Táýekel kartasyndaǵy túıtkilder

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Atyraý ob­lystyq departamenti basshy­synyń birinshi orynbasary Nurlan Jahınniń aıtýynsha, sybaılas jem­qor­lyq táýekelderiniń jol kartasy iske asyrylyp jatyr. Munaıly óńirden bul kartaǵa 9 problemalyq másele en­gi­zilgen. Bul – ekologııa, olıgopolııa, jol jáne ınfraqurylym, medısına, bıznesti qorǵaý, apatty ári tozyǵy jetken turǵyn úı, agroónerkásiptik keshen, jylý-elektr stansalary men qurylysy uzaqqa sozylǵan nysandar.

«Jol kartasyna ázirleý kezinde óńir­degi sheshimin tappaǵan túrli túıtkil eske­rildi. Túıindi máseleler qyzmet kórsetý jáne túrli úderisterdiń ashyq emestiginen, ákimshilik kedergiler men zańnamanyń jetildirilmeýinen týyndaıdy. Negizgi basymdyq – turǵyndardyń áleýmettik turmysyn jaqsartýǵa baılanysty máselelerin sheshýge atsalysý, olardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý», deıdi N.Jahın.

Onyń pikirinshe, jyl basynan bergi 6 aıda atalǵan salalardaǵy sybaılas jem­­­qor­lyq táýekelderine taldaý júr­gizilipti. Ásirese áleýmettik qoldaý sa­la­­­­synda eńbekaqy tóleý qorynan bó­lin­­gen qarajatty urlaý, granttar berý, ataý­ly áleýmettik kómek alý, áleý­mettik maq­­­sattaǵy nysan salý, múgedek jan­dar­dyń quqyqtaryn shekteý, pasıentter úshin azyq-túlik satyp alýǵa qarjy bólý kezin­­­degi táýekelderge nazar aýdarylyp otyr.

«Máselen, densaýlyq saqtaý salasynda baǵany jasandy túrde kóterý, medısınalyq buıymdardy maqsatsyz paı­dalaný, múddeler qaqtyǵysy, eń­bekaqy tóleý qorynan qarjy urlaý dere­gi bar. Medısınalyq mekemelerdiń dı­rek­torlary ózderiniń joǵary oqý oryn­daryndaǵy oqýyna 10,5 mln teńge jum­sapty. Bul qarjy bıýdjetke qaıta­ryldy», dep habarlady N.Jahın.

Sondaı-aq jol salasyna júrgizilgen qoǵamdyq monıtorıng kezinde 50-den astam buzýshylyq anyqtalyp otyr. Alaıda merdiger kompanııalar ony osy kezge deıin joıǵan joq. «О́ńirde merzimi uzarǵan qurylys nysandaryna monıtorıng júrgizildi. Sondaı nysannyń biri Maqat aýdanynda bar. Munda 60 páterlik 3 qabatty turǵyn úı qurylysy áli aıaq­talmaı tur. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy volonterlerdiń júrgizgen monıtorıng kezinde birqatar kemshilik anyqtaldy. Nysannyń qajetti qorshaýy joq. Jumysshy personal da bolmady. Temirbeton tósemderinde jaryqshaq paıda bolǵan. Qazir nysan qurylysy qaıta jandandy», dep málimdedi ol.

Osyǵan baılanysty volonterler nysandy merziminde paıdalanýǵa tapsyrý jóninde usynys berdi. Qurylys jumysyna baqylaý júrgizbegen tapsyrys berýshini jaýapkershilikke tartýǵa bastamashylyq jasady.

«Maqat kentindegi 60 páterlik turǵyn úıdiń qurylysy 2021 jyly bastalǵan. Alaıda 2023 jyldyń basynda toqtap qalǵan. Sebep – nysan qurylysyn júrgizetin merdigerlikke tańdalǵan «Dan Stroı Baza LTD» JShS-da qarjylyq qıyndyq týyndaǵan. Atalǵan qurylys nysanynyń jalpy quny 865 mln teńgeni quraıdy. Osy kezge deıin qarjynyń 60%-y ıgerilgen. Tapsyrys berýshi sotqa talap aryzben júgindi. Sotta merdigerden 50 mln teńge kóleminde aıyppul óndirip alý týraly talap qanaǵattandyryldy», dep naqtylady departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Al Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy – Qulsary qalasyndaǵy № 2 áleýmettik qyzmetter ortalyǵyn jóndeýge bıýdjetten 2,1 mlrd teńge bólingen. Biraq departament qyzmetkerleriniń jemqorlyqqa qarsy eriktilermen birge júrgizgen monıtorınginiń qorytyndysymen atalǵan nysannyń jobalyq-smetalyq qujat­ta­ma­sy­na sáıkes emestigi anyqtalǵan.

«Jobalyq-smetalyq qujattamaǵa sáıkes terezeler jańasyna aýystyrylýy kerek edi. Alaıda polıvınılhlorıdtan jasalǵan tereze blokteri múldem aýystyrylmaǵany anyqtaldy. Tereze taqtalaryn ózdiginen jabysatyn aq qa­ǵaz­ben jabý arqyly jańasyna uqsatyp qoıǵan. Jobalyq-smetalyq qujattama boıynsha tek bas ǵımarattaǵy 200 terezeni jańasyna aýystyrý úshin bıýdjetten 53,1 mln teńge bólinip, tólenip qoıǵan», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Sondaı-aq nysannyń mıneraldy tal­shyq­ty plıtalarmen qaptalǵan tóbesi qazir­diń ózinde qıraǵan. Dýsh kabı­na­la­ryn­­da sý aǵatyn krandar joq. Esiksiz metall shkaf, kereýetter jaramsyz kúıge túsken.

«Bul nysan 2023 jyldyń 28 jeltoq­sa­nynda paıdalanýǵa berildi. Jaýap­ty memlekettik organ ókilderiniń aıtýynsha, arnaıy ortalyqta emdelýge muqtaj psıhonevrologııalyq syrqaty bar eresek pasıentter tiziminde 150-ge jýyq adam tirkelgen. Naýqastar paı­dalanýǵa berilgennen keıin jańa orta­lyqqa orna­­lastyrylady. Alaıda ortalyq 7 aı­dan beri bos tur», dep málim etti departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Oblystyq departamenttiń baspasóz qyzmetinen málim etkendeı, sybaılas jemqorlyqqa qarsy eriktiler tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı rejimine baılanysty bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýyn baqylaýǵa alǵan. О́ıtkeni elimizde memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organǵa qyzmetter, is-sharalar boıynsha artyq shyǵyndardy qysqartý jóninde tapsyrma berilgen edi.

«Alaıda keıbir memlekettik organdar bul tapsyrmany oryndamaıtyny anyqtaldy. Máselen, Jylyoı aýdany­nyń mádenıet, tilderdi damytý, dene shy­nyqtyrý jáne sport bólimi jalpy somasy 22 mln 321 myń 429 teńgege ulttyq at sporty túrleri boıynsha jarystar ótkizýdi josparlaǵan. Bul aýdan sáýir aıynda sý tasqynynan zardap shekkenin, áli kúnge deıin saldaryn jo­ıyp jatqanyn eskersek, atalǵan jarysty ótkizý ózekti emes. Osyǵan baılanysty eriktilerdiń usynysymen satyp alý konkýrsy tolyǵymen toqtatyldy», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Osyǵan uqsas jaǵdaı Mahambet aýdanynda baıqalyp otyr. Aýdandyq bilim bólimine qarasty Q.Qalybekov atyndaǵy Sarytoǵaı orta mektebi 16 mln 607 myń 142 teńgege 2 dana ulttyq kıiz úı satyp almaq bolǵan. Bir kıiz úıdiń baǵasyna 8 mln 303 myń 571 teńge usynylǵan.

«Eriktiler júrgizgen monıtorıng kezinde uqsas taýardyń medıanalyq baǵasy 2 mln 650 myń teńgeni quraıtyny anyqtaldy. Monıtorıng nátıjesimen satyp alý joıylyp, bıýdjet qarajatynyń tıimsiz jumsalýyna jol berilmedi. Jyl basynan beri sybaılas jemqorlyqqa qarsy eriktiler 130 mln teńgeden astam bıýd­jet qarajatyn únemdedi», dedi depar­tamenttiń baspasóz qyzmetinen.

Departament basshysynyń birinshi orynbasary Nurlan Jahınniń deregine qara­ǵanda, «Bızneske jol» jobasy shaǵyn jáne orta bıznes ıeleriniń quqyq­taryn qorǵaýǵa arnalǵan. Osy kezge deıin 1 myńǵa jýyq kásipkerdiń quqyǵy qorǵalǵan.

«Departament qyzmetker­le­riniń ju­my­sy tek táýekel kartasyna engizilgen ny­sandarǵa monıtorıng júrgizýmen shektelmeıdi. О́zge de salalarda sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý baǵy­tyn­daǵy jumys jalǵasyp jatyr. Atap aıtqanda, sport salasynda jalǵan dıp­lomy bar jattyqtyrýshylar, sondaı-aq buryn sottalǵan adamdardy jumysqa qabyldaý faktileri anyqtaldy», dedi Nurlan Jahın.

Onyń pikirinshe, bilim salasy qyz­met­kerleriniń bir ǵana mindeti bar. Bul – sapaly bilim berý jáne jas urpaqqa otansúıgishtik, eńbekqorlyq, parasattylyq qundylyqtaryn sińirý. Biraq jas urpaqty tárbıeleý men oqytý­ǵa eleýli tosqaýyl bolatyn sybaılas jem­qorlyq táýekeli bar. Máselen, syrtqy tal­daýdyń nátıjesimen sybaılas jemqor­lyq­tyń 10-ǵa jýyq táýekeli baıqalǵan.

«Osyǵan baılanysty tıisti organǵa 26 usynys berildi. Taldaý kezinde 12 mektepte is júzinde jumys istemeıtin 41 «óli janǵa» jalaqy aýdarylǵan. Saldarynan memleketke shamamen 90 mln teńge shyǵyn keltirilgeni anyqtaldy», deıdi departament basshysynyń birinshi orynbasary.

Jemqorlyq táýekelin joıýdyń joly bar ma? О́ńirlik departament basshylary sybaılas jemqorlyq táýekelin joıýǵa yqpal etetin birneshe usynys berip otyr.

«Birinshiden, býhgalterlik eseptiń aqpa­rattyq júıesine sıfrlyq sheshim­derdi engizý aıasynda bıýdjettik ótinimderdi usyný tártibin bekitý qajet. Ekinshiden, jalaqy tóleýge, onyń ishinde avansty berýge baqylaý tetigin ázirleý, engizý máse­lesiniń tıimdiligi bar. Úshinshiden, qol­danystaǵy zańnamaǵa sáıkes pedagogter men basqa da qyzmetkerlerdiń jumys saǵatyn lımıtten tys belgileýdi boldyrmaıtyn tetik bóligine birqatar usynys berdik. Osy usynystardyń tıimdiligi baı­qala bastady. Onyń ishinde jymqyrý táýekel­derin barynsha azaıtý múmkindigi baı­qaldy. Jergilikti atqarýshy organdardyń býhgalterlik esepti júrgizýge qatysty satyp alynatyn aqparattyq júıelerdiń min­detti parametrleri men teh­nıkalyq sıpattamalaryn biriz­dendirý úshin quqyqtyq jaǵdaı­lar jasaldy», dep málim etti Nurlan Jahın.

Atyraý oblysy