Aqparattyq tehnologııalardyń qaryshtap damýy ómirimizdi kádimgideı jeńildetip, ýaqytymyz ájeptáýir únemdelip qaldy. Zamannyń bul ıgiligine tez ıkemdelgender onlaın platformalar arqyly paıda taýyp, negizgi jumys kózine aınaldyryp otyr. Biraq jyldan-jylǵa qatary kóbeıip, nápaqasyn osyndaı jolmen ajyratyp júrgenderdiń eńbek quqyǵy tolyq qorǵala qoımaǵan. Osy máseleni nazaryna alǵan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy halyqqa Joldaýynda eńbek naryǵyndaǵy aýqymdy ózgeristerge sáıkes tıimdi tásilder qarastyrýdy tapsyrǵan edi.
Prezıdent «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýynda sıfrly ekonomıkanyń róli artyp kele jatqanyn, platformalyq jumyspen qamtý júıesinde jarty mıllıonnan asa adam jumys isteıtinin aıta kele, osy sanattaǵy azamattardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaýdyń naqty tásilderin ázirleýdi tapsyrdy. Osy oraıda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń ókilderi Joldaýda júktelgen mindetterdiń qalaı oryndalǵany jóninde jan-jaqty maǵlumat berdi.
Ras, búginde platformalar arqyly jumysty qashyqtan isteýdi qolaı kóretinder kóp. О́ıtkeni mundaı jumysqa ornalasý asa qıyndyq týǵyzbaıdy ári jumys kestesiniń erkindigi kim-kimge de yńǵaıly. Alaıda onlaın jumystyń tıimsiz tustary da kezdesedi, ásirese, qolaısyzdyqtar týyndaǵan jaǵdaıda áleýmettik kepildikterdiń qoljetimdi bolmaýyn aıtýǵa bolady. Bul rette Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda bıyl 1 shildede Áleýmettik jáne Salyq kodeksterine jáne «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» zańǵa zańnamalyq túzetýler engizilip, qabyldandy. Endi osy túzetýlerge sáıkes, ınternet-platformalardyń operatorlary onlaın jumys isteıtin adamdar úshin jeke tabys salyǵyn, mindetti zeınetaqy jarnalaryn (MZJ), áleýmettik aýdarymdardy (ÁA) jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýǵa jarnalardy (MÁMSJ) ustap qalý jáne tóleý jónindegi salyq agentteri bolyp sanalady. Bul baǵytta MZJ, ÁA jáne MÁMSJ mólsheri 1%-ǵa deıin tómendetildi. Platformalyq jumyspen qamtylǵandarǵa bir ýaqytta eki salyq rejimin qoldaný quqyǵy berildi.
Onlaın jumysty retteýdiń osynaý tetikterin synaqtan ótkizý úshin ótken jyldan bastap qanatqaqty joba iske asyryldy. Munyń nátıjesinde usynylǵan tásilderdiń durystyǵyna kóz jetti. Atalǵan jobaǵa 13 myńnan asa taksı júrgizýshileri qatysyp jatyr.
Sonymen qatar júrgizilip jatqan jumys sheńberinde sıfrlyq sheshimder de engizildi. Atap aıtqanda, azamattarǵa platformalyq jumyspen qamtylǵandar dep taný úshin jarııa shartqa qosylý jetkilikti; jeke kásipker retinde tirkelý jeńildetiledi; jumyspen qamtylǵandardyń bul sanaty salyq deklarasııalaryn tapsyrýdan bosatylady; azamattar onlaın rejimde jeke kabınet arqyly ınternet-platforma operatorlary tóleıtin tólemderdiń durystyǵy men ýaqtylyǵyn baqylaı alady; úderisterdi avtomattandyrý úshin ınternet-platformalar men memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerin ıntegrasııalaý júzege asyrylady. Qolǵa alynǵan sharalardyń barlyǵy ınternet-platformalar arqyly jumyspen qamtylǵan adamdardy áleýmettik jaǵynan qorǵaýǵa múmkindik beredi.
Jalpy, qashyqtan atqarylatyn jumysty úılestirý Eńbek kodeksiniń 138-babymen retteledi. Atalǵan bapqa sáıkes, qashyqtan jumys isteý eńbek shartyn jasasý kezinde de, eńbek shartyna tıisti ózgerister men tolyqtyrýlar engizile otyryp, eńbek shartynyń qoldanylý merzimi ishinde de belgilenedi. Qashyqtan jumys isteý tártibi men merzimderi; eńbek mindetterin oryndaý úshin qajetti jabdyqpen, kórsetiletin baılanys qyzmetterimen jáne ózge de quraldarmen qamtamasyz etý; shyǵystardy óteý jumys berýshiniń aktisinde aıqyndalady.
Jumysker eńbek mindetterin oryndaý kezinde jumys berýshi, qabyldaýshy tarap qamtamasyz etken jabdyqty, aqparattandyrý týraly zańnamaǵa sáıkes aqparattandyrý obektilerin, kórsetiletin baılanys qyzmetterin jáne ózge de quraldardy paıdalanýǵa mindetti. Al jumysker qyzmet kórsetý kezinde óz qural-jabdyǵyn paıdalanǵan, sondaı-aq kórsetiletin baılanys qyzmetterine aqy tólegen jaǵdaıda jumys berýshi ótemaqy tóleıdi. Munyń kólemi, tóleý tártibi men merzimi jumyskermen kelisý arqyly belgilenedi. Taraptardyń kelisýi boıynsha qashyqtan jumys isteıtin jumyskerge qabyldaýshy taraptan jumysty oryndaý kezindegi ózge de negizdelgen shyǵystar, onyń ishinde elektr energııasynyń quny da ótelýi múmkin.
Sonymen qatar Memleket basshysy óz Joldaýynda Úkimetke 2030 jylǵa deıingi qaýipsiz eńbek tujyrymdamasyn qabyldaýdy tapsyrǵan edi. О́ıtkeni óndiristik jaraqat alýdyń jıileýi qoǵamda ótkir máselege aınaldy. Al atalǵan qujat osy keleńsizdikterdiń aldyn alýǵa jáne joıýǵa baǵyttalýy kerek. Osy údeden shyǵý úshin ótken jyldyń 26 jeltoqsanynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan qaýipsiz eńbek tujyrymdamasyn bekitý týraly» Úkimettiń №1182 qaýlysy qabyldandy.
Atalǵan tujyrymdamada eńbek jaǵdaılaryn júıeli jaqsartýdyń mynadaı jańa tásilderi kózdeldi: táýekelge baǵdarlanǵan tásil negizinde eńbekti qorǵaý jónindegi ulttyq basqarý júıesin jańǵyrtý; kásiptik táýekeldi tómendetý jónindegi sharalardy ekonomıkalyq yntalandyrý; eńbekti qorǵaý salasyndaǵy kásiptik quzyretter men ǵylymı áleýetti damytý; eńbekti qorǵaý salasyndaǵy baqylaý men monıtorıngtiń tıimdiligin arttyrý. Jalpy, tujyrymdamany iske asyrý óndiristik jaraqatty, kásiptik aýrýlardy tómendetýge, quzyretterdi arttyrýǵa jáne eńbek jaǵdaılaryn jaqsartý boıynsha ekonomıkalyq yntalandyrýdy kúsheıtýge yqpal etedi.
Buǵan qosa bıyl 1 qańtardan bastap Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń áleýmettik turǵyda qorǵalýyn arttyrý baǵytynda arnaıy áleýmettik tólem engizildi. Arnaıy tólemdi taǵaıyndar kezde jumysshylardyń 55 jasqa tolýy jáne BJZQ-da keminde 7 jyl mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalarynyń bolýy eskeriledi. Búgingi tańda zııandy eńbek jaǵdaılarynda uzaq ýaqyt jumys istegen 9 145 azamatqa 1,7 mlrd teńge somasyna arnaıy áleýmettik tólem taǵaıyndaldy. Tólem 4 kózden – respýblıkalyq bıýdjetten, Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan, jumys berýshiden jáne ómirdi saqtandyrý kompanııasynan júrgiziledi. Arnaıy tólemniń ortasha mólsheri shamamen 208 myń teńgeni quraıdy. Bul tólem zeınet jasyna deıin beriledi. Zeınetkerlikke shyqqannan keıin atalǵan adamdarǵa BJZQ-dan tólenetin tólemderge qosymsha memlekettik bazalyq jáne yntymaqty zeınetaqy taǵaıyndalady.
Prezıdenttiń taǵy bir ýádesi – eń tómengi jalaqy mólsherin birtindep ósirý. «Azamattardyń tabysyn arttyrý úshin 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap eń tómengi jalaqy mólsherin 85 myń teńgege kóterýdi tapsyramyn. Osylaısha, biz eńbekaqynyń eń tómengi mólsherin úsh jyl ishinde eki ese kóbeıttik. Bul shara 1 mıllıon 800 myń adamnyń, onyń ishinde bıýdjet salasynda eńbek etetin 350 myń azamattyń ál-aýqatyn arttyrýǵa septigin tıgizedi», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń osy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda 2023 jyldyń 1 jeltoqsanynda «2024-2026 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań qabyldandy. Munda eń tómengi jalaqyny aǵymdaǵy 70 myń teńgeden 85 myń teńgege deıin ulǵaıtý kózdeldi. Osylaısha, ETJ mólsheriniń 85 myń teńgege deıin ulǵaıýy qanshama jaldamaly qyzmetkerdiń tabysynyń ósýine yqpal etti. Sondaı-aq bul razrıadaralyq biliktilik júıesin eskere otyryp, ETJ-dan joǵary deńgeıde jalaqy alatyn azamattardyń da tabysyn arttyrýǵa múmkindik berdi.