá, Parıjde dál solaı boldy. Áıgili «Stad de Frans» stadıonynda uıymdastyrylǵan alamanda AQSh quramasy aıqyn basymdyqpen jeńiske jetti. Olar 34 (14 altyn+11 kú­mis+9 qola) júldege qol jetkizdi. Eń kóp al­tyndy Gabrıel Tomas oljalady. 27 jastaǵy Atlantanyń arýy 200 metr­ge júgirýde, 4h100 ben 4h400 metr­lik estafetada shashasyna shań juq­tyr­mady. Raı Bendjamın men Sıdnı Mak­laflın-Levron eki retten top jardy. Mine, amerıkalyqtardyń jeńip alǵan 14 altynynyń teń jartysy osy úsh jelaıaqtyń enshisinde.

Kenııanyń «qara marjandary» 11 ret (4+2+5) jeńis tuǵyryna kóterildi. Bul júldelerdiń barlyǵy da jelmen ja­­rysqan jelaıaqtardyń enshisinde. 24 jastaǵy Beatrıs Chebet 5 000 jáne 10 000 metrlik qashyqtyqta dara shyqty. Qal­ǵan eki altyndy Emmanýel Vanonı (800 metr) men Feıt Kıpegon (1 500 metr) qorjynǵa saldy. Sondaı-aq Kanadaǵa – 5 (3+1+1), Nıderlandqa – 6 (2+1+3), Is­­panııaǵa – 4 (2+1+1), Norvegııaǵa 3 (2+1+0) júlde buıyrdy. Sońǵy tórt ko­mandaǵa qaraǵanda Ulybrıtanııanyń týy bıikte jıi jelbiregen edi. Olar 10 (1+4+5) medalǵa ıelik etti. Alaıda altyn­nyń azdyǵynan Tumandy Albıon eliniń óren­deri jalpy esepte jetinshi oryndy qanaǵat tutty.

Amerıkalyq Raıan Kraýzer balǵa laqtyrýdan qatarynan úshinshi Olım­pıadasynda qarsylas shaq keltirmedi. Nıderlandyq Femke Bol Parıjde to­lyq medaldar jıyntyǵyn jıyp al­dy (4h1 400 aralas estafeta – altyn), (4h1 400 estafeta – kúmis, 200 metr­ge júgirý – qola). Sy­ryq­pen sekirýshi grekııalyq Ar­man Dıýplantıs (6,25 metr) pen 400 metrge kedergiler arqy­ly júgirgen ame­rıkalyq Sındı Maklaflın-Levron álemdik rekordty (50,37 sekýnd) ja­ńartty. Jıýlen Alfred (100 metr) Sent-Lıýsııaǵa, Letsıle Tebogo (200 metr) Botsvanaǵa tórtjyldyqtyń basty dodasynyń alǵashqy altynyn syılady.

Kezinde Pákistannyń kógaldaǵy hokkeı­shileri atalǵan jarystyń jeńim­pazy atanǵany kóziqaraqty oqyrmannyń esin­de bolar. Al jekelegen sportshylar arasynan tuńǵysh Olımpıada chempıony ataný baqyty naıza laqtyrýshy Arshad Nadımge bu­ıyrdy. 4h400 metrlik estafetada AQSh quramasy máre syzyǵyn birinshi bolyp qıyp ótti. Jeńimpaz komandanyń sapynda 16 jastaǵy Kýınsı Ýılson óner kórsetti. Onyń esimi Olımpıada chempıo­ny atanǵan eń jas jeńil atlet retinde sport shejiresine jazyldy.

Atalǵan jarysta 43 memlekettiń ókilderi oljaǵa keneldi. О́kinishke qaraı, Pa­rıjde taratylǵan 145 medaldyń bir­de-bireýi Qazaqstan sportshylaryna buıyrmady. Kezinde jeńil atletter jarysynda Olga Shıshıgına altyn, Dmıtrıı Karpov qola jáne Olga Rypakova tolyq júlde jıyntyǵyn jeńip alyp, bar­sha jankúıerdi qýantqan edi. Qazir jerlesterimiz ne júgire, ne sekire, ne temir-tersekti alysqa laq­tyra almaıtyndaı dárejege jetti. О́ki­nishti-aq!

