Azamat

– Birde-bir kitabyńdy shyǵaryp bermegen baspanyń dırektory týraly qandaı jyly lebiz bildirýge bolady?.. «Folıanttan» habarlasyp: «Jyl basynda dırektory­myz Nurlan Sársenbiuly elýge tolatyn edi. Soǵan oraı shaǵyn jınaq daıyndap, tartý etpekpiz. Qysqasha jyly lebiz bildirýińizdi suraımyz», dep telefon soǵylǵanda aıtqan bul sózimiz, árıne, ázil. Al shyntýaıtyna kóshsek, ózimiz kópten biletin, kóp qyrly qyz­metine de, syrly minezine de syrttaı súısinip júretin baýyry­myz Nurlan Isabekovtiń er jasynyń bıigine kóterilýi bárimizdi qýan­tatyn jaı. Kitap baspasynyń basshysy bolý qaı zamanda da abyroıly jumys sanalǵan. Baspagerler qaı kezde de qurmettelgen. Keshe­gi keńestik kezeńde de solaı edi. Ár sózge shuqshıyp, jol men joldyń arasyna syǵyraıa qaraı­tyn senzýraly qoǵamda kitap shyǵarýdyń mashaqaty kóp ekeni ras. Sonymen birge ol kezde ár baspanyń qadaǵalaýshysy da, qamqorshysy da bola biletin Goskomızdat degen myqty mekeme bar edi. Álgi mekemeniń arqasynda baspagerler qaýymy negizinen taza shyǵarmashylyqpen aınalysatyn. Qyzmetkerlerdiń jalaqysy, syıaqysy máseleleri – Baspa, kitap saýdasy jáne polıgrafııa isteri jónindegi memlekettik komıtet degen salaqulash aty bar ókiletti organnyń quzyretinde. Baspahanalar jumysyn jańa­ǵy memlekettik komıtet uıym­dastyryp, úılestirip otyrady. Qajetti qaǵazdy tabý, kitapty tıisti taralymmen basyp shyǵarý solardyń sharýasy. Kitaptardy satýmen «Kazpotrebsoıýz» ben «Kazknıga» aınalysady. Olar­dy kitaphanalarǵa jetkizýge de qınalyp jatpaısyz – Bıbkol­lektor degen mekeme taǵy bar. Jar­namalaýǵa da janyńyz qınal­maıdy – «Kitap jarshysy», «Drýg chıtatelıa» degen gazetter apta saıyn jaryq kóredi, shyǵarǵan kitaptaryńyzdyń tizimin uqypty túrde jiberip tursańyz boldy. Baspa dırektory ujymyna ıe bolyp, qoljazbalardyń ýaqtyly qolǵa tııýin, tıisinshe redaksııalanýyn, kesteden qaldyrylmaı baspahanaǵa tapsyrylýyn qunt­tap, qadaǵalap otyrsa jetip jatyr. Al qazir she? Qazir baspa dırektorynyń bas qatyratyn sharýasy shash etekten. Baspa dırektory osy salanyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaıtyn zańnamalyq jáne normatıvti quqyqtyq aktilerdi, basshylyqqa alynatyn materıaldardy, baspa qyzmetiniń osy zamanǵy ozyq tájirıbesin bes saýsaqtaı bilýge tıis, ádebıetter shyǵarýdyń jos­paryn quraýdyń, kitap basýdyń redaksııalyq jáne óndiristik úderisteriniń retin, avtorlarmen kelisimsharttar, polıgrafııalyq jáne bezendirý jumystaryn atqarýǵa eńbek sharttaryn jasaýdyń tártibin, eń bastysy – baspa isiniń ekonomıkasyn jete meńgerýge tıis, tutynýshylardyń suranymyn, ónim ótkizý bazarynyń jaı-kúıin zertteýge tıis, avtorlyq quqyqpen jaqsy tanys bolyp, qalamaqy tóleýdiń jón-josyǵyn saqtaýǵa tıis, qoljazbalardy óndiriske ótkizýdiń, baspahanaǵa beriletin korrektýra baspa-tańbalaryn daıyndaýdyń tártibin, polıgrafııa óndirisiniń tehnologııasyn, eńbekti uıymdastyrý joldaryn, eńbek zańdylyǵyn jaqsy bilýge tıis. «Tıisterdiń» tizimin osylaısha jalǵastyra berýge bolady. Búginde baspa dırektory ári baspager, ári menedjer, ári ekonomıst bolýǵa tıis. Qatpar-qyrtysy qalyń mundaı qyzmetti bilimine biligi saı, búgingi zamanǵy baspa isiniń eń úzdik úlgilerinen únemi úırenip otyratyn basshy ǵana abyroımen atqara alatyny anyq. Nurlan Isabekov – sondaı basshy. О́zin syılaıtyn, óziniń sózin syılaıtyn ár avtor-aq kitabym osynda basylsa eken deıtin bas­panyń basshysy. «Folıanttyń» jumysyn talaıdan kórip kelemiz. Áýelgi bette «Meniń Otanym – Qazaqstan» atalatyn ólketaný serııasynan Qa­laýbek Tursynqulovtyń «Qazy­ǵurt» kitap-albomynyń qoljazbasyn jerine jetkizý isine (asyl aǵamyz aqyry kitabynyń jaryqqa shyqqanyn kóre almaı-aq ómirden ótip ketti) aralasqan tusta ondaǵy qyzmetkerlerdiń jaýaptylyǵyna, uqyptylyǵyna súısingenbiz, keıinnen albomdy taratý, satý kezinde aýdandyq ákimdikpen, qazyǵurttyq kásip­kerlermen qandaılyq iskerlik baılanys ornatqanyn kórip, usynyqtylyǵyna tánti bolǵanbyz. Mundaı razylyqty sol serııadan shyqqan «Ulytaý», «Oıyl», «Ereımentaý», «Otyrar», «Baıan­aýyl», «Katonqaraǵaı», «Shıeli», «Syrdarııa» degen sııaqty kitap-albomdar avtorlary da aıtaryna kúmándanbaımyz. Ol kitap­tardaǵy polıgrafııalyq máde­nıet, búgingi zamanǵa saı dızaın, jer bederin, flora men faýnany aıshyqty ashatyn fotolar, tarıhı-mádenı jádigerlikter, óńir ómirin órnekteıtin mándi mátin qandaı bıik talapqa da saı tura alady. Bul baǵany «Mustafa Shoqaı», «Qajymuqan», «Qalıbek Qýanyshbaev», «Qanysh Sátbaev», «Ermuhan Bekmahanov», «Ebineı Bóketov» sııaqty (ózi­miz kórgenderdi ǵana tizip otyr­myz) kitaptardyń basyn qos­qan «Nartulǵa», «Záýresh», «Qa­zaq valsi», «Jas qazaq», «Jıyr­ma bes» sııaqty kitaptardy birik­tiretin «Án-taǵdyr» serııalaryna qatystyryp ta berýge bolady. Bizdiń erekshe aıtarymyz – Prezıdent Nursultan Nazar­baevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Mádenı mura» memle­kettik baǵdarlamasynyń aıasyn­daǵy «Babalar sózi» serııasy. Baǵ­darlama tujyrymdamasy ja­salyp, oǵan enetin kitap serııalarynyń ataýy anyqtalyp, tizimderi beki­tilgen eń jaýapty tusta, ıaǵnı 2003-2004 jyldarda Aqparat mınıstri qyzmetin atqarǵan jaıymyz bar. Sonda baǵdarlamadaǵy kitap serııalarynyń eń súbe­lisin, eń qomaqtysyn (qazaq fol­klorynyń 100 tomdyǵyn!) elordada jańa ǵana qurylyp, qulashyn endi-endi jaıa bastaǵan jas baspaǵa – «Folıantqa» senip tapsyrǵanymyzǵa bireýler tańdanǵan, bireýler shamdanǵan. Biraq biz ol sheshimdi baspanyń salǵan betten sony soqpaqpen júrgen qadamyna qarap qabyldaǵan bolatynbyz. Serııanyń alǵashqy tomdarynyń ózi qatelespegenimizdi qapysyz kórsetip berdi. Aka­demık Seıit Qasqabasovtyń bas­shylyǵymen M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda daıyndalǵan ondaǵan myń bettik materıaldardy oqý, korrektýradan ótkizý, betteý, terimnen keıin tekserý, túpteý sııaqty qat-qabat jumystardyń sonshalyqty jaýaptylyqpen atqarylýy ár tomnyń ár betinen kelisti kórinip tur deýdiń artyq­tyǵy joq. Halyqtyń baǵa jetpes qymbat qazynasynyń basyn qosqan osy 100 tomnyń birinshi tomynan júzinshi tomyna deıin serııa aty men nómirleriniń mıl­lımetrlik dáldikpen, syzyqpen syzǵandaı túzý shyǵýy, birde-bir jerde muqaba túsiniń sál de bolsa reńki aýysýyna, qaǵaz sapasynyń almasýyna, mátin qaripteriniń ózgeriske túsýine, jol aralyǵynyń buzylýyna jol berilmeýine, ǵylymı tekstologııa talaptarynyń buljytpaı saqtalǵanyna qaıran qalasyz. Bas-aıaǵy on jylǵa (2004-2013) sozylǵan mundaı biregeı jobanyń saǵat tilindeı syrtyldaǵan saý­atty da jaýapty jumystyń arqa­synda ǵana ýaqtyly ári sapaly atqaryla alatyny anyq edi. Osynyń bárinde uıymshyl ujym basshysy Nurlan Sársenbiulynyń eńbegi erekshe. 100 tomdyq «Babalar sózi» se­rııasy – bizdiń halyqtyq uly qa­zy­namyzdyń ǵajaıyp baı­­lyǵy ǵana emes, sony­men birge otandyq ki­tap óndirisiniń bu­ǵan deıingi eń iri jetistigi, Qazaq­standaǵy baspa isi­niń álemdik deńgeıge kó­te­rilgendiginiń daýsyz dá­leli, bizdiń ulttyq or­taq maqtanyshymyz. Nurlan 100 tom­dyq qazaq folkloryn jarqyratyp shy­ǵaryp qana qoıǵan joq. Astanadaǵy Ult­tyq akademııalyq ki­taphanada ótken bir basqosýda jer júzinde folklor baılyǵyn mundaı kólemde jınap, bastyrǵan qazaqtan basqa halyq joqtyǵyn, bul biregeı basylymdy barynsha keń kólemde nasıhattaý qajettigin, naqtylaǵanda – Maındaǵy Frankfýrt qalasynda ótetin dúnıejúzilik kitap kór­me-jármeńkesinde álemdik tusaýkeser ót­kizý oryndy bolaty­nyn aıt­qan bizdiń usy­nysymyzdy qol­daǵan halyq qalaýlysy Aldan Smaıyldyń depýtattyq saýaly boıynsha tıisti ókiletti organ ózi tıisti sheshim qabyldaı tura, jeme-jemge kelgende mınıstrlik bıýdjetine onsha salmaq salmaıtyn qarjynyń ózin taba almaı, sharasyzdyq kórsetip qalǵanda taǵy azamattyq tanytty. Bar shyǵyndy óz moınyna alyp, asa tanymal kórme-jármeńkede tusaýkeser uıymdastyrdy, qazaqstandyq ǵalymdardyń, baspagerlerdiń bir tobyn Germanııaǵa alyp baryp qaıtty. Sóıtip, ózi bastaǵan istiń núktesin ózi qoıdy. Osyndaı alymdylyqqa, osyndaı azamattyqqa qalaı rıza bolmaısyz? Árıne, rıza bolasyz. Negizinde, «Egemen Qazaqstan» men «Folıant­tyń» baılanysy berik. «Etjeńdi» «Egemen Qazaqstan» kitaptaryn jylma-jyl basyp berýmen keledi. London Olımpıadasynan keıin ile-shala daıyndalǵan «Oljaly otyzynshy Olımpıada» jınaǵyn jedel shyǵardy. Osy jaqynda ǵana Elbasymyzdyń Ulytaýdaǵy tarıhı suhbaty týraly tolǵanystardan qurastyrylǵan «Ult uıasyndaǵy ulaǵat» kitabyn da tez qolǵa tıgizdi. Bul baspanyń jedeǵabyldyǵy tipti bólekshe. Basýǵa 2014 jylǵy 20 qarashada qol qoıylǵan kitaptaǵy eń sońǵy maqala gazette 14 qarashada jarııalanǵan. Sonda qoljazbany oqýǵa, korrektýradan ótkizýge, betteýge nebári bir apta jumsalǵany ǵoı. Al basýǵa 20 qarashada qol qoıylǵan kitaptyń baspadan shyǵýyna nebári bir apta jumsalǵanyn, osynyń arqasynda Tuńǵysh Prezıdent kúniniń qarsańynda jınaqty Elbasyna jetkizip bergenimizdi qalaı razylyqpen aıtpaspyz? Er jasyna jańa jetken asyl azamattyń alar asýlary áli alda. Saýytbek ABDRAHMANOV. ASTANA.