Júzýde de AQSh aldyna jan salmady

Júzýde 37 medal jıyntyǵy sarapqa salynady. Bul jarysta da AQSh-tyń asyǵy alshysynan tústi. Olar 28 (8+13+7) júlde oljalady. Túrli tásil ar­qyly túrli qashyqtyqqa júzgen Kaleb Dressel, Ketl Ledekı, Torrı Hask, Keıt Dýglass, Reıgan Smıt jáne Gretchen Ýolsh eki retten óz elderiniń án­uranyn shyrqatty. Jal­py esepte ekin­shi oryndy enshilegen Aýstralııanyń qor­jynynda 19 (7+9+3) júlde bar. Fransııa (4+1+2), Kanada (3+2+3) jáne Majarstan (3+1+1) TOP-5 komanda qataryna qosyldy. Aýstralııanyń arýy Mollı Greıs O’Kallagan men kanadalyq Sammer Makıntoshtyń úsh márte mereıi ústem bolsa, qytaılyq Pan Chjanle, uly­brıtanııalyq Djeıms Gaı, shvesııalyq Sara Fredrıka Shıostrıom, aýstralııalyq Arıarn Tıtmýs pen Keılı Makkıoýnnyń eki ret juldyzy jandy.

Parıj Olımpıadasynyń basty qa­harmany retinde fransııalyq Leon Marshannyń esimi ataldy. Oǵan eshkimniń de daýy joq. 22 jastaǵy Týlýzanyń týmasy 200 metrge batterflıaı men brass jáne 200 ben 400 metrge keshendi ádistermen júzýde jeńimpaz atansa, 4h100 metrlik estafetalyq saıysta úshinshi oryndy enshiledi. Barlyǵy – 4 altyn men 1 qola. Fransııanyń bas shaharynda ótken baı­raqty básekede Marshannyń aldyna eshkim túse almady. Buǵan qosa Leon 200 metrge keshendi júzýde tórtkúl dúnıeniń teńdessizi Maıkl Felpstiń rekordyn 0,17 sekýndqa jańartty. Al medaldar sany jaǵynan Iýıfeı Chjan bárinen ozdy. Túrli qashyqtyqta baq synaǵan 26 jastaǵy Qytaı sportshysy 1 kúmis pen 5 qolany enshiledi. Barlyǵy – 6 júlde.

2016 jyly Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda ótken Olımpııa oıyn­darynda Dmıtrıı Balandın 200 metrge brass ádisimen júzýde aıdy as­panǵa bir-aq shyǵaryp, elimizge bas júlde ápergen edi. Oǵan deıin sporttyń bul túrinde birde-bir otandasymyzdyń baǵy janǵan joq edi. Parıjde biz Ádilbek Mýsınge senim arttyq. Biraq Balandınniń erligin qaıtalaýǵa qanda­symyzdyń shama-sharqy jetpedi.

О́zge saıystarda kimder ozdy?

Olımpııa oıyndarynda velosporttan – 22, kúres túrlerinen – 18, baıdarka men kanoe esýden – 16, nysana kózdeý men dzıýdodan – 15, sporttyq gımnastıka men akademııalyq esýden – 14, bokstan – 13, semserlesýden – 12, aýyr atletıka men jelkendi sporttan 10 júlde jıyntyǵy sarapqa salyndy. Osy sport túrlerinde tabysty óner kórsetken komandalardyń jalpy esepte joǵarylaýyna jaqsy múm­kindik týyndaıdy. Damyǵan memleketter osyǵan aıryqsha mán beredi.

Kezinde velosportta Alek­sandr Vınokýrovtyń dańqy dúrkiredi. Ol 2000 jyly Sıdneıde kúmis alsa, 2012 jyly Londonda altyn medaldy moınynda jarqyratty. Al onyń izbasary Alekseı Lýsenko Parıjde qalyń top­tyń arasynda qalyp qoıdy. Osy oraıda elimizde «Astana» dep atalatyn kásipqoı veloklýbtyń baryn esterińizge salaıyq. Memlekettik bıýdjetten oǵan qyrýar qarajat jumsalyp keledi. Atalǵan komanda músheleriniń jalaqysy ózge sport túrleri ókilderiniń túsine de kirmegen. Sol klýbtyń sapynda óner kórsetken birqatar legıoner ár jyldary «Týr de Frans» pen «Výelta» sekildi mártebesi joǵary jarys­tarda top jardy. Biraq odan Qazaqstanǵa kelip-keteri joq. Otan­dyq velosportty damytý durys jolǵa qoıylsa, osyndaı beıshara kúıge túspeıtin edik. Al onda bizge «Astana» klýbyn qarjylandyrýdyń ne keregi bar? Álde bul tek aqshany ońdy-soldy shashý ma? Aldaǵy ýaqytta el sportyn bas­qa­ryp otyrǵan azamattar osy máselege nazar aýdarsa eken.

Velosportta Fransııa (3+3+3), Nıder­land (3+3+1), Aýstralııa (3+2+3), AQSh (3+2+1), Ulybrıtanııa (2+5+4), Jańa Ze­landııa (2+2+1) jáne Belgııa (2+0+3) qu­ramalary jaqsy nátıje kórsetti. Jeke­legen veloshabandozdar arasynda 27 jas­taǵy jasyl qurlyq júırigi Harrı Lavreısenniń shoqtyǵy bıik boldy. Ol úsh altyn oljalady. Belgııalyq Remko Evenepýl men nıderlandyq Roı van den Berg eki retten daralandy.

Eskek esýden nátıjelerimiz jyldan-jylǵa tómendep barady. Jelkendi sport elimizde joqtyń qasy deýge bolady. Semserlesýde aıaq alysymyz jaman emes. Fransııanyń bas shaharynda jigit­terimiz baryn salyp aıqasty. Alaı­­da sonyń ózi úzdikter qatarynan kórinýge jetkiliksiz boldy. Sporttyq gımnastıkada ilgerileý bar. Buǵan deıin Álem kýboginiń kezeńdik saıystarynda san márte daralanǵan Narıman Qurbanov Parıjde jerlesterine medaldyń syń­ǵyryn estirtti. Nysana kózdeýden úzilip qalǵan dástúrimizdi Aleksandra Le men Islam Sátbaev jalǵady. Olar qolaǵa qol sozdy. Qazaqstanda akademııalyq esý men jelkendi sporttyń damý barysy tym baıaý.

Aýyr atletterdiń qazirgi jaı-kúıi jan­ǵa batady. 2005–2016 jyldar aralyǵynda elimiz álemdegi kóshbasshy ko­man­d­a­lardyń biri ári biregeıi edi. Res­pýb­lıkalyq federasııanyń tizginin Qaı­rat Turlyhanov ustap, keńesshi bapker retinde Túrkııadan Enver Túrki­lerı shaqyrylǵan tusta otandyq zilte­mirshiler tolaǵaı tabysqa qol jet­kizdi. Olımpııa oıyndary men dúnıejúzilik dodalarda taý kótergen tolaǵaılar túrli tústi medaldardy «kú­rep» aldy. Keıin­nen basshylar Turlyhanovty orny­nan aldy. Soǵan nalyǵan Túrkilerı eline ketti. Olardyń el sportyna sińirgen talaı jylǵy ereń eńbegi eskerilmedi. Esim­deri atalǵan azamattarmen birge qa­zaq aýyr atletıkasynyń basynan baǵy ushty. Sodan keıin-aq julqynyp turǵan jerlesterimiz birinen keıin biri dopıngpen ustalyp, túrli merzimge sporttan shettetildi. Sondaı keleńsizdikter saldarynan kezinde dańqy tóske órlegen Qazaqstannyń aýyr atletteri Parıj Olımpıdasynyń birde-bir joldamasyna ıelik ete almady.

Joǵaryda atalǵan sport túrlerinen Parıj Olımpıadasynyń TOP-5 komandasy: eskek esýden – Jańa Zelandııa (4+0+0), Aýstralııa (3+1+1), Germanııa (2+2+2), Qytaı men Chehııa (2+0+0). Sena jaǵalaýynda eskekshi Lısa Kerrıngton (Jańa Zelandııa) úsh qashyqtyqta aldyna jan salmady. Sóıtip, ol Olımpıadadaǵy altyndar sanyn 8-ge jetkizdi. Djeksıka Foks (Aýs­tralııa), Iаkob Shopf (Germanııa) jáne Alısha Hoskın (Jańa Zelandııa) eki márte sondaı kórsetkishke qol jetkizdi.

Nysana kózdeýden – Qytaı (5+2+3), Ońtústik Koreıa (3+3+0), AQSh (1+3+1), Ita­lııa (1+2+1), Ulybrıtanııa (1+1+0). Mer­genderdiń «maıdanynda» Shen Lıhao (Qytaı) eki ret teńdessiz dep ta­nyldy.

Sporttyq gımnastıkadan – AQSh (3+1+5), Japonııa (3+0+1), Qytaı (2+5+2), Fılıppın (2+0+0) jáne Brazılııa (1+2+1). Ádemilik pen ásemdikke negizdelgen bekzada ónerde Sımona Baılz (AQSh) jáne Daıkı Hasımoto men Sınnosýke Oka (Japonııa) jasyndaı jarqyldap, bas júldeniń úsheýin óz qorjyndaryna saldy.

Akademııalyq esýden – Nıderland (4+3+1), Rýmynııa (2+3+0), Ulybrıtanııa (2+2+4), Jańa Zelandııa (2+2+1), Ir­landııa, AQSh jáne Germanııa (1+0+1).

Aýyr atletıkadan – Qytaı (5+0+0), Bolgarııa men AQSh (1+0+1), Indonezııa, Bolgarııa jáne Grýzııa (1+0+0). Asa aýyr salmaqta synǵa túsken grýzııalyq zil­temirshi Lasha Talahadze úsh dúrkin Olımpıada chempıony atanyp, túr­kııalyq Naım Sýleımanoglý men Halıl Mýtlý, grekııalyq Pırros Dımas pen Akakıos Kakıashvılıs jáne qytaılyq Lıýı Sıaoszıýnniń kórsetkishin qaıta­lady. Eger bul dúleı kúsh ıesiniń jasy endi ǵana 30-dan asqanyn eskersek, Qap taýy qabylany 2028 jyly Los-Andjeleste joǵaryda esimi atalǵan sańlaqtardan ozýy múmkin.

Semserlesýden – Japonııa (2+1+2), AQSh (2+1+1), Ońtústik Koreıa (2+1+0), Gonkong (2+0+0) jáne Fransııa (1+4+2). Noıandar saıysynda Lı Kıfer (AQSh) men O San Ýk (Ońtústik Koreıa) eki jattyǵý boıynsha jeńiske jetti.

Boksqa da, kúreske de kóńilimiz tolmady

Boks pen kúres – elimizde halyqtyń erekshe qurmeti pen zor súıispenshiligine bólengen sport túrleri. Táýelsizdik alǵan kezden beri Olımpıadada eń kóp oljaǵa kenelgen – bylǵary qolǵap sheberleri. 1996-2021 jyldar aralyǵynda jýan judy­ryqty jigitterimiz 22 júlde (7 al­tyn, 7 kúmis, 8 qola) aldy. Oǵan qyz­dardyń tabysyn qosyńyz. Eń úzdik boks­shyǵa tıesili Barker kýbogin úsh márte tóbemizge kóterdik. Biraq keıingi eki Olımpıadadaǵy kórsetkishimiz esh syn kótermeıdi. Tokıoda qos qolany qanaǵat tutsaq, Parıjde bir kúmis pen bir qola jeńip aldyq. Bokstyń damýyna barynsha jaǵdaı jasalyp, mıllıondaǵan qarjynyń quıylyp jatqanyn eskersek, jerge kirip ketetindeı masqara jaǵdaı.

Salystyrmaly túrde alsaq, О́zbekstan bes altyn alyp, komandalyq esep­te jeke-dara kósh bastady. Osydan segiz jyl buryn Rıo-de-Janeıroda da olar aldyna jan salmaǵan edi. Fransııaǵa Qyrǵyzstannan bir ǵana boksshy baryp, sonyń ózi fınalǵa deıin jetti.

Grek-rım kúresinde Iran men Ja­ponııa quramalary keremet nátıje kórsetti. Parsy eli pehlevandary 2 altyn, 1 kúmis jáne 1 qolany oljalady. Kúnshyǵys eliniń órenderi bas júldeniń ekeýin óz qorjynyna saldy. Úshinshi orynda – Kýba. Bostandyq eliniń balýandary 1 altyn men 2 qolany enshiledi. Qyrǵyzstannyń ózi úsh qola aldy. Qazaq eli «klassıkteriniń» abyroıyn Demeý Jadyraev qutqaryp qaldy. 35 jastaǵy ardager balýannyń bul kúmisin barsha jankúıer altynǵa balady.

Erkin kúreste Japonııa quramasy 2 altyn men 1 kúmis oljalap, jalpy­komandalyq esepte kósh bastady. Ekinshi jáne úshinshi orynda – Grýzııa men О́zbekstan. Qap taýy qyrandarynyń 1 altyny men 1 kúmisi, «ala taqııaly» aǵaıyndarymyz 1 altyny men 1 qolasy bar. Besinshi satyǵa Bolgarııa men Bahreınniń balýandary jaıǵasty. Bul eldiń betkeustarlary bir-bir retten jeńis tuǵyrynyń eń bıigine kóterildi. Al qazaq­tarǵa jalqy júlde de buıyrmady.

Áıelder kúresindegi alty altyndy Japonııa men AQSh ózara bólisti. Kúnshyǵys eliniń sulýlary tórt salmaqta top jarsa, eki altyndy amerıkalyqtar ıelendi. Al Qazaqstannyń birde-bir burymdysy Parıjde boı kórsetken joq. Sebebi olardyń barlyǵy da irikteý syndarynda súrindi. Bul jaǵdaı da janymyzǵa batty.

Dzıýdoshylar dodasynda Japonııa (3+2+3), Fransııa (2+2+6), Ázerbaıjan (2+0+0), Grýzııa (1+2+0) jáne Brazılııa (1+1+2) balýandarynyń baǵy jandy, Qazaqstan da kóshten qalǵan joq. Eldos Smetovtiń altyny men Ǵusman Qyr­ǵyzbaevtyń qolasy arqasynda jetinshi oryndy ıelendik. Osy jarysta boıy 204 sm, salmaǵy 150 kg tartatyn Teddı Rıner Olımpıadanyń besinshi altynyn moınynda jarqyratty. Onyń úsheýin «Qonjyq» jekelegen saıysta jeńip alsa, ekeýin komandalyq básekede enshiledi. Odan bólek, Rınerdiń taǵy eki qolasy bar.

Taǵy kimder ozdy?

Qalǵan sport túrlerine keler bolsaq, Qytaı sýǵa sekirý (8+2+1), ústel tennısi (5+1+0), badmınton (2+3+0), sınhrondy júzý (2+0+0) jáne tennısten (1+1+0) ótken jarystardyń jalpy komandalyq esebinde aldyna jan salmady. Ońtústik Koreıa sadaq atý (5+1+1) men taekvondoda (2+0+1), Ulybrıtanııa úshsaıys (1+0+2) pen batýtta sekirýde (1+0+0), Serbııa men Ispanııa vaterpolda (1+0+0), Fransııa men Ispanııa voleıbolda (1+0+0), Brazılııa men Shvesııa jaǵajaı voleıbolynda (1+0+0), Danııa (1+0+1) men Norvegııa gandbolda (1+0+0), AQSh pen Jańa Zelandııa golf­ta (1+0+0), Qytaı men Germanııa kórkem gımnastıkada (1+0+0), Fransııa men Jańa Zelandııa regbıde (1+0+0), Mysyr men Majarstan qazirgi bessaıysta (1+0+0), Ispanııa men AQSh fýtbolda (1+0+0), Kanada men Japonııa breık-dansta (1+0+0), Germanııa at sportynda (4+1+0), Japonııa skeıtbordıngte (2+2+0), AQSh basketbolda (2+0+0), Nıderland kógal­daǵy hokkeıde (2+0+0), Polsha quzǵa órmeleýde (1+0+1) jáne Fransııa serfıngte (1+0+1) eń úzdik nátıje kórsetti